Bỏ qua, tới nội dung
Thế kỷ XIX đến XXI · Châu Đại Dương

Chương 136

Những quần đảo Thái Bình Dương

Thế kỷ XIX đến XXI · Châu Đại Dương

Giáo hoàng Nhiều đời

Buổi sáng ngày 28 tháng Tư năm 1841, một toán đàn ông bản địa tay lăm lăm gậy gộc và giáo mác lầm lũi tiến về phía căn lều tranh của vị linh mục thừa sai.

Năm ấy, nơi ấy

1827–2025

  1. Futuna
  2. New Zealand
  3. Kiribati (Nonouti)
  4. Hawaii (Molokai)
  5. New Britain (Rakunai)
  6. Samoa
  7. Úc
Từ Futuna, Samoa và Tahiti đến Molokai. Xa hơn về phía tây còn Nonouti, New Britain, New Zealand và nước Úc.
Bắt đầu đọc

Chương 136

Thế kỷ XIX đến XXI · Châu Đại Dương

Nơi chốn
Futuna, New Zealand, Kiribati (Nonouti), Hawaii (Molokai), New Britain (Rakunai), Samoa, Úc
Giáo hoàng
Nhiều đời

Buổi sáng ngày 28 tháng Tư năm 1841, một toán đàn ông bản địa tay lăm lăm gậy gộc và giáo mác lầm lũi tiến về phía căn lều tranh của vị linh mục thừa sai.

Nơi chốn ấy là đảo Futuna, một chấm đất núi lửa nhỏ bé và hoang sơ nằm chơ vơ giữa lòng Thái Bình Dương bao la, cách bờ biển nước Úc hơn ba ngàn cây số về phía đông bắc. Vị linh mục đang quỳ cầu nguyện bên trong lều là Cha Pierre Chanel, ba mươi bảy tuổi, một thừa sai người Pháp thuộc Dòng Đức Mẹ, thường gọi là Dòng Marist.

Thuở ấu thơ, ngài từng là một cậu bé chăn cừu lam lũ trên những sườn đồi vùng Belley miền đông nước Pháp, rồi dâng mình làm cha sở xứ quê trước khi gia nhập Dòng Marist để xin được đi truyền giáo nơi các miền đất xa xôi nhất. Ngài đặt chân lên đảo Futuna từ tháng Mười Một năm 1837, ròng rã suốt gần bốn năm trời chỉ có duy nhất một tu huynh trợ sĩ là Thầy Marie-Nizier làm bạn đồng hành.

Tại hòn đảo hẻo lánh ấy, ngài nhẫn nại học từng thổ ngữ Futuna, tận tụy chăm sóc những người đau yếu, tự tay lau rửa và băng bó vết thương cho các chiến binh bị thương tích sau những cuộc giao tranh đẫm máu giữa các bộ tộc. Dân đảo cảm phục tấm lòng nhân hậu của ngài, trìu mến gọi ngài là “người đàn ông có trái tim tốt lành”. Thế nhưng, suốt mấy năm trời giảng dạy, hạt giống đức tin dường như vẫn ngủ yên, rất ít người bản xứ chịu bước vào giếng nước Rửa Tội.

Bước ngoặt bùng nổ khi chính hoàng tử Meitala, người con trai yêu quý của vua đảo Niuliki, sau nhiều ngày lắng nghe Lời Chúa đã tha thiết xin được học đạo và gia nhập Hội Thánh. Vua Niuliki nổi trận lôi đình! Vị tù trưởng già nua kinh hoàng lo sợ rằng tôn giáo mới của người da trắng sẽ cướp mất vương quyền của dòng họ và làm lu mờ sự sùng bái các tà thần truyền thống của cha ông.

Hoàng tử Meitala xin theo đạo
Hoàng tử Meitala xin theo đạo

Sáng hôm ấy, người con rể của nhà vua là Musumusu đã chỉ huy một toán sát thủ ập vào căn lều. Chúng dùng gậy gộc đánh đập tàn nhẫn và dùng giáo nhọn đâm xuyên qua thân thể Cha Chanel. Vị thừa sai không hề cất một tiếng chống cự hay oán hận; những người dân đảo có mặt chứng kiến thuật lại rằng, giữa những vết đâm đẫm máu, ngài chỉ mỉm cười thì thầm một câu nói bằng tiếng bản địa: “Malie fuai”, nghĩa là: “Điều đó thật tốt lành cho tôi!” Dứt lời, Musumusu vung chiếc rìu chiến bổ thẳng vào đầu vị mục tử.

Giọt máu trên đảo Futuna
Giọt máu trên đảo Futuna

Thế nhưng máu tử đạo gieo xuống Futuna đã làm nên một phép lạ: chỉ hai năm sau, hầu như cả đảo, từ già đến trẻ, đã xin chịu phép Rửa Tội, và trong những người tân tòng quỳ gối ăn năn ấy có chính kẻ sát nhân Musumusu! Dân Futuna không bao giờ quên hình ảnh người con rể nhà vua năm xưa, lúc hấp hối, khóc xin cộng đoàn một ân huệ: hãy chôn ông ngay dưới ngưỡng cửa nhà thờ, để mỗi ngày giáo dân đi lễ đều bước qua mộ ông, như một lời tạ tội muôn đời!

Ngày hôm nay, tuyệt đại đa số người dân Futuna là những tín hữu Công giáo sốt sắng.

Cha Pierre Chanel được phong Chân Phước năm 1889 và được Đức Giáo hoàng Piô XII long trọng phong Hiển Thánh vào năm 1954. Giáo hội tôn vinh ngài là vị tử đạo tiên khởi của Châu Đại Dương và là Đấng Quan Thầy của toàn vùng Thái Bình Dương; phụng vụ hoàn vũ mừng kính ngài vào ngày 28 tháng Tư hằng năm.

Biển cả nối những bờ xa và cái giá của Tin Mừng

Châu Đại Dương là một thế giới kỳ vĩ được dệt nên bằng nước. Hàng ngàn hòn đảo lớn nhỏ nằm rải rác trên một vùng đại dương bao la chiếm trọn một phần ba diện tích bề mặt địa cầu: có những hòn đảo lục địa khổng lồ như New Guinea, nhưng cũng có hàng ngàn đảo san hô nhỏ bé chỉ nhô lên khỏi ngọn sóng vài bước chân. Các nhà địa lý học chia thế giới ấy thành ba vùng văn hóa lớn:

  • Polynesia, nghĩa là “Đa Đảo”, ở phía đông;
  • Melanesia, nghĩa là “Đảo Đen”, ở phía tây nam;
  • Micronesia, nghĩa là “Tiểu Đảo”, ở phía tây bắc.

Hàng ngàn năm trước khi người châu Âu đến, tổ tiên các dân tộc hải đảo đã làm những chuyến hải trình phi thường trên thuyền độc mộc gắn phao cân bằng. Không la bàn, không hải đồ, họ đọc đường đi bằng sao trời, nhịp sóng cồn, màu nước biển và hướng bay của chim biển, để định cư từ Hawaii đến New Zealand và tận Đảo Phục Sinh, tức Rapa Nui.

Những nhà truyền giáo Kitô giáo đầu tiên đến vùng biển này là người Tin Lành Anh: năm 1797, tàu Duff chở ba mươi thừa sai của Hội Truyền Giáo Luân Đôn cập bến Tahiti.

Các thừa sai Công giáo tiếp bước theo sau:

  • Năm 1827, các linh mục thuộc Dòng Thánh Tâm Chúa Giêsu và Mẹ Maria, thường gọi là các Cha dòng Picpus theo tên con phố có tu viện mẹ ở Paris, đã đặt bước chân truyền giáo lên quần đảo Hawaii.
  • Năm 1836, Tòa Thánh trao cả vùng truyền giáo Tây Thái Bình Dương cho Dòng Marist mới lập ở Lyon. Đêm vọng Giáng Sinh năm 1836, đoàn thừa sai Marist đầu tiên xuống tàu ở Le Havre, do Đức cha Jean-Baptiste Pompallier dẫn đầu, có Cha Pierre Chanel đi cùng.
Biển nối những bờ xa
Biển nối những bờ xa

Hành trình truyền giáo nơi biển khơi là một cuộc tử đạo trường kỳ đầy gian khổ. Những chuyến hải trình từ châu Âu sang kéo dài gần trọn một năm trời ròng rã giữa bão tố và say sóng; biết bao vị thừa sai đã ngã bệnh bỏ mình ngay giữa đại dương, hoặc vừa bước chân lên bờ đã gục ngã vì những trận sốt rét rừng ác tính.

Nghiệt ngã hơn cả, các ngài phải đối mặt với tập tục ăn thịt người và sự thù địch của các bộ tộc hoang dã:

  • Đức cha Jean-Baptiste Épalle, vị giám mục thừa sai Marist tiếp bước sau Pompallier, vừa đặt chân lên quần đảo Solomon chưa được bao lâu thì đã bị các chiến binh bản địa phục kích dùng rìu chiến chém tử đạo vào năm 1845.
  • Phía Tin Lành cũng phải trả một cái giá đắt đỏ bằng máu đào: nhà truyền giáo kiệt xuất John Williams của Hội Truyền Giáo Luân Đôn đã bị dân đảo sát hại và ăn thịt trên bờ biển đảo Erromango vào năm 1839.

Nhiều nơi, các thừa sai phải kiên trì gieo mầm trong nước mắt suốt hàng chục năm trời mới đón nhận được người tân tòng đầu tiên.

Và cũng như tại nhiều xứ sở Á, Phi khác, bước chân của Tin Mừng nơi đây đôi khi bị phủ bóng bởi sự tranh giành ảnh hưởng địa chính trị giữa các đế quốc thực dân: Đế quốc Anh thường hậu thuẫn cho các thừa sai Tin Lành, trong khi Đế quốc Pháp lại dùng hải quân che chở cho các thừa sai Công giáo.

Tại Hawaii trong thập niên 1830, các linh mục Picpus từng bị trục xuất và chỉ được phép trở lại vào năm 1839 sau khi một chiến hạm Pháp kéo đến nã pháo đe dọa triều đình bản xứ. Tại Tahiti, sự va chạm gay gắt giữa mục sư Tin Lành Anh George Pritchard và các thừa sai Công giáo Pháp đã trở thành cái cớ để hải quân Pháp đưa chiến thuyền đến can thiệp, biến Tahiti thành xứ bảo hộ của Pháp vào năm 1842.

Thế nhưng, giữa những toan tính tranh giành của súng đạn trần thế, ngọn lửa bác ái Kitô giáo chân chính vẫn tỏa sáng rạng ngời:

Năm 1840, tại New Zealand, khi các tù trưởng người bản địa Maori ngồi lại với đại diện Hoàng gia Anh để ký kết Hiệp ước Waitangi lịch sử, Đức Giám mục Công giáo Jean-Baptiste Pompallier đã hiện diện. Ngài đã can đảm bước đến gặp viên Thống đốc Anh William Hobson, tha thiết yêu cầu phải công khai ghi nhận một điều khoản đặc biệt: mọi tín ngưỡng tôn giáo trên xứ sở này đều phải được tôn trọng bình đẳng tuyệt đối, cả Anh giáo, Công giáo, Giám lý, và cả những truyền thống tín ngưỡng cổ truyền linh thiêng của người bản địa Maori!

Viên thống đốc Anh đã chấp thuận; và người dân New Zealand cho đến hôm nay vẫn tự hào nhắc đến cam kết bao dung ấy như là “Điều khoản thứ tư không văn bản” của bản hiệp ước lập quốc!

Hai người thanh niên đảo Nonouti và Hội Thánh tự khởi sắc

Ở nhiều góc biển xa của Thái Bình Dương, hạt giống Tin Mừng đã bén rễ cách mầu nhiệm, không cần một thừa sai ngoại quốc nào.

Một câu chuyện tuyệt đẹp xảy ra ở Kiribati, chuỗi đảo san hô vòng vắt ngang đường xích đạo, thuở xưa mang tên quần đảo Gilbert.

Trên đảo Nonouti nhỏ bé có hai chàng thanh niên, Betero, tức Phêrô, và Tiroi. Khoảng năm 1870, theo dòng người đi làm thuê, hai anh sang các đồn điền dừa ở Tahiti, cách nhà hàng ngàn cây số đường biển. Ở đó, họ gặp các linh mục Công giáo, học giáo lý và vui mừng chịu phép Rửa Tội.

Năm 1880, sau mười năm xa xứ, Betero và Tiroi trở về lại quê hương Nonouti.

Họ không phải linh mục, chẳng có chức thánh, cũng chẳng giám mục nào sai đi. Hành trang chỉ là một trái tim cháy lòng mến Chúa. Hai người thanh niên gõ cửa từng nhà láng giềng, say sưa kể cho bà con nghe về Chúa Giêsu. Họ dạy trẻ con và người già từng câu kinh, câu bổn, dạy lần chuỗi Mân Côi, và cùng nhau dựng một nhà nguyện lá dừa đơn sơ giữa bãi cát. Dân đảo cảm phục nếp sống đạo hạnh của họ nên lũ lượt tin theo.

Người Nonouti truyền lại đức tin
Người Nonouti truyền lại đức tin

Hai chàng trai nắn nót viết thư gửi ra các dòng thừa sai ở xa, khẩn xin một linh mục đến ban bí tích cho họ.

Tám năm sau, năm 1888, khi những linh mục đầu tiên của Dòng Thừa Sai Thánh Tâm Chúa Giêsu cập bến Nonouti, các ngài ngỡ ngàng rơi lệ thấy cả một cộng đoàn Công giáo đông đảo đã quỳ chỉnh tề trên bãi biển chờ đón mục tử của mình!

Hôm nay, Công giáo là cộng đồng tôn giáo lớn nhất ở Kiribati, hơn một nửa dân số. Dân đảo mãi ghi ơn hai người giáo dân Betero và Tiroi, như người Công giáo Triều Tiên mãi nhớ ông Phêrô Lý Thừa Huân năm xưa tự mang sách đạo từ Bắc Kinh về gầy dựng Giáo hội quê hương, như chương 126 đã kể!

Hòn đảo phong Molokai: nơi tình yêu hiến dâng sự sống

Giữa thế kỷ XIX, một cơn ác mộng giáng xuống vương quốc Hawaii: bệnh phong, tức bệnh Hansen, lây lan chóng mặt trong dân bản địa, những người chưa từng có sức chống lại bệnh ngoại lai.

Năm 1865, triều đình Hawaii ra một đạo luật cách ly tàn nhẫn: bất cứ ai, vương giả hay thứ dân, già hay trẻ, hễ có dấu hiệu bệnh phong đều bị cảnh sát bắt, xé lìa vĩnh viễn khỏi gia đình, đày ra bán đảo Kalaupapa trên đảo Molokai.

Kalaupapa là một nhà tù thiên nhiên rùng rợn: ba bề sóng biển gầm thét, mặt sau là vách đá dựng đứng cao hàng trăm mét chắn lối vào đất liền. Tàu chở người bệnh chỉ dám thả neo ngoài xa; người bệnh bị đẩy xuống nước tự bơi qua rạn san hô sắc nhọn vào bờ, ai kiệt sức thì chìm luôn dưới đáy biển!

Thuở đầu, nơi ấy không bệnh viện, không thầy thuốc, không thuốc men, và không luật pháp! Con người hóa thú dữ: kẻ mạnh cướp ăn của người yếu; cờ bạc, rượu chè, mại dâm và chém giết diễn ra hằng ngày giữa những thân xác lở loét chờ chết! Đó là một góc địa ngục trần gian mà cả nhân loại ghê sợ ruồng bỏ!

Năm 1873, phép màu của tình yêu Kitô giáo xuất hiện: một linh mục người Bỉ ba mươi ba tuổi thuộc Dòng Picpus, Jozef De Veuster, người mà cả thế giới sau này kính cẩn gọi là Cha Damien, quỳ xin Đức Giám mục cho mình tình nguyện ra Molokai.

Damien cùng dựng nhà
Damien cùng dựng nhà

Ngài đặt chân lên bờ biển Kalaupapa vào ngày 10 tháng Năm năm 1873. Ban đầu, vị giám mục dự định chỉ để ngài ở lại vài tuần rồi cử người khác ra thay phiên; thế nhưng, khi nhìn thấy thảm cảnh của hàng trăm bệnh nhân phong đang quằn quại trong tuyệt vọng, Cha Damien đã đưa ra một quyết định lịch sử: ngài tình nguyện ở lại vĩnh viễn cùng họ cho đến hơi thở cuối cùng! Ngài đã sống trọn vẹn mười sáu năm trường kỳ nơi chốn lưu đày ấy, phục vụ hàng ngàn bệnh nhân phong.

Xuất thân từ con nhà nông dân lao động lực lưỡng, Cha Damien xắn tay áo làm mọi công việc nặng nhọc nhất:

  • Cùng với các bệnh nhân còn chút tàn lực, ngài tự tay đẵn gỗ dựng hàng trăm ngôi nhà ấm cúng thay thế các túp lều rách nát; đào mương lắp đặt hệ thống đường ống dẫn nước ngọt từ đỉnh núi cao xuống làng; dựng bệnh xá y tế và trùng tu ngôi Thánh đường Thánh Philomena tại làng Kalawao.
  • Hằng ngày, ngài tự tay rửa ráy, thoa thuốc và băng bó những vết loét hôi thối đầy giòi bọ của từng bệnh nhân; ngài tự tay cưa gỗ đóng từng chiếc quan tài, tự mình cầm xẻng đào hàng ngàn huyệt mộ, và đích thân cử hành những nghi thức an táng trang trọng, phủ lên thi hài người quá cố tấm vải liệm ấm áp để trả lại phẩm giá làm người cho họ.
  • Ngài lập nên một ca đoàn và một ban nhạc kèn đồng rộn rã cho các thanh thiếu niên phong cùi, đem lại tiếng cười và niềm hy vọng cho vùng đất chết.
  • Ngài dứt khoát không giữ khoảng cách phòng ngừa: ngài ngồi ăn chung mâm, ngủ chung chiếu, và hút chung chiếc tẩu thuốc với những người bệnh phong!

Năm 1885, trong một buổi tối mùa đông sau một ngày làm việc mệt nhọc, khi ngâm chân vào chậu nước sôi, ngài ngỡ ngàng nhận thấy bàn chân mình hoàn toàn không còn cảm giác đau đớn nóng rát nào nữa. Ngài điềm tĩnh hiểu rằng: trực khuẩn phong đã chính thức ngấm vào huyết quản của mình!

Sáng Chúa Nhật hôm sau, bước lên tòa giảng thánh đường, thay vì lời chào quen thuộc thuở trước: “Hỡi anh chị em thân mến…”, vị mục tử đã nghẹn ngào cất tiếng mở đầu bằng một cụm từ làm cả thánh đường òa khóc nức nở:

“Chúng ta, những người phong cùi…”

Ngài đã hoàn toàn đồng hóa số phận mình với đàn chiên đau khổ!

Những năm cuối, khi bệnh bắt đầu tàn phá khuôn mặt và đôi tay ngài, Thiên Chúa gửi đến bên ngài một đóa hoa bác ái: Mẹ Marianne Cope, sinh năm 1838, mất năm 1918, bề trên Dòng Ba Thánh Phanxicô ở Syracuse, New York. Chính quyền Hawaii viết thư cầu cứu hàng chục dòng tu, nơi nào cũng từ chối vì sợ bệnh phong; Mẹ Marianne khẳng khái nhận lời.

Năm 1888, Mẹ cùng các nữ tu đến Kalaupapa, chăm sóc Cha Damien những tháng cuối. Cha Damien về trời ngày 15 tháng Tư năm 1889, bốn mươi chín tuổi. Mẹ Marianne ở lại phục vụ Kalaupapa thêm ba mươi năm, đến khi qua đời năm 1918, và lạ lùng thay: không một nữ tu nào của Mẹ bị lây bệnh!

Sau khi Cha Damien qua đời, một mục sư ở Honolulu tên Charles McEwen Hyde viết thư bôi nhọ, gọi Damien là kẻ thô lỗ, nhơ nhớp, vu khống rằng ngài mắc bệnh vì sống buông thả!

Đọc bức thư ấy, đại văn hào Robert Louis Stevenson, tác giả Đảo Giấu Vàng, vốn không phải người Công giáo, người từng đến ở một tuần tại Molokai tận mắt thấy công trình của Damien, đã phẫn nộ! Năm 1890, ông in một bức thư ngỏ đanh thép bênh vực sự thánh thiện anh hùng của Cha Damien, khiến những lời vu khống hèn hạ kia bị công luận thế giới khinh bỉ vùi lấp!

Cha Damien được phong Hiển Thánh năm 2009, Mẹ Marianne Cope năm 2012. Bang Hawaii chọn tượng Thánh Damien làm một trong hai pho tượng đại diện cho bang đặt trong Tòa nhà Quốc hội Hoa Kỳ ở Washington, D.C.

Tin Mừng Thánh Gioan đã khắc ghi lời phán bất hủ của Thầy Chí Thánh Giêsu: “Không có tình yêu nào cao cả hơn tình yêu của người đã hy sinh tính mạng vì bạn hữu của mình!” Và Thánh Damien thành Molokai đã hiến dâng mạng sống mình từng ngày vụn vỡ suốt mười sáu năm ròng rã vì những người bạn phong cùi của ngài!

Người cha gia đình tử đạo: Thánh Phêrô To Rot ở Papua New Guinea

Nơi vùng biển Melanesia hiểm trở, đất nước Papua New Guinea là một xứ sở kỳ vĩ và đa dạng bậc nhất hành tinh với hơn tám trăm ngôn ngữ bộ tộc khác nhau.

Tại làng Rakunai trên hòn đảo New Britain, vị tù trưởng Angelo To Puia là một trong những người đầu tiên trong vùng đón nhận phép Rửa Tội. Con trai của ông, Phêrô To Rot, sinh năm 1912, đã lớn lên trong chiếc nôi đạo đức của các thừa sai Dòng Thừa Sai Thánh Tâm.

Peter To Rot ở Rakunai
Peter To Rot ở Rakunai

Năm hai mươi mốt tuổi, học xong trường thầy giảng Taliligap, ngài được giao làm Thầy Giảng xứ đạo. Ngài cưới một thiếu nữ Công giáo đạo hạnh, Paula Ia Varpit, và Chúa ban cho họ ba người con. Thầy Phêrô To Rot là một người cha gia đình mẫu mực: ban ngày làm vườn nuôi gia đình, chiều tối quy tụ dân làng đọc kinh, dạy giáo lý cho trẻ, thăm người bệnh và nhẫn nại hòa giải những xích mích giữa các gia tộc.

Năm 1942, lửa Thế Chiến thứ hai tràn qua Thái Bình Dương: quân Nhật chiếm đảo New Britain, bắt giam mọi giám mục, linh mục và nữ tu thừa sai ngoại quốc vào trại tập trung.

Trước giờ bị giải đi, cha sở Rakunai nắm chặt tay Thầy Giảng Phêrô To Rot, nghẹn ngào dặn:

“Này To Rot, cha trao phó toàn bộ đàn chiên của giáo xứ lại cho con! Kể từ hôm nay, con hãy thay mặt các linh mục chăm sóc đức tin cho dân làng!”

Và người cha gia đình ba mươi tuổi ấy đã gánh vác sứ mạng mục tử một cách anh hùng! Suốt ba năm bị chiếm đóng, khi các thánh đường bị niêm phong, ngài đã bí mật dẫn dắt giáo dân vào sâu trong rừng rậm và các hang đá ẩm ướt để cử hành các giờ phụng vụ Lời Chúa mỗi sớm Chúa Nhật. Ngài tự tay ban phép Rửa Tội cho hàng trăm trẻ sơ sinh, chứng hôn cho các đôi bạn trẻ, dạy giáo lý cho các tân tòng, và can đảm giấu Mình Thánh Chúa trong túi áo trước ngực để lén lút mang Của Ăn Đàng đến tận giường cho các bệnh nhân hấp hối trong đêm tối.

Thử thách sinh tử ập đến khi bộ chỉ huy quân đội Nhật Bản, vì muốn lôi kéo và thu phục lòng trung thành của các tù trưởng bản địa, đã ra sắc lệnh chính thức cho phép và cổ võ việc khôi phục lại hủ tục đa thê, tức một người đàn ông được lấy nhiều vợ.

Thầy Giảng Phêrô To Rot đã kiên quyết đứng lên công khai phản kháng! Ngài dõng dạc giảng dạy cho dân làng rằng: Hôn nhân Kitô giáo là một mầu nhiệm thánh thiêng bất khả phân ly, chỉ gồm duy nhất một người nam và một người nữ kết ước trọn đời trong tình yêu của Thiên Chúa; và bất cứ ai vi phạm đều phạm tội nghịch cùng luật Chúa, ngay cả khi người anh ruột của ngài vì yếu lòng cũng toan tính cưới thêm người vợ thứ hai!

Sự kiên định ấy khiến ngài bị những kẻ bất hảo ghen ghét chỉ điểm nộp cho quân Nhật. Đầu năm 1945, ngài bị bắt giam vào trại tập trung Vunaiara. Khi người mẹ già và người vợ hiền bồng đứa con nhỏ vào thăm nuôi trong ngục, ngài đã mỉm cười an ủi họ:

“Tôi là một người thầy giảng của Chúa Kitô, và tôi chỉ làm trọn vẹn bổn phận mà Chúa và Hội Thánh đã trao phó cho tôi mà thôi! Xin mọi người đừng lo lắng, tôi đã sẵn sàng chết vì đức tin của mình!”

Tháng Bảy năm 1945, chỉ vài tuần trước khi Nhật đầu hàng, không khuất phục được ý chí sắt đá của người thầy giảng, một bác sĩ quân y Nhật vào xà lim, lừa ngài nằm xuống rồi tiêm thuốc độc vào tĩnh mạch. Thầy Phêrô To Rot tử đạo năm ba mươi ba tuổi, đúng tuổi Chúa Giêsu trên đồi Canvê!

Năm 1995, nhân dịp tông du đến Port Moresby, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã long trọng tôn phong Phêrô To Rot lên bậc Chân Phước, vị Chân Phước đầu tiên của đất nước Papua New Guinea. Ngày 19 tháng Mười năm 2025, Đức Giáo hoàng Lêô XIV tôn phong ngài lên bậc Hiển Thánh, vị thánh đầu tiên của Papua New Guinea!

Hình ảnh người thầy giảng giáo dân Phêrô To Rot hy sinh vì đức tin nơi góc đảo hoang vu gợi nhớ sâu sắc đến hình ảnh Chân phước Thầy giảng Anrê Phú Yên tử đạo năm mười chín tuổi trên đất Việt Nam năm 1644, và Thánh Pedro Calungsod tử đạo trên đảo Guam, những người giáo dân bình dị đã trở thành những cột trụ giữ lửa cho toàn thể Hội Thánh!

Hội Thánh bản địa vươn mình và vị nữ Thánh tiên khởi nước Úc

Bước sang thế kỷ XX, bức tranh Giáo hội tại Châu Đại Dương đã có những bước chuyển mình lịch sử: các thừa sai ngoại quốc dần nhường bước cho hàng giáo sĩ và giám mục bản địa tự mình gánh vác sứ mạng.

Năm 1970, Thánh Giáo hoàng Phaolô VI đã trở thành vị Giáo hoàng đầu tiên trong lịch sử thực hiện chuyến tông du vượt đại dương đến thăm vùng biển Thái Bình Dương, dừng chân tại Samoa và Úc. Ba năm sau, vào năm 1973, ngài đã làm nức lòng các dân tộc hải đảo khi long trọng tấn phong Đức cha Pio Taofinu’u, người Samoa, thuộc Dòng Marist, lên hàng Hồng y, trở thành vị Hồng y tiên khởi của toàn vùng Polynesia!

Người dân đảo gánh vác Hội Thánh
Người dân đảo gánh vác Hội Thánh

Tại đất nước Úc mênh mông, nơi Giáo hội Công giáo thuở ban đầu lớn lên từ những thế hệ tù nhân và di dân nghèo khổ gốc Ireland, tỏa sáng đài hoa thánh thiện của Thánh Nữ Mary MacKillop, sinh năm 1842, mất năm 1909.

Sinh trưởng tại Melbourne trong một gia đình di dân Scotland nghèo nàn, năm 1866, cùng với linh mục Julian Tenison Woods, bà đã sáng lập nên Dòng Nữ Tu Thánh Giuse Thánh Tâm Chúa Giêsu, thường gọi là các nữ tu Josephite.

Linh đạo của hội dòng là dấn thân đến những miền thôn quê hẻo lánh hoang sơ nhất của nước Úc, nơi không hề có trường học và chẳng một ai thèm ngó ngàng tới, để mở các lớp học miễn phí dạy dỗ con em những người lao động nghèo, thường là bên trong một túp lều dựng bằng vỏ cây bạch đàn hay một góc chuồng ngựa ọp ẹp. Bà trao tặng cho các chị em một châm ngôn sống rực lửa:

“Chớ bao giờ nhìn thấy một nhu cầu khốn khó nào của tha nhân mà chúng ta lại dửng dưng không làm một điều gì đó để giúp đỡ!”

Thế nhưng thử thách lớn nhất lại đến từ chính giáo quyền: năm 1871, Giám mục Adelaide, Đức cha Laurence Sheil, nghe lời gièm pha ác ý, đã giận dữ ra vạ tuyệt thông bất công Mary MacKillop và giải tán hội dòng của bà! Nhiều sử gia sau này chỉ ra gốc rễ của chuyện ấy: các nữ tu của bà đã can đảm tố giác một linh mục trong giáo phận lạm dụng tình dục trẻ em.

Trước sự sỉ nhục tột cùng, người nữ tu không một lời oán thán hay thanh minh; bà khiêm nhường cúi đầu cầu nguyện và tha thứ.

Năm tháng sau, trên giường bệnh trước giờ lâm chung, Đức cha Sheil nhận ra sai lầm của mình; ngài thu hồi bản án và trả lại danh dự cho bà. Mary MacKillop lại tiếp tục việc bác ái, thanh thản và bao dung.

Năm 2010, Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI đã long trọng tôn phong Mary MacKillop lên bậc Hiển Thánh, đưa bà trở thành vị thánh đầu tiên của toàn thể đất nước Úc!

Tiếng kêu từ những hòn đảo chìm dần: sứ điệp Laudato Si’

Sang thế kỷ XXI, các cộng đoàn trên khắp quần đảo Thái Bình Dương đối mặt một thảm họa sinh tử mà tổ tiên họ chưa từng biết: biến đổi khí hậu và nước biển dâng!

Tại những quốc gia quần đảo san hô thấp như Kiribati, Tuvalu hay Quần đảo Marshall, toàn bộ đất đai chỉ nhô cao hơn mực nước biển trung bình từ một đến hai mét; điểm cao nhất của cả nước Tuvalu chỉ vỏn vẹn khoảng bốn mét rưỡi!

Những năm gần đây, thảm họa đã trở thành hiện thực đau xót:

  • Nước mặn thấm sâu vào đất, phá hỏng ruộng khoai môn, làm mặn những mạch nước ngầm ngọt duy nhất của dân đảo.
  • Triều cường và bão biển nuốt từng ngôi làng, cuốn nhà cửa và nhà thờ xuống biển.
  • Đau lòng hơn cả, sóng xói lở những nghĩa trang cổ ven biển, hài cốt ông bà tổ tiên trôi nổi trên mặt nước!

Nhiều làng phải dời gấp lên chỗ cao hơn, dẫu chỗ ấy cũng chẳng cao hơn mặt sóng là bao. Chính phủ Kiribati còn phải mua một vùng đất hơn hai mươi cây số vuông trên đảo Vanua Levu của nước láng giềng Fiji, cách hơn một ngàn sáu trăm cây số đường biển, làm nơi dự phòng cho cả dân tộc nếu một ngày đất nước bị nhấn chìm!

Dòng nước đi qua làng
Dòng nước đi qua làng

Trước thảm cảnh ấy, các giám mục Châu Đại Dương thành một trong những tiếng nói ngôn sứ mạnh mẽ nhất của Hội Thánh. Các ngài cảnh báo trước các diễn đàn quốc tế:

“Những người dân nghèo hải đảo chúng tôi, những con người suốt hàng ngàn năm qua luôn sống hòa hợp hiền hòa với thiên nhiên và là những kẻ thải ra ít khí thải carbon gây ô nhiễm nhất địa cầu, thì trớ trêu thay lại đang là những nạn nhân đầu tiên phải gánh chịu hậu quả tàn khốc nhất, đứng trước nguy cơ vĩnh viễn mất đi tổ quốc và mái ấm cha ông!”

Tiếng kêu cứu thảm thiết từ Thái Bình Dương đã được lắng nghe sâu sắc tại ngai tòa Thánh Phêrô. Năm 2015, Đức Thánh Cha Phanxicô đã ban hành Thông điệp mang tính thời đại Laudato Si’ về việc chăm sóc Ngôi Nhà Chung của chúng ta, trong đó ngài trân trọng trích dẫn tiếng nói của các giám mục Úc và New Zealand, tha thiết kêu gọi nhân loại hãy chấm dứt việc tàn phá môi trường sinh thái để bảo vệ mạng sống của những phận người nghèo khổ nhất nơi các vùng duyên hải.

Và một cử chỉ mục tử làm xúc động muôn triệu con tim: Tháng Chín năm 2024, trong chuyến tông du lịch sử xuyên qua bốn quốc gia châu Á và Thái Bình Dương, vị Giáo hoàng tám mươi bảy tuổi Phanxicô đã đích thân đáp một chiếc máy bay vận tải quân sự C-130 bay sâu vào Vanimo, một thị trấn hẻo lánh, nghèo nàn và xa xôi bậc nhất nằm bên bờ biển phía bắc của Papua New Guinea.

Tại nơi tận cùng của trái đất ấy, ngài đã ôm chầm lấy những nhà truyền giáo kiên trung, trong đó có các linh mục và nữ tu từ quê hương Argentina của ngài, ngồi bệt trên nền đất trò chuyện với những người thổ dân bản địa nghèo khó mang lông chim trên đầu, để minh chứng cho toàn thể thế giới thấy rằng: nơi nào xa xôi nhất, nghèo hèn nhất và bị lãng quên nhất nơi góc biển chân trời, thì chính nơi ấy lại là nơi hiện diện rực rỡ nhất của Trái Tim Thiên Chúa!

Hơn một trăm tám mươi năm đã trôi qua kể từ buổi sáng định mệnh ngày 28 tháng Tư năm 1841 khi Cha Pierre Chanel ngã gục dưới lưỡi rìu chiến trên hòn đảo Futuna xa xôi, hạt giống Tin Mừng gieo vãi giữa muôn trùng sóng nước nay đã nở hoa rực rỡ.

Con cháu của những người thổ dân Futuna năm xưa, và của hàng triệu tâm hồn trên khắp các quần đảo Thái Bình Dương hôm nay, đã đàng hoàng đứng lên tự mình gánh vác lấy vận mệnh của Mẹ Hội Thánh.

Bên dòng sông Mau
Bên dòng sông Mau

Giữa một đại dương mênh mông ngàn trùng, nơi biển cả vừa là con đường kết nối đức tin thiêng liêng, nhưng đồng thời cũng đang là một hiểm họa sinh tồn đe dọa cuộc sống mỗi ngày, những người con của biển khơi vẫn kiên cường cất cao lời hát thánh thi trong những ngôi thánh đường rợp bóng dừa.

Họ xác tín sâu xa rằng: dẫu nước biển có dâng cao và bão tố trần gian có gầm thét dữ dội đến đâu, con thuyền đức tin của họ vẫn được neo giữ vững chắc nơi Tảng Đá Cứu Độ là Chúa Giêsu Kitô, Đấng năm xưa từng phán dạy giữa biển hồ sóng gió: “Hãy yên tâm, Thầy đây, đừng sợ!”

Họ xác tín sâu xa rằng: dẫu nước biển có dâng cao và bão tố trần gian có gầm thét dữ dội đến đâu, con thuyền đức tin của họ vẫn được neo giữ vững chắc nơi Tảng Đá Cứu Độ là Chúa Giêsu Kitô, Đấng năm xưa từng phán dạy giữa biển hồ sóng gió: “Hãy yên tâm, Thầy đây, đừng sợ!”

Chương 136 / 177

Tư liệu

Gấp chương lại

Dấu mốc

“Không có tình yêu nào cao cả hơn tình yêu của người đã hy sinh tính mạng vì bạn hữu của mình!”

Ga 15,13
Từ Futuna, Samoa và Tahiti đến Molokai. Xa hơn về phía tây còn Nonouti, New Britain, New Zealand và nước Úc.

Những người trong chương

  • Pierre Chanel · Vị tử đạo đầu tiên của Châu Đại Dương, quan thầy cả vùng biển này. Hội Thánh mừng lễ nhớ ngài ngày 28 tháng Tư.
  • Cha Damien · Hawaii chọn tượng ngài làm một trong hai pho tượng của bang đặt trong Điện Capitol ở Washington. Lễ nhớ ngài là ngày 10 tháng Năm.
  • Phêrô To Rot · Ngài được phong thánh ngày 19 tháng Mười năm 2025, vị thánh đầu tiên của Papua New Guinea.

Nơi ấy hôm nay

  • Futuna là đảo nhỏ nơi hầu hết người dân ngày nay là người Công giáo, con cháu những người xưa giết cha Chanel.
  • Kalaupapa, bán đảo ba bề là biển, nay là công viên lịch sử quốc gia. Vài cựu bệnh nhân lớn tuổi chọn ở lại.
  • Kiribati có hơn một nửa dân số là người Công giáo, nhờ hai chàng trai Nonouti mang đức tin từ Tahiti về.

Muốn đọc thêm

Ga 15,13 · Thông điệp Laudato Si’ của Đức Phanxicô · Robert Louis Stevenson, Thư ngỏ gửi tiến sĩ Hyde (1890) · Tiểu sử thánh Pierre Chanel · Tiểu sử thánh Damien ở Molokai

Trong bách khoa

Bạn vừa gặp

Những nơi đã đi qua

Chương liên quan

Hình ảnh trong chương

Gửi cảm tưởng về chương này

Chương sau · Chương 137

Châu Phi cất tiếng

Những trang hầu trẻ trong cung vua Mwanga đã làm gì mà bị dẫn tới giàn thiêu Namugongo?

Khoảng 27 phút đọc