Bỏ qua, tới nội dung
1917–1945 · Rôma, châu Âu, Việt Nam

Chương 142

Những người nhận phần việc của mình

1917–1945 · Rôma, châu Âu, Việt Nam

Giáo hoàng Bênêđictô XV … Piô XIIHoàng đế Bảo Đại

Sáng Chúa nhật ngày 11 tháng Sáu năm 1933, đúng vào ngày đại lễ kính Chúa Ba Ngôi, bầu khí bên trong Đền thờ Thánh Phêrô tại Rôma trang nghiêm và linh thánh lạ thường.

Năm ấy, nơi ấy

1917–1945

  1. Rôma
  2. Brussels
  3. Phát Diệm
  4. Bùi Chu
  5. Vĩnh Long
  6. Hà Nội
  7. Sài Gòn
Từ Sài Gòn, Vĩnh Long đến Hà Nội và Phát Diệm, các giám mục Việt đầu tiên nhận phần việc của mình.
Bắt đầu đọc

Chương 142

1917–1945 · Rôma, châu Âu, Việt Nam

Nơi chốn
Rôma, Brussels, Phát Diệm, Bùi Chu, Vĩnh Long, Hà Nội, Sài Gòn
Giáo hoàng
Bênêđictô XV … Piô XII
Hoàng đế
Bảo Đại

Sáng Chúa nhật ngày 11 tháng Sáu năm 1933, đúng vào ngày đại lễ kính Chúa Ba Ngôi, bầu khí bên trong Đền thờ Thánh Phêrô tại Rôma trang nghiêm và linh thánh lạ thường. Quỳ trước bàn thờ trung tâm là một linh mục người Việt Nam năm ấy đã sáu mươi tư tuổi, mái tóc đã bạc trắng, mình khoác tấm áo lễ trắng tinh khôi. Đích thân Đức Giáo hoàng Piô XI đã chủ sự thánh lễ, thân hành đặt tay lên đầu ngài và xức dầu thánh hiến.

Vị linh mục ấy là cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng, người con của mảnh đất Gò Công thuộc vùng đồng bằng sông Cửu Long, cách Sài Gòn chừng năm mươi cây số. Kể từ giây phút thiêng liêng ấy, lịch sử Giáo hội Công giáo Việt Nam bước sang một trang mới: ngài trở thành vị Giám mục người Việt Nam đầu tiên.

Biến cố trọng đại này diễn ra sau tròn ba trăm mười tám năm kể từ ngày những nhà truyền giáo Dòng Tên đầu tiên đặt chân lên mảnh đất Hội An năm 1615. Đã hai trăm bảy mươi tư năm trôi qua kể từ khi Tòa Thánh Rôma cử hai vị Giám mục Đại diện Tông tòa tiên khởi sang Việt Nam vào năm 1659, cùng với huấn thị căn dặn phải chú trọng đào tạo hàng giáo sĩ bản xứ để một ngày kia cộng đoàn đức tin có thể tự đứng vững trên đôi chân của mình. Suốt những thế kỷ gian truân ấy, hàng ngàn linh mục Việt Nam đã được truyền chức, tận tụy chăn dắt đoàn chiên qua bao cơn bắt bớ, và biết bao vị đã anh dũng đổ máu đào tử đạo. Đến năm 1933, cả nước đã có hơn một triệu con cái Chúa. Thế nhưng, suốt hàng trăm năm, vẫn chưa có một người Việt Nam nào được trao quyền coi sóc một giáo phận. Các thừa sai Tây phương, dù hết lòng yêu thương đoàn chiên và từng sẵn sàng chết cùng giáo dân, vẫn luôn giữ mối ngần ngại cố hữu rằng người bản xứ “chưa sẵn sàng” gánh vác trách nhiệm chủ chăn.

Nhưng Đấng kế vị Thánh Phêrô tại Rôma đã dứt khoát quyết định: con cái Nước Trời tại Việt Nam đã sẵn sàng.

Một Bộ giáo luật thống nhất giữa thời tao loạn

Thánh Piô X đã khởi xướng công trình từ đầu thế kỷ XX. Ngày 27 tháng Năm năm 1917, lễ Hiện Xuống, giữa lúc Đệ nhất Thế chiến tàn phá châu Âu, người kế vị ngài là Đức Bênêđictô XV ban hành Bộ Giáo luật đầu tiên của Hội Thánh Công giáo, thường gọi là Bộ Giáo luật 1917.

Cho đến trước thời điểm ấy, Mẹ Hội Thánh chưa từng có một cuốn sách luật duy nhất nào. Các quy tắc phụng vụ, kỷ luật mục vụ và giáo lý nằm tản mạn trong hàng trăm cuốn sách cổ xưa, trong các nghị quyết công đồng, thư chung của các Đức Giáo hoàng và những tập tục địa phương tích tụ suốt gần hai mươi thế kỷ. Dưới sự dẫn dắt kiên trì suốt mười ba năm của Đức Hồng y Pietro Gasparri, một bậc thầy lỗi lạc về giáo luật, công trình vĩ đại gồm 2.414 điều luật đã được hệ thống hóa mạch lạc, có hiệu lực kể từ lễ Hiện Xuống năm 1918.

Sắp xếp Bộ Giáo luật
Sắp xếp Bộ Giáo luật

Lần đầu tiên, một cha sở nơi xóm đạo nghèo ở đồng bằng Bắc Bộ hay miền sông nước Nam Kỳ cũng có thể mở một cuốn luật rõ ràng để tra về phép chuẩn hôn phối, điều kiện ban bí tích, quyền hạn và bổn phận của người mục tử. Bộ luật giữ sự hiệp nhất của toàn Giáo hội và gắn các giáo phận năm châu với ngai tòa Phêrô bền chặt hơn bao giờ hết.

Đặc biệt, theo điều 329, quyền bổ nhiệm mọi giám mục thuộc về Đức Giáo hoàng, chấm dứt lệ để vua chúa hay chính quyền can thiệp vào việc chọn người kế vị các tông đồ. Bộ luật này định hình nếp sống kỷ luật của Hội Thánh suốt sáu mươi sáu năm, cho đến khi Bộ Giáo luật hiện hành năm 1983 được ban hành.

Tin Mừng không mang quốc tịch: bức Thông điệp lịch sử Maximum Illud

Đệ nhất Thế chiến khép lại trong nỗi hoang mang sâu sắc. Ở Á châu và Phi châu, người bản địa bàng hoàng thấy những đế quốc tự xưng “văn minh Kitô giáo” lại lao vào chém giết điên cuồng làm hàng chục triệu người chết. Đau lòng hơn, một số nhà truyền giáo phương Tây nặng tinh thần dân tộc hẹp hòi đã công khai đứng về phía mẫu quốc: thừa sai Đức bị chính quyền thuộc địa Pháp và Anh trục xuất, còn có thừa sai dâng lễ cầu cho quân đội nước mình thắng trận.

Một trong những người sớm thấy mối nguy chí tử ấy là cha Vincent Lebbe, tức cha Lôi Minh Viễn, linh mục Dòng Lazarô người Bỉ truyền giáo ở Trung Hoa. Nhiều năm ròng, cha tha thiết xin Tòa Thánh trao quyền cho linh mục và giám mục bản xứ, đến nỗi bị bề trên và đồng nghiệp ngoại quốc hiểu lầm, cô lập, tìm cách kỷ luật. Năm 1927, ngài xin nhập quốc tịch Trung Hoa để hoàn toàn thuộc về đoàn chiên mình phục vụ. Những trăn trở của ngài đã thúc đẩy Tòa Thánh hành động.

Ngày 30 tháng Mười Một năm 1919, Đức Bênêđictô XV ban hành một Tông thư cách mạng về truyền giáo, mở đầu bằng chữ Latinh Maximum Illud, “Việc trọng đại ấy”. Lá thư như hồi chuông đánh thức lương tâm các nhà truyền giáo năm châu. Đức Thánh Cha thẳng thắn phê phán: thật đáng buồn khi có thừa sai quên phẩm giá thiên chức mình, lo cho quyền lợi chính trị của quê hương hơn là vinh danh Thiên Chúa. Người tông đồ đích thực phải nhớ mình là sứ giả của Đức Kitô, không phải đại sứ của một thế lực trần gian nào.

Tin Mừng không mang quốc tịch
Tin Mừng không mang quốc tịch

Từ đó, Đức Bênêđictô XV minh định: mục đích của truyền giáo không phải là duy trì sự cai quản của người ngoại quốc, mà là xây dựng một Giáo hội địa phương có linh mục và giám mục bản xứ, tự đứng vững trên đôi chân mình. Linh mục bản địa không được coi là “người giúp việc hạng hai” của các cha thừa sai; họ phải được đào tạo thần học và tu đức ngang tầm bất cứ linh mục nào ở châu Âu, để một ngày kia chăn dắt chính dân tộc mình.

Vị giáo hoàng của các xứ truyền giáo

Đấng đã biến những lời giáo huấn của Maximum Illud thành những hành động lịch sử cụ thể chính là Đức Giáo hoàng Piô XI.

Năm 1926, Thông điệp Rerum Ecclesiae của ngài nhắc lại trách nhiệm phải trao quyền cho giáo sĩ bản xứ. Ngài đặt cho các bề trên thừa sai một câu hỏi tiên tri: “Nếu một ngày kia, vì chiến tranh loạn lạc hoặc những biến động chính trị mà tất cả các nhà truyền giáo ngoại quốc bị trục xuất khỏi một quốc gia, thì Hội Thánh nơi ấy sẽ ra sao nếu không có sẵn các giám mục và linh mục bản xứ ở lại gánh vác đoàn chiên?” Chưa đầy ba mươi năm sau, nỗi lo ấy thành sự thật đau thương ở Trung Hoa và miền Bắc Việt Nam sau năm 1954.

Trao trách nhiệm địa phương
Trao trách nhiệm địa phương

Cũng trong năm 1926, ngài đã thiết lập Ngày Thế giới Cầu nguyện cho các Xứ Truyền giáo, quen gọi là Chúa nhật Truyền giáo vào tháng Mười hằng năm, mà đến nay mọi xứ đạo trên thế giới đều cử hành. Trước đó, Năm Thánh 1925, ngài mở một Đại Triển lãm Truyền giáo ngay trong vườn Vatican, trưng bày văn hóa, nghệ thuật, y phục và phong tục các dân tộc Á, Phi, thu hút hàng trăm ngàn lượt người. Ngài muốn nhắc cả thế giới rằng Hội Thánh thuộc về mọi dân tộc, mọi màu da, không phải của riêng người phương Tây.

Và Đức Piô XI hành động quả cảm:

  • Vào tháng Mười năm 1926, tại Đền thờ Thánh Phêrô, chính ngài đã chủ sự thánh lễ tấn phong cho sáu vị giám mục người Trung Hoa tiên khởi.
  • Năm 1927, ngài tấn phong Đức cha Januarius Hayasaka, vị giám mục người Nhật Bản đầu tiên của thời hiện đại.
  • Đến năm 1933, hồng ân ấy tuôn đổ xuống quê hương Việt Nam với việc tấn phong Đức cha Nguyễn Bá Tòng.
  • Sau khi Đức Piô XI qua đời năm 1939, vị kế nhiệm là Đức Piô XII đã tiếp nối ngọn lửa ấy khi tấn phong Đức cha Joseph Kiwanuka người Uganda, vị giám mục da đen tiên khởi của toàn lục địa châu Phi thời hiện đại.

Người con xứ Gò Công và niềm tự hào của Giáo hội Việt Nam

Để hiểu hết niềm xúc động của năm 1933, cần nhìn lại hoàn cảnh đau thương của đất nước lúc ấy. Sau các hòa ước bất bình đẳng cuối thế kỷ XIX, Pháp chia Việt Nam thành ba kỳ: Nam Kỳ là thuộc địa trực trị, Trung Kỳ và Bắc Kỳ là xứ bảo hộ, nơi triều Nguyễn ở Huế chỉ còn chiếc ngai hư vị, còn quyền thật nằm trong tay quan chức Pháp.

Bộ máy Giáo hội thời ấy cũng tương tự: hầu hết các giáo phận, thời đó gọi là các Địa phận Đại diện Tông tòa, đều do các giám mục thừa sai người Pháp thuộc Hội Thừa sai Hải ngoại Paris hoặc các giám mục người Tây Ban Nha thuộc Dòng Đa Minh ở miền đông đồng bằng Bắc Bộ cai quản; các linh mục bản xứ người Việt chỉ làm việc dưới quyền chỉ đạo của các ngài.

Đức cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng sinh năm 1868 tại Gò Công. Học ở Chủng viện Sài Gòn, ngài thụ phong linh mục năm 1895. Cha Tòng là linh mục mẫu mực, đức độ, uyên bác: từng làm cha xứ, giáo sư chủng viện, thư ký Tòa Giám mục Sài Gòn, xây nhiều nhà thờ và trường học. Ngài viết văn, viết báo sắc sảo, thông thạo cả tiếng Pháp lẫn Hán học. Khi Tòa Thánh hỏi ý về một mục tử người Việt xứng đáng làm giám mục, dù một số thừa sai còn do dự, danh tiếng và nhân đức của cha Nguyễn Bá Tòng đã thuyết phục Đức Thánh Cha.

Ngài được bổ nhiệm làm Giám mục phó với quyền kế vị tại Địa phận Phát Diệm, tỉnh Ninh Bình, một giáo phận trù phú miền bắc gắn liền với tên tuổi và công đức của Cụ Sáu Phêrô Trần Lục, nơi mà hầu hết hàng ngũ linh mục coi sóc các xứ đạo đều là người Việt Nam. Hai năm sau, vào năm 1935, ngài chính thức kế vị chức vụ Giám mục chính tòa Phát Diệm.

Nguyễn Bá Tòng nhận sứ vụ
Nguyễn Bá Tòng nhận sứ vụ

Khi tân Giám mục Nguyễn Bá Tòng từ Rôma trở về, niềm hân hoan chưa từng có lan khắp ba miền. Hàng chục ngàn đồng bào, cả người có đạo lẫn người ngoài Công giáo, đã đổ ra các bến tàu, nhà ga tại Sài Gòn, Hà Nội và Phát Diệm để nồng nhiệt đón chào ngài. Báo chí thời ấy, kể cả báo đời, đồng loạt đưa tin trang nhất. Giữa cảnh lầm than mất nước, việc một người con đất Việt máu đỏ da vàng được tôn vinh ngang hàng các giám mục Tây phương không chỉ là vinh dự của người Công giáo, mà là niềm tự hào chung của cả dân tộc.

Tiếp bước ngài, những người con ưu tú khác lần lượt được tấn phong:

  • Năm 1935, Đức cha Đaminh Hồ Ngọc Cẩn được tấn phong Giám mục tại Địa phận Bùi Chu. Ngài là một học giả uyên bác, một nhà giáo dục lỗi lạc đã biên soạn hàng chục cuốn sách quý về giáo lý, ngữ pháp Việt Nam và toán học, đặt nền móng tiếp nhận một giáo phận vốn do các cha Dòng Đa Minh Tây Ban Nha cai quản từ lâu đời.
  • Năm 1938, Đức cha Phêrô Martinô Ngô Đình Thục được tấn phong làm Giám mục coi sóc Địa phận Vĩnh Long; về sau ngài được đặt làm Tổng Giám mục Huế.
  • Năm 1945, Đức cha Gioan Maria Phanxicô Lê Hữu Từ, một vị đan sĩ Dòng Xitô thánh thiện, đã được tấn phong để kế vị Đức cha Nguyễn Bá Tòng tại Phát Diệm.

Song song với việc hình thành hàng giáo phẩm bản xứ, đời sống tu trì tại Việt Nam cũng đâm chồi nảy lộc mạnh mẽ. Năm 1918, tại Phước Sơn, Quảng Trị, một vị linh mục thừa sai Pháp yêu mến Việt Nam là cha Henri Denis, giáo dân thân thương gọi là cha Biển Đức Thuận, đã khai mở Đan viện đầu tiên cho các đan sĩ chiêm niệm người Việt, sống theo linh đạo Thánh Biển Đức: “Cầu nguyện và Lao động”; về sau đan viện gia nhập Dòng Xitô. Cùng với đó, Hội dòng Mến Thánh Giá, do Đức cha Pierre Lambert de la Motte sáng lập từ năm 1670, tiếp tục lớn mạnh và phát triển rộng khắp nơi các giáo phận, trở thành cánh tay đắc lực của các xứ đạo trong công việc từ thiện và dạy dỗ thiếu nhi.

Người công nhân trẻ và phương pháp “Xem, Xét, Làm”

Trong khi Hội Thánh tại các xứ truyền giáo đang từng bước tự lập, thì tại châu Âu, một cuộc canh tân sâu rộng khác cũng đang âm thầm diễn ra: việc thức tỉnh sứ mạng của người giáo dân bình thường giữa lòng trần thế.

Tại thủ đô Brussels nước Bỉ, có một vị linh mục trẻ tên là Joseph Cardijn, xuất thân là con trai của một người phu khuân than bần hàn. Năm 1903, người cha kính yêu của ngài đã qua đời vì lao lực kiệt sức. Lớn lên, cha Cardijn đau đớn chứng kiến những bạn bè thuở ấu thơ của mình phải bước vào làm việc trong các hầm mỏ, công xưởng từ năm mười hai, mười ba tuổi. Giữa môi trường lao động khắc nghiệt và bất công, chỉ sau vài năm, nhiều người trẻ đã bỏ nhà thờ, sinh lòng chua chát và quay sang thù ghét đạo. Đứng trước mộ cha, người linh mục trẻ đã nghẹn ngào thề nguyện sẽ dâng trọn đời mình để phục vụ và nâng đỡ giới công nhân trẻ.

Năm 1925, cha Cardijn chính thức khai sinh phong trào Thanh Lao Công Công giáo. Ngài không đợi các thợ trẻ đến nhà thờ nghe thuyết giảng, mà khuyến khích họ tự quy tụ lại sau giờ tan ca trong những căn phòng trọ đơn sơ. Tại đó, ngài dạy họ phương pháp mục vụ nổi tiếng gồm ba bước: xem, xét, làm.

  • Xem: quan sát thực tế đời sống xung quanh, trong xưởng thợ, nơi xóm trọ và trong gia đình để nhận ra những bất công, nỗi khổ đau của tha nhân.
  • Xét: đem những thực tại ấy ra soi chiếu dưới ánh sáng của Lời Chúa và giáo huấn Tin Mừng.
  • Làm: đề ra những hành động cụ thể, thiết thực để biến đổi hoàn cảnh và nâng đỡ anh chị em mình.

Cha Cardijn khẳng định một nguyên lý cốt tử: chính người công nhân trẻ phải là tông đồ đầu tiên và hữu hiệu nhất cho các bạn thợ của mình. Một vị linh mục ngồi nơi nhà xứ không bao giờ có thể thấu cảm trọn vẹn nỗi lòng của người thợ bằng chính người bạn cùng đứng bên dây chuyền sản xuất hay cùng chui vào hầm than tối tăm. Ngài để lại một câu nói rung động lòng người:

Người trẻ sau ca làm
Người trẻ sau ca làm

“Một người thợ trẻ có giá trị hơn tất cả vàng bạc trên trần gian này, bởi vì người ấy là một người con yêu quý của Thiên Chúa.”

Phong trào Thanh Lao Công nhanh chóng lan rộng ra hàng chục quốc gia, và sau này cũng bén rễ sâu rộng tại Việt Nam. Nhiều thập niên sau, Thánh Giáo hoàng Gioan XXIII đã đưa phương pháp “xem, xét, làm” vào thông điệp xã hội Mater et Magistra. Năm 1965, Đức Thánh Cha Phaolô VI đã vinh thăng cha Joseph Cardijn lên hàng Hồng y để ghi nhận công lao to lớn của ngài đối với thế giới lao động.

Đạo Binh Đức Mẹ và cao trào Công giáo Tiến hành

Những sáng kiến mục vụ mang tính dấn thân ấy được Đức Giáo hoàng Piô XI đúc kết dưới một phong trào chung: Công giáo Tiến hành.

Ngay từ Thông điệp đầu tiên Ubi Arcano vào năm 1922, ngài đã nhấn mạnh rằng: người giáo dân không phải là những kẻ đứng ngoài cuộc, mà được mời gọi tham gia trực tiếp vào sứ mạng tông đồ của hàng giáo phẩm. Từ đó, hàng loạt hội đoàn giáo dân năng động đã ra đời khắp nơi: giới trẻ, sinh viên, phụ nữ và nông dân.

Vào tối ngày 7 tháng Chín năm 1921, áp ngày lễ Sinh Nhật Đức Mẹ, tại thủ đô Dublin của Ireland, một người công chức mẫn cán tên là Frank Duff đã cùng với một nhóm nhỏ chị em phụ nữ quy tụ lại cầu nguyện trong một căn nhà nhỏ ở phố Francis. Buổi họp đơn sơ ấy đã làm nảy mầm phong trào Legio Mariae, thường gọi là Đạo Binh Đức Mẹ.

Mượn tên gọi và kỷ luật của các quân đoàn La Mã xưa, hội viên Legio Mariae tình nguyện làm chiến sĩ của Đức Mẹ: không gươm giáo, chỉ chuỗi Mân Côi và đức ái, âm thầm đến từng nhà thăm người đau ốm, an ủi những phận nghèo bị bỏ rơi, nâng đỡ những tâm hồn nguội lạnh trở về cùng Chúa. Phong trào lan đến hơn một trăm quốc gia. Ông Frank Duff sống đến ngày được mời dự Công đồng Vaticanô II làm dự thính viên giáo dân.

Giáo dân cùng tổ chức
Giáo dân cùng tổ chức

Tại Việt Nam, Legio Mariae, Thanh Lao Công cùng các hội đoàn Công giáo Tiến hành đã phát triển rực rỡ, trở thành những cột trụ nâng đỡ đời sống đạo đức và bác ái nơi hầu hết các giáo xứ từ thành thị đến thôn quê.

Sức mạnh gắn kết của người giáo dân đã khiến các chế độ độc tài phải e sợ. Cả Mussolini ở Ý lẫn Hitler ở Đức đều tìm mọi cách giải tán các hội đoàn thanh niên Công giáo để cưỡng bách người trẻ vào các tổ chức phục vụ chiến tranh. Thế nhưng, chính những người giáo dân từng được tôi luyện trong các phong trào tông đồ ấy đã trở thành những chứng nhân đức tin kiên trung nhất, và sau khi chiến tranh kết thúc, chính họ đã góp công lớn trong việc tái thiết một châu Âu đổ nát trên nền tảng đạo đức Tin Mừng.

Đứng cùng dân tộc qua những khúc quanh lịch sử

Tại Việt Nam, niềm vui vừa có được những vị giám mục bản xứ đầu tiên chưa trọn thì đất nước đã phải bước vào những năm tháng dông bão nhất của lịch sử hiện đại.

Những nền móng chưa kịp yên
Những nền móng chưa kịp yên

Năm 1940, quân Nhật vào Đông Dương. Mấy năm đầu, bộ máy cai trị Pháp vẫn tồn tại bên cạnh quân Nhật, cho đến cuộc đảo chính tháng Ba năm 1945. Mùa đông năm 1944 và mùa xuân năm 1945, nạn đói năm Ất Dậu, do chính sách thu gom lúa gạo tàn bạo, chiến tranh và thiên tai, đã cướp đi khoảng một đến hai triệu đồng bào ở miền Bắc và miền Trung.

Trước thảm cảnh ấy, lòng bác ái của người Công giáo Việt Nam lại tỏa sáng. Giám mục, linh mục và các giáo xứ mở kho lẫm, nấu cháo cứu đói, và chôn cất những người chết bên vệ đường, không phân biệt có đạo hay không.

Nồi cháo cứu đói năm Ất Dậu
Nồi cháo cứu đói năm Ất Dậu

Tháng Tám năm 1945, Cách mạng Tháng Tám thành công, vị hoàng đế cuối cùng của triều Nguyễn là Bảo Đại thoái vị. Ngày 2 tháng Chín năm 1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, bản Tuyên ngôn Độc lập được công bố, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Trước vận mệnh thiêng liêng của non sông, ngày 23 tháng Chín năm 1945, cả bốn vị Giám mục người Việt Nam lúc bấy giờ gồm Đức cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng, Đức cha Đaminh Hồ Ngọc Cẩn, Đức cha Phêrô Martinô Ngô Đình Thục và Đức cha Gioan Maria Phanxicô Lê Hữu Từ đã cùng ký tên vào một bức thông điệp lịch sử gửi lên Đức Giáo hoàng và toàn thể người Công giáo trên thế giới, tha thiết thỉnh cầu sự ủng hộ công lý cho nền độc lập, tự do chính đáng của Tổ quốc Việt Nam.

Đồng bào Công giáo khắp ba miền đã nhiệt tình tham gia phong trào “Tuần lễ Vàng”, đóng góp tiền của và trang sức quý giá để ủng hộ ngân sách quốc gia non trẻ. Đức cha Lê Hữu Từ được Chủ tịch Hồ Chí Minh trân trọng mời làm Cố vấn Chính phủ. Một vị linh mục đức độ là cha Phêrô Phạm Bá Trực đã được tín nhiệm bầu làm Đại biểu Quốc hội khóa đầu tiên, và sau đó đảm nhận trọng trách Phó Trưởng ban Thường trực Quốc hội, tương đương Phó Chủ tịch Quốc hội ngày nay.

Một ngưỡng cửa chưa yên
Một ngưỡng cửa chưa yên

Đó là một khoảnh khắc đẹp và hiếm có, khi người Công giáo Việt Nam, sau gần một thế kỷ bị nghi kỵ bất công là “theo đạo Tây”, được đứng chung một chiến tuyến, hòa chung nhịp đập yêu nước với toàn thể đồng bào.

Những ngày thanh bình ấy chẳng kéo dài bao lâu; tháng Mười Hai năm 1946, chiến tranh Việt-Pháp bùng nổ, đẩy người tín hữu vào những lựa chọn gian nan. Nhưng hạt giống đức tin và lòng yêu nước đã gieo sâu vào lòng đất mẹ.

Năm 1949, Đức cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng an nghỉ trong Chúa tại Sài Gòn, thọ tám mươi mốt tuổi. Ngài đã sống đủ để thấy giấc mơ các thừa sai tiền bối khao khát từ ba trăm năm trước nay đơm hoa kết trái: người Công giáo Việt Nam, từ hàng giáo phẩm cho đến người giáo dân bình dị, đã thực sự tự tay đón nhận và gánh vác phần việc của Mẹ Hội Thánh ngay trên quê hương thân yêu của mình.

Ngài đã sống đủ để thấy giấc mơ các thừa sai tiền bối khao khát từ ba trăm năm trước nay đơm hoa kết trái: người Công giáo Việt Nam, từ hàng giáo phẩm cho đến người giáo dân bình dị, đã thực sự tự tay đón nhận và gánh vác phần việc của Mẹ Hội Thánh ngay trên quê hương thân yêu của mình.

Chương 142 / 177

Tư liệu

Gấp chương lại

Dấu mốc

“Một người thợ trẻ có giá trị hơn tất cả vàng bạc trên trần gian này…”

Cha Joseph Cardijn
Từ Sài Gòn, Vĩnh Long đến Hà Nội và Phát Diệm, các giám mục Việt đầu tiên nhận phần việc của mình.

Những người trong chương

  • Nguyễn Bá Tòng · Ngày 11 tháng Sáu năm 1933, ngài được truyền chức trong Đền thờ Thánh Phêrô, là giám mục Việt đầu tiên. Từ 1935 ngài coi sóc Phát Diệm.
  • Piô XI · Ngài lập Chúa nhật Truyền giáo năm 1926. Mọi giáo xứ vẫn mừng ngày ấy vào tháng Mười hằng năm.
  • Joseph Cardijn · Ba bước xem, xét, làm của ngài lan ra hàng chục nước, cả Việt Nam. Năm 1965 ngài làm hồng y.

Nơi ấy hôm nay

  • Hội An, nơi các cha Dòng Tên cập bến năm 1615, nay là phố cổ, di sản thế giới từ năm 1999.
  • Phát Diệm có ngôi nhà thờ đá do cụ Sáu Trần Lục xây theo kiểu đình chùa, nay vẫn đón khách hành hương.
  • Gò Công, quê Đức cha Nguyễn Bá Tòng, nay thuộc tỉnh Tiền Giang.

Muốn đọc thêm

Tông thư Maximum illud, vatican.va · Thông điệp Rerum Ecclesiae · Charles Keith, Catholic Vietnam · Sách của linh mục Phan Phát Huồn và linh mục Bùi Đức Sinh

Trong bách khoa

Bạn vừa gặp

Những nơi đã đi qua

Chương liên quan

Hình ảnh trong chương

Gửi cảm tưởng về chương này

Chương sau · Chương 143

Armenia, Mexico, Tây Ban Nha: những hồ sơ máu

Trước toán hành quyết năm 1927, cha Miguel Pro đã từ chối điều gì, và hô lên câu gì?

Khoảng 23 phút đọc