Chương 67
Năm 1053–1054 · Constantinôpôli
Sáng thứ Bảy, ngày 16 tháng Bảy năm 1054, bên trong ngôi đại thánh đường Hagia Sophia ở kinh đô Constantinôpôli, các giáo sĩ đang tất bật chuẩn bị cho buổi phụng vụ thánh. Ngôi thánh đường vĩ đại ấy đã đứng sừng sững ở đó hơn năm trăm năm kể từ thời hoàng đế Giustinianô khánh thành vào năm 537, mái vòm khổng lồ vẫn vút cao như ôm trọn lấy cả kinh thành. Đúng lúc ấy, có ba vị khách phương Tây mặc phẩm phục Latinh bước qua cửa chính, đĩnh đạc tiến thẳng lên khu vực cung thánh.
Người dẫn đầu là Hồng y Humbertô, Giám mục giáo phận Silva Candida, một người gầy gò, nét mặt nghiêm nghị, bậc thầy giáo luật nhưng tính khí sắt đá, chưa từng nhượng bộ ai. Đi cùng ngài là viện phụ Phêđêricô xứ Lorraine, chưởng ấn Tòa Thánh, và Đức Tổng Giám mục Phêrô của giáo phận Amalfi. Họ là những đặc sứ chính thức của Đức Giáo hoàng từ Rôma cử sang, và đã lưu lại kinh đô phương Đông suốt ba tháng ròng rã.
Hồng y Humbertô bước tới bàn thờ chính, đặt lên đó một văn kiện có đóng dấu niêm phong. Trong nhật ký sau này, chính ngài ghi lại rằng lúc ấy vào khoảng chín giờ sáng, giữa bầu khí trang nghiêm chuẩn bị dâng lễ. Đặt xong, cả ba quay lưng bước nhanh ra cửa. Tới ngưỡng cửa, các ngài giũ bụi khỏi giày dép, đúng cử chỉ Chúa Giêsu từng dặn các môn đệ: “Hễ nơi nào người ta không đón tiếp và không nghe lời anh em, thì khi ra khỏi đó, hãy giũ bụi chân lại để làm chứng tố cáo họ”. Và các sứ giả cất tiếng nói lớn bằng tiếng Latinh: Videat Deus et iudicet, “Xin Thiên Chúa chứng giám và xét xử”!
Một thầy phó tế của đền thờ hốt hoảng cầm tờ giấy chạy đuổi theo ra ngoài phố, khẩn khoản nài xin các vị đặc sứ hãy nhận lại văn kiện. Nhưng các ngài dứt khoát từ chối. Tờ giấy rơi xuống mặt đường đá bụi bặm.
Đó là bản văn vạ tuyệt thông Thượng phụ Constantinôpôli Micae Kêrulariô cùng những ai theo ông.

Người đời sau thường nhìn vào ngày 16 tháng Bảy năm 1054 ấy như cột mốc bi thảm đánh dấu sự chia đôi của Hội Thánh, mở màn cho “Cuộc Đại Ly giáo” giữa Đông và Tây. Thế nhưng những con người trực tiếp sống qua mùa hè năm ấy lại không hề nghĩ như vậy. Câu chuyện thực tế diễn ra vừa nhỏ nhặt, vừa mang nhiều hiểu lầm đáng buồn hơn những gì chúng ta từng hình dung.
Những cánh cửa nhà thờ khép lại
Như chương 64 đã nhắc tới, ngòi nổ bắt đầu từ cuộc tiến quân của các hiệp sĩ người Norman ở miền nam nước Ý: họ đánh chiếm đất đai của đế quốc Byzantium, rồi ép buộc các giáo xứ Hy Lạp địa phương phải từ bỏ phong tục cũ để theo nghi thức Latinh của phương Tây.
Tại kinh đô Constantinôpôli, Thượng phụ là Micae Kêrulariô, một người cứng rắn và đầy tự ái. Vào năm 1040, ông từng dính líu vào một âm mưu chính trị chống lại triều đình, bị bắt đi đày và bị ép phải cạo đầu đi tu làm đan sĩ, nhưng chỉ ba năm sau ông đã bất ngờ được đưa lên nắm giữ ngôi vị Thượng phụ cao nhất của phương Đông. Sử gia Micae Psellos, người quen biết ông, nhận xét ông rất kiêu hãnh. Ông vốn chẳng ưa người Latinh. Khoảng năm 1053, để trả đũa những gì người Norman đang làm ở miền nam nước Ý, ông hạ lệnh bắt tất cả các nhà thờ Công giáo nghi lễ Latinh đang mở tại kinh đô, nơi các thương nhân Ý và lính đánh thuê phương Tây vẫn quen đến dự lễ, phải lập tức bỏ bánh không men để chuyển sang dùng bánh có men theo nghi thức Hy Lạp. Nhà thờ nào không tuân lệnh liền bị đóng cửa. Người phương Tây sau đó còn lan truyền câu chuyện rằng một viên chức của tòa thượng phụ đã bước vào dẫm đạp lên những tấm bánh thánh không men đã truyền phép, vì ông ta khăng khăng cho rằng thứ bánh không men ấy chẳng phải là Mình Thánh thật của Chúa Kitô. Dù vậy, không có sử liệu Hy Lạp nào xác nhận chi tiết này.

Cũng trong năm 1053 ấy, Đức Tổng Giám mục Lêô thành Ohrid ở Bulgaria đã gửi bức thư công kích bánh không men mà chương 65 đã kể. Bức thư rơi đúng vào tay Hồng y Humbertô. Ngài dịch nó sang tiếng Latinh rồi viết một bài phản bác dài, cay đắng không kém.
Một vị Giáo hoàng lâm cảnh tù đày
Giáo hoàng lúc ấy là Đức Lêô IX, người Đức, đạo đức, họ hàng với hoàng đế và là nhà cải cách nhiệt thành. Ngài lo lắng vì người Norman đang uy hiếp sát nách lãnh thổ Tòa Thánh. Tháng Sáu năm 1053, Đức Giáo hoàng thân chinh dẫn một đạo quân hỗn hợp gồm các hiệp sĩ Đức và quân trợ chiến Ý tiến xuống phía nam để ngăn chặn họ.
Thế nhưng trong trận đánh tại Civitate vào ngày 18 tháng Sáu năm 1053, đạo quân của Giáo hoàng đã bị kỵ binh thiết giáp tinh nhuệ của người Norman đánh cho tan tác. Bắt được Đức Giáo hoàng làm tù binh, các thủ lĩnh Norman vừa kính cẩn quỳ gối xin ngài ban phép lành giải tội, nhưng đồng thời lại giam lỏng ngài tại thị trấn Benevento suốt gần chín tháng trời.
Chính trong những tháng ngày bị quản thúc ấy, cả triều đình Rôma lẫn triều đình Constantinôpôli đều nhận thấy hai bên đang rất cần đến nhau để cùng liên minh chống lại kẻ thù chung là người Norman. Hoàng đế Byzantium là Constantinô IX Monomakhos rất tha thiết muốn bắt tay hợp tác quân sự với Tòa Thánh; và quan Tổng đốc đại diện hoàng đế ở Ý là Argyros cũng nhiệt thành thúc giục cuộc hòa giải này, dù Thượng phụ Kêrulariô vốn rất ghét ông Argyros. Từ nơi giam lỏng ở Benevento, Đức Giáo hoàng Lêô IX quyết định cử một phái đoàn sứ giả sang kinh đô phương Đông để đàm phán liên minh.
Trớ trêu thay cho lịch sử, người được chọn đứng đầu phái đoàn hòa giải ấy lại chính là Hồng y Humbertô, con người mang tính khí nóng nảy và hiếu chiến nhất trong giáo triều!
Ba tháng sóng gió tại kinh đô
Tháng Tư năm 1054, các vị đặc sứ Rôma đặt chân đến kinh đô Constantinôpôli. Hoàng đế Constantinô IX đón họ trọng thể và niềm nở. Còn Thượng phụ Kêrulariô thì lạnh nhạt.
Hồng y Humbertô mang theo một bức thư chính thức nhân danh Đức Giáo hoàng. Lời lẽ trong thư rất cứng rắn: khẳng định Tòa Thánh Rôma là người Mẹ và là Đầu mối tối cao của mọi Hội Thánh trên thế giới; quở trách Thượng phụ kinh đô vì dám tự xưng tước hiệu “Thượng phụ Đại kết”, danh xưng từng gây va chạm từ thời thánh Grêgôriô Cả; và viện dẫn cả Bản Hiến tặng Constantinô ngụy tạo mà chương 54 đã nhắc. Đọc xong bức thư, Thượng phụ Kêrulariô thấy dấu niêm phong có vết cậy mở nên nghi ngờ bức thư là đồ giả mạo do chính Humbertô tự ý viết ra. Ông lại càng tức giận hơn khi thấy các vị sứ giả phương Tây bước vào diện kiến mà không chịu cúi đầu chào ông theo đúng nghi thức lễ tân của phương Đông. Bị chạm tự ái, vị Thượng phụ thẳng thừng từ chối không tiếp đoàn sứ giả thêm một lần nào nữa và tuyên bố mọi việc phải chờ một công đồng giải quyết.
Không gặp được Thượng phụ, Hồng y Humbertô liền đi khắp kinh thành mở các cuộc tranh luận công khai với giới học giả bản xứ. Đối thủ tranh luận chính của ngài là một vị đan sĩ danh tiếng thuộc đan viện Stoudios tên là Nikêta Stêthatô, tác giả một cuốn sách nhỏ đang lưu hành công kích việc người phương Tây dùng bánh không men và luật độc thân linh mục. Trước sức ép chính trị của hoàng đế, vốn đang cần liên minh với Rôma, thầy Nikêta đành rút lại luận điểm, và ngày 24 tháng Sáu, cuốn sách bị đốt công khai trước mặt các đặc sứ. Hồng y Humbertô đinh ninh mình đã thắng lớn.
Thế nhưng có một điều mà cả hoàng đế, thượng phụ lẫn các đặc sứ đều chưa hay biết: Ngày 19 tháng Tư năm 1054, tức là ngay sau khi phái đoàn vừa đặt chân đến Constantinôpôli, Đức Giáo hoàng Lêô IX đã trút hơi thở cuối cùng tại Rôma!
Theo nguyên tắc giáo luật phổ quát của Hội Thánh, khi vị Giáo hoàng ủy nhiệm đã qua đời thì quyền hạn đại diện của các sứ giả cũng tự động chấm dứt hiệu lực pháp lý; các vị không còn tư cách pháp nhân để thay mặt cho ai được nữa. Ngai tòa Rôma sau đó bị trống tòa suốt gần một năm trời, mãi đến tháng Tư năm 1055 Đức Giáo hoàng mới là Victô II được tấn phong.
Ba tháng sau đó, vào ngày 16 tháng Bảy năm 1054, khi Hồng y Humbertô bước lên đặt văn kiện vạ tuyệt thông lên bàn thờ đền Hagia Sophia, rất có thể ngài đã phong phanh nhận được tin Đức Giáo hoàng đã qua đời. Thế nhưng trong cơn nóng giận và tự ái cá nhân, ngài vẫn quyết định hành động!
Bản văn vạ tuyệt thông trên bàn thờ
Đọc lại từng dòng chữ của bản văn vạ tuyệt thông ấy ngày hôm nay, người tín hữu chúng ta không khỏi bàng hoàng và ngỡ ngàng trước những lời lẽ nặng nề. Mở đầu văn bản, Hồng y Humbertô khéo léo dành lời khen ngợi cho hoàng đế, hàng quý tộc và dân chúng thành Constantinôpôli, công nhận họ đều là những người Kitô hữu đạo đức và chính thống. Mũi dùi kết tội chỉ chĩa thẳng vào một mình Micae Kêrulariô, người mà văn bản gọi là “kẻ mạo xưng danh hiệu thượng phụ”, cùng bè phái của ông.
Tiếp đó là một danh sách dài tội danh với những so sánh cay nghiệt: kết tội họ giống như tên phù thủy Simon vì tội buôn bán chức thánh; giống lạc giáo Ariô vì dám rửa tội lại cho người Latinh; giống bè phái Nicôlaô vì cho phép linh mục cưới vợ; và giống nhóm Nazarêô vì vẫn giữ thói quen kiêng khem thịt nghẽn theo luật Do Thái và để râu tóc dài! Và trớ trêu nhất, Hồng y Humbertô buộc tội người Hy Lạp đã “cắt bỏ” chữ Filioque khỏi Kinh Tin Kính, trong khi chính người phương Tây mới là người chèn thêm chữ ấy vào!
Bản văn khép lại bằng một lời nguyền rủa rùng rợn: tuyên bố Đức Thượng phụ Micae Kêrulariô cùng những kẻ ủng hộ ông phải chịu vạ tuyệt thông dứt phép thông công, “cùng chung số phận với tất cả những kẻ lạc giáo, quả thật vậy, cùng chung số phận với ma quỷ và các thiên thần sa đọa của nó”!
Vài ngày sau, các đặc sứ rời kinh đô, được hoàng đế ân cần tiễn đưa và tặng nhiều quà.
Phản ứng của Thượng hội đồng ngày 24 tháng Bảy
Thượng phụ Kêrulariô cho dịch bản án sang tiếng Hy Lạp và công bố cho dân. Cả kinh thành phẫn nộ: dân chúng kéo đến vây cổng hoàng cung la hét. Hoàng đế vội vã sai kỵ binh đuổi theo gọi các đặc sứ, lúc bấy giờ mới đi được một đoạn đường ngắn, quay trở lại hoàng cung để giải thích, nhưng rồi nhận thấy tình hình quá nguy hiểm, nhà vua đành để họ vội vã lên đường đi tiếp nhằm bảo toàn mạng sống cho họ khỏi bị đám đông phẫn nộ xé xác. Để xoa dịu cơn giận dữ của dân chúng, hoàng đế cho người bắt giam và đánh đòn những người thông dịch viên từng giúp việc cho phái đoàn Latinh.
Ngày 24 tháng Bảy năm 1054, Thượng phụ Micae Kêrulariô triệu tập một Thượng hội đồng gồm các giám mục phương Đông tại kinh đô. Hội nghị đã long trọng công bố một bản văn đáp trả: tuyên đọc lời nguyền tuyệt thông đối với chính cái văn kiện “vô đạo và báng bổ” ấy, cùng với những kẻ đã viết ra nó và bất cứ ai đồng lõa giúp sức. Đáng lưu ý là bản văn này không hề nhắc đến Đức Giáo hoàng, cũng không một lời xúc phạm Hội Thánh Rôma. Bản văn của Hồng y Humbertô bị đốt công khai, chỉ giữ một bản sao trong văn khố tòa thượng phụ.
Thế là hai bên đã ném những lời nguyền tuyệt thông vào mặt nhau. Nhưng khi đọc lại kỹ lưỡng câu chữ dưới lăng kính giáo luật, chúng ta thấy rõ: cả hai bản án năm 1054 chỉ nhắm vào những cá nhân cụ thể có tên tuổi rõ ràng: một bên là nhắm vào cá nhân Thượng phụ Micae Kêrulariô cùng nhóm cộng sự thân tín của ông; bên kia là nhắm vào ba vị đặc sứ phương Tây. Tuyệt nhiên không có một bên nào tuyên bố dứt phép thông công toàn bộ Hội Thánh của bên kia. Như Bản Tuyên bố chung năm 1965 sau này khẳng định: các bản án năm 1054 ấy “chỉ nhắm vào những con người liên hệ cụ thể chứ không hề nhắm vào toàn thể các Giáo hội”.
Người đương thời chưa hề nghĩ đó là ngày ly giáo
Người dân Kitô giáo sống trong mùa hè năm 1054 không hề xem biến cố ấy là một dấu chấm hết chia lìa vĩnh viễn. Suốt một ngàn năm lịch sử trước đó, Rôma và Constantinôpôli từng có biết bao lần cãi cọ, đoạn tuyệt ngoại giao rồi sau đó lại làm hòa êm thấm với nhau. Năm 484, vụ ly giáo Acaciô từng khiến hai Tòa cắt đứt liên lạc suốt ba mươi lăm năm trời trước khi hàn gắn lại vào năm 519. Rồi vào thập niên 860, Thượng phụ Phôtiô và Đức Giáo hoàng Nicôla I cũng từng ra vạ tuyệt thông cho nhau, để rồi hòa bình lại được tái lập trọn vẹn vào năm 879. Vì thế, cuộc va chạm nảy lửa giữa một vị Hồng y nóng tính và một vị Thượng phụ kiêu hãnh vào mùa hè năm 1054 trong mắt mọi người thời ấy chỉ giống như một mắt xích căng thẳng tiếp theo trong chuỗi những bất đồng quen thuộc mà thôi.
Ba Tòa Thượng phụ cổ kính còn lại ở phương Đông là Alêxanđria, Antiôkhia và Giêrusalem hoàn toàn đứng ngoài cuộc tranh cãi này. Khi Thượng phụ Kêrulariô gửi thư sang cho Đức Thượng phụ Phêrô III của tòa Antiôkhia, liệt kê một danh sách dài những điều sai lỗi của người Latinh để tìm kiếm sự đồng minh, ngài đã nhận lại một lời khuyên bảo hết sức khôn ngoan và bình tĩnh: những chuyện nhỏ như bánh không men hay linh mục cạo râu không đáng để cắt đứt hiệp thông; chỉ chữ Filioque là đáng bàn nghiêm túc, và ngay cả chuyện đó cũng phải được đối thoại trong tinh thần bác ái của những người anh em trong cùng một nhà!
Đời sống Hội Thánh vẫn trôi đi. Viện phụ Phêđêricô xứ Lorraine, một trong ba vị đặc sứ từng cùng Humbertô đặt văn kiện lên bàn thờ năm 1054, chỉ ba năm sau đó, năm 1057, đã được các hồng y tín nhiệm bầu lên làm Giáo hoàng với niên hiệu là Đức Stêphanô IX: một con người từng tham gia biến cố năm 1054 vẫn được toàn thể phương Tây coi là hoàn toàn xứng đáng bước lên ngai tòa thánh Phêrô! Còn Thượng phụ Kêrulariô thì bị hoàng đế mới phế truất vào năm 1058 và qua đời một năm sau đó; Hồng y Humbertô cũng nhắm mắt xuôi tay vào năm 1061.
Nhiều thập niên sau, khi các đoàn hiệp sĩ của cuộc Thập tự chinh thứ nhất tiến quân qua lãnh thổ Byzantium vào thập niên 1090, các tín hữu Latinh và Hy Lạp ở nhiều vùng vẫn tự nhiên bước vào nhà thờ của nhau để cùng tham dự phụng vụ và rước lễ chung. Những cuộc gặp gỡ cấp cao nhằm hàn gắn sự hiệp thông trọn vẹn vẫn liên tục được xúc tiến qua Công đồng chung Lyon năm 1274 và Công đồng Florence năm 1439. Sự phân rẽ thực sự không đến từ một bản văn vào năm 1054; nó đến dần dần qua thời gian, khi những định kiến và nghi kỵ cứ tích tụ ngày một dày thêm.
Và nếu lịch sử cần chỉ ra một vết thương chí mạng thực sự biến sự rạn nứt thành một hố sâu ngăn cách không thể hàn gắn được trong lòng người dân Chính Thống giáo, thì đó tuyệt đối không phải là mùa hè năm 1054. Vết thương đau đớn ấy sẽ xảy ra đúng một trăm năm mươi năm sau đó.
Nỗi đau mùa xuân năm 1204
Mùa hè năm 1203, một hạm đội chiến thuyền của người Venezia chở theo đạo quân hiệp sĩ của cuộc Thập tự chinh thứ tư đã thả neo áp sát bờ thành kinh đô Constantinôpôli. Mục đích ban đầu khi họ rời quê hương là để sang giải phóng Đất Thánh Giêrusalem khỏi tay người Hồi giáo. Thế nhưng vì vướng vào những món nợ tiền bạc khổng lồ với các thương gia Venezia và bị lôi cuốn vào những cuộc tranh đoạt ngai vàng cung đình của các hoàng tử Byzantium, đoàn quân Thập tự mang dấu thánh giá trên ngực áo đã bất ngờ quay ngược mũi giáo tấn công vào chính kinh đô Kitô giáo vĩ đại và linh thiêng nhất của phương Đông!

Ngày 12 tháng Tư năm 1204, quân Thập tự phá tường thành tràn vào, cướp phá, tàn sát suốt ba ngày đêm. Họ cướp bóc và xúc phạm chính Hagia Sophia, nơi một trăm năm mươi năm trước Hồng y Humbertô từng đặt văn kiện lên bàn thờ. Họ đập phá bàn thờ bằng vàng ngọc, cướp đoạt các thánh tích vô giá chở về phương Tây, và thậm chí còn đưa cả một kỹ nữ vào ngồi trên ghế của Đức Thượng phụ để nhảy múa hát những bài ca dung tục làm nhục người phương Đông! Nỗi đau đớn và sỉ nhục của năm 1204 ấy đã khắc sâu vào tâm khảm người dân Hy Lạp thành một vết sẹo không bao giờ phai mờ: tám trăm năm sau, mỗi khi nhắc đến những đau thương phân rẽ với Giáo hội Công giáo Rôma, người tín hữu Chính Thống giáo luôn nhắc đến thảm kịch năm 1204 trước khi nhớ đến biến cố năm 1054.

Ngày 7 tháng Mười Hai năm 1965: vòng tay hòa giải
Chín trăm mười một năm sau buổi sáng tháng Bảy định mệnh ấy, một biến cố làm rung động cả thế giới Kitô giáo đã diễn ra.
Vào ngày 7 tháng Mười Hai năm 1965, trong phiên họp khoáng đại công khai cuối cùng của Công đồng chung Vatican II tại đền thờ thánh Phêrô ở Rôma, toàn thể các nghị phụ đã đứng lên lắng nghe tuyên đọc Bản Tuyên bố chung lịch sử giữa Đức Thánh Cha Phaolô VI và Đức Thượng phụ Đại kết Athênagôra của kinh đô Constantinôpôli. Đúng vào cùng một thời điểm ấy tại Istanbul, bên trong ngôi nhà thờ chính tòa Thánh Giorgiô của Tòa Thượng phụ, bản văn ấy cũng được long trọng công bố bằng tiếng Hy Lạp trước sự chứng kiến của phái đoàn Tòa Thánh.
Trong đó, hai vị bày tỏ ân hận trước “những lời xúc phạm nặng nề, những lời trách móc vô căn cứ và những cử chỉ đáng tiếc” mà đôi bên đã gây ra cho nhau trong quá khứ. Hai ngài long trọng tuyên bố xóa các bản án vạ tuyệt thông năm 1054 khỏi ký ức và khỏi lòng Hội Thánh, trao chúng cho quên lãng!
Trước đó gần hai năm, vào ngày 5 tháng Giêng năm 1964, trên đỉnh ngọn núi Ôliu tại Giêrusalem, Đức Giáo hoàng Phaolô VI và Đức Thượng phụ Athênagôra đã lần đầu tiên gặp gỡ và trao cho nhau cái ôm hôn bình an thắm thiết, đánh dấu lần đầu tiên sau hơn năm trăm năm một vị Giáo hoàng Rôma và một vị Thượng phụ Constantinôpôli trực tiếp gặp mặt nhau kể từ Công đồng Florence năm 1439!
Công đồng chung Vatican II đã long trọng khẳng định rằng các Giáo hội Chính Thống giáo phương Đông là những Giáo hội địa phương đích thực, có chức linh mục thành sự và sở hữu các Bí tích chân thật, đặc biệt là Bí tích Thánh Thể nhiệm mầu. Cử chỉ lịch sử năm 1965 đã tháo gỡ một lời nguyền oan nghiệt đè nặng suốt hơn chín thế kỷ.
Các Giáo hoàng sau đó tiếp tục bước hòa giải ấy. Năm 2001, khi đặt chân đến thủ đô Athêna của Hy Lạp, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã khiêm tốn cất lời cầu xin Thiên Chúa và các anh em Chính Thống giáo tha thứ cho tất cả những tội lỗi và hành vi bạo lực mà con cái Giáo hội Công giáo đã từng gây ra cho anh chị em mình trong quá khứ, nhất là thảm kịch cướp phá năm 1204. Đến năm 2004, đúng tám trăm năm sau cuộc Thập tự chinh định mệnh ấy, chính ngài trao trả Tòa Thượng phụ Constantinôpôli hài cốt thánh Gioan Kim Khẩu và thánh Grêgôriô thành Nazianzô, bị lấy đi năm 1204. Năm 2014, Đức Giáo hoàng Phanxicô và Đức Thượng phụ Bartôlômêô lại một lần nữa hội ngộ tại Giêrusalem để kỷ niệm năm mươi năm cái ôm lịch sử của các bậc tiền bối.
Lời nguyền vạ tuyệt thông của mùa hè năm 1054 nay đã được xóa bỏ hoàn toàn. Dẫu con đường đi đến ngày hai người anh em cùng đứng chung quanh một bàn thờ Thánh Thể duy nhất vẫn còn những chông gai cần được cầu nguyện và đối thoại kiên nhẫn, nhưng con cái Chúa hôm nay đã có thể cùng nắm tay nhau bước đi trong ánh sáng của tình bác ái Tin Mừng, bỏ lại sau lưng bóng đen của một mùa hè đầy ngộ nhận cách đây gần một ngàn năm.
Dẫu con đường đi đến ngày hai người anh em cùng đứng chung quanh một bàn thờ Thánh Thể duy nhất vẫn còn những chông gai cần được cầu nguyện và đối thoại kiên nhẫn, nhưng con cái Chúa hôm nay đã có thể cùng nắm tay nhau bước đi trong ánh sáng của tình bác ái Tin Mừng, bỏ lại sau lưng bóng đen của một mùa hè đầy ngộ nhận cách đây gần một ngàn năm.
Chương 67 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“Xin Thiên Chúa chứng giám và xét xử.”
Những người trong chương
- Phaolô VI và Athênagôra · Ngày 7 tháng Mười Hai năm 1965, hai vị công bố Bản Tuyên bố chung gỡ các vạ tuyệt thông năm 1054. Tháng Giêng 1964 hai vị đã ôm nhau trên núi Ôliu.
- Gioan Phaolô II · Năm 2001 ở Athêna ngài xin tha thứ, nhắc riêng năm 1204. Năm 2004 ngài trao trả hài cốt hai thánh Gioan Kim Khẩu và Grêgôriô thành Nazianzô.
- Phêđêricô xứ Lorraine · Ông cùng Humbertô đặt văn kiện lên bàn thờ năm 1054, ba năm sau lên ngôi giáo hoàng, hiệu Stêphanô IX.
Nơi ấy hôm nay
- Hagia Sophia ở Istanbul, nơi bản án đặt lên bàn thờ năm 1054 và quân Thập tự cướp phá năm 1204.
- Nhà thờ thánh Giorgiô của tòa thượng phụ ở Istanbul, nơi Bản Tuyên bố chung 1965 được đọc bằng tiếng Hy Lạp.
Muốn đọc thêm
Mt 10,14 · Bản Tuyên bố chung của Đức Phaolô VI và Thượng phụ Athênagôra (1965) · Nikêta Khôniatê, kể cuộc cướp phá năm 1204 · Micae Psellos
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
- Humbertô, giám mục Silva Candida
- Phêđêricô xứ Lorraine
- Phêrô (tổng giám mục Amalfi)
- Micae Kêrulariô
- Lêô thành Ohrid
- Lêô IX
- Victô II
- Constantinô IX Monomakhos
- Argyros
- Nikêta Stêthatô
- Phêrô III
- Phaolô VI
- Athênagôra I
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Hình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 68
Grêgôriô VII và buổi sáng tuyết ở Canossa
Hoàng đế đứng chân trần ba ngày trên tuyết Canossa, nhưng rốt cuộc ai mới là người thắng?
Khoảng 27 phút đọc









