Chương 150
Thế kỷ XX · Trung Đông, Ấn Độ, và khắp nơi có người di cư
- Nơi chốn
- Rôma, Liban, Syria, Iraq, Kerala, Armenia, Ai Cập, Detroit
- Giáo hoàng
- Nhiều đời
Giữa lòng Đại thánh đường Thánh Phêrô vào một buổi sáng mùa thu năm 1962, trong khi hàng ngàn giám mục khắp năm châu đều tuân thủ quy chế nghiêm ngặt là phát biểu bằng tiếng Latinh, ngôn ngữ chính thức của phụng vụ Rôma, thì bỗng nhiên có một tiếng nói cất lên bằng tiếng Pháp.
Đó là những ngày đầu tiên của Công đồng Chung Vaticanô II. Người bước lên diễn đàn là một cụ già tám mươi tư tuổi, vóc dáng quật cường, chòm râu bạc dài buông phủ ngực và đầu đội chiếc mũ đen tròn truyền thống của các giám mục Đông phương. Ngài là Đức Thượng phụ Maximos IV Saigh, sinh năm 1878 tại thành phố cổ Aleppo, Syria, và là vị thủ lãnh tinh thần của Tòa Thượng phụ Antiôkhia thuộc Giáo hội Công giáo Melkite kể từ năm 1947.
Cộng đoàn tín hữu Melkite sinh sống rải rác tại Syria, Liban, Palestine và Ai Cập. Họ cử hành thánh lễ theo nghi lễ Byzantine uy nghi bằng tiếng Ả Rập và tiếng Hy Lạp, đồng thời luôn hiệp thông trọn vẹn với Đấng kế vị Thánh Phêrô tại Rôma. Danh xưng “Melkite” bắt nguồn từ một gốc từ tiếng Syria có nghĩa là “vua”, gợi lại biến cố từ thế kỷ V khi tổ tiên họ kiên quyết bảo vệ giáo lý chính thống của Công đồng Canxêđônia bên cạnh hoàng đế Byzantine. Từ năm 1724, họ chính thức tái lập mối dây hiệp thông trọn vẹn với Tòa Thánh Rôma.
Vị chủ chăn lão thành ấy đang cất tiếng nói đại diện cho Tòa Thượng phụ Antiôkhia, miền đất linh thiêng nơi sách Công vụ Tông đồ ghi nhận rằng các môn đệ của Chúa Giêsu lần đầu tiên được mang danh xưng “Kitô hữu”.
Đức Thượng phụ Maximos IV đã thẳng thắn giải thích lý do ngài từ chối dùng tiếng Latinh: tiếng Latinh tuy cổ kính nhưng chỉ là ngôn ngữ riêng của Giáo hội phương Tây, chứ tuyệt đối không phải là ngôn ngữ duy nhất của toàn thể Hội Thánh hoàn vũ. Các Giáo hội phương Đông đã hiện diện từ thời các thánh Tông đồ, nhiều cộng đoàn do chính các Tông đồ Phêrô, Tôma, Marcô hay Anrê trực tiếp đặt nền móng. Họ không phải là một “nhánh phụ thuộc” hay “con nuôi” của Giáo hội Latinh, và không một ai có quyền ép buộc họ phải từ bỏ bản sắc truyền thống Đông phương để trở thành người Công giáo theo kiểu Tây phương.
Rồi ngài can đảm chỉ ra một nỗi đau lịch sử: suốt nhiều thế kỷ, các nhà thừa sai phương Tây khi đến truyền giáo tại phương Đông đã tìm cách “Latinh hóa” các cộng đoàn bản địa. Họ gạt bỏ những nghi thức phụng vụ và phong tục cổ xưa của phương Đông sang một bên để áp đặt áo lễ, cách bài trí nhà thờ và lối đạo đức kiểu Rôma. Chính thái độ hẹp hòi ấy đã khiến các Giáo hội Chính thống giáo anh em nhìn Tòa Thánh với ánh mắt nghi ngại sâu sắc: nếu hiệp thông với Rôma đồng nghĩa với việc bị xóa sổ căn tính ngàn đời của mình, thì ai còn dám bước vào con đường hiệp nhất nữa?

Lời phát biểu đanh thép mà đầy bác ái ấy làm rúng động cả hội trường. Với không ít giám mục Tây phương, đó là lần đầu tiên các ngài thật sự nhận ra: Hội Thánh Công giáo không chỉ thu hẹp trong một Giáo hội Latinh duy nhất!
Một Đức tin hiệp nhất trong hai mươi tư nhịp đập tự trị
Với phần đông người Công giáo Việt Nam, nói đến “nhà thờ” hay “đi lễ” là nghĩ ngay đến Thánh lễ quen thuộc của Giáo hội Latinh, tức nghi lễ Rôma. Nhưng thật ra, Giáo hội Công giáo là sự hiệp thông của 24 Giáo hội tự trị:

- 1 Giáo hội Tây phương: Giáo hội Latinh, chiếm đại đa số tín hữu trên thế giới.
- 23 Giáo hội Công giáo Đông phương: khoảng mười tám triệu tín hữu, cùng một đức tin, cùng các bí tích, hiệp thông trọn vẹn với Đức Giáo hoàng tại Rôma.
Các Giáo hội Đông phương kế thừa năm truyền thống phụng vụ cổ kính bậc nhất:
- Truyền thống Byzantine: như Giáo hội Công giáo Hy Lạp Ukraina, Melkite, Rumani…
- Truyền thống Antiôkhia, hay Tây Syria: như Giáo hội Maronite, Giáo hội Công giáo Syria, Giáo hội Syro-Malankara tại Ấn Độ.
- Truyền thống Canđê, hay Đông Syria: như Giáo hội Công giáo Canđê tại Iraq, Giáo hội Syro-Malabar tại Ấn Độ.
- Truyền thống Alexandria: như Giáo hội Công giáo Copt tại Ai Cập, Giáo hội Công giáo Ethiopia và Eritrea.
- Truyền thống Armenia: Giáo hội Công giáo Armenia.
Bước vào một ngôi thánh đường Công giáo Đông phương, người tín hữu sẽ cảm nhận ngay một bầu khí thần bí linh thiêng khác biệt. Ngăn cách giữa cung thánh và lòng nhà thờ là một bức bình phong thánh tượng uy nghiêm treo đầy các bức ảnh thánh lộng lẫy. Hương trầm nghi ngút bay tỏa suốt buổi lễ, các lời kinh nguyện được cất lên theo những giai điệu ngâm vịnh trầm bổng cổ xưa, và giáo dân thường cung kính đứng suốt buổi phụng vụ kéo dài hai, ba tiếng đồng hồ.
Nét đặc thù mục vụ của họ cũng rất độc đáo:
- Hàng giáo sĩ: nối tiếp truyền thống từ thời Giáo hội sơ khai, phần lớn các Giáo hội Đông phương vẫn truyền chức linh mục cho những người nam đạo đức đã lập gia đình, dù các vị giám mục luôn được tuyển chọn từ các đan sĩ sống độc thân.
- Các Bí tích Khai tâm: trẻ sơ sinh khi vừa chào đời được lãnh nhận trọn vẹn cả ba Bí tích Khai tâm Kitô giáo trong cùng một buổi lễ: Bí tích Rửa Tội, Bí tích Thêm Sức mà Đông phương gọi là Xức dầu thánh hiến, và được cho rước Bí tích Thánh Thể ngay sau đó, qua vài giọt Máu Thánh hoặc Bánh Thánh ngâm Máu Thánh.
Trong số hai mươi ba Giáo hội Đông phương ấy, có những cộng đoàn với hàng triệu con chiên từng chịu bách hại khốc liệt như Giáo hội Công giáo Hy Lạp Ukraina với khoảng 4,5 triệu tín hữu, có những cộng đoàn chưa bao giờ gián đoạn mối dây hiệp thông với Rôma như Giáo hội Maronite, và có những cộng đoàn trải dài từ Bắc Phi sang vùng Vịnh.
Năm 1964, Công đồng Vaticanô II đã ban hành Sắc lệnh lịch sử Orientalium Ecclesiarum, “Các Giáo hội Đông phương”, khẳng định rõ: tất cả các Giáo hội tự trị đều có phẩm giá ngang hàng nhau, không một nghi lễ nào cao trọng hơn nghi lễ nào. Công đồng truyền dạy các Giáo hội Đông phương phải kiên quyết bảo tồn di sản phụng vụ của mình, và nơi nào từng bị Latinh hóa thì phải mau chóng quay trở về với truyền thống tinh tuyền của các bậc tiền nhân.
Đến năm 1990, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã ban hành Bộ Giáo luật dành riêng cho các Giáo hội Đông phương, và ngài để lại một câu nói bất hủ đã đi vào thần học hiện đại:
“Hội Thánh của Chúa Kitô phải hít thở bằng cả hai lá phổi: lá phổi phương Đông và lá phổi phương Tây!”
Những người con núi Liban và vị Thánh ẩn tu Charbel
Giáo hội Maronite là cộng đồng Công giáo Đông phương đông đúc và có ảnh hưởng nhất ở Trung Đông.
Họ mang tên Thánh Maron, một ẩn sĩ sống khắc khổ trên núi vùng Syria khoảng năm 400. Qua bao thế kỷ binh lửa, khi quân Ả Rập rồi Ottoman tràn qua đồng bằng, người Maronite rút lên dãy núi đá Liban cheo leo, dựng làng trên vách đá dựng đứng, trồng ô-liu, dâu tằm, nho để sống và giữ ngọn đèn đức tin. Họ tự hào là Giáo hội Đông phương duy nhất chưa một ngày nào cắt đứt hiệp thông với Rôma. Phụng vụ của họ dùng tiếng Syria cổ, rất gần tiếng Aram mà Chúa Giêsu và Đức Mẹ từng nói ở Nazareth.

Chính trên những ngọn núi tuyết phủ ấy, thế kỷ XIX, xuất hiện một vị thánh ẩn tu làm rạng danh Liban: Thánh Charbel Makhlouf.
Sinh năm 1828 trong một gia đình nông dân nghèo ở làng Bekaa Kafra, ngài vào Dòng Đan sĩ Liban và sống hai mươi ba năm cuối đời ẩn mình trong một căn am quạnh quẽ trên núi Annaya: ngày ngày cuốc đất, mỗi ngày ăn một bữa rau củ đạm bạc, và quỳ hàng giờ trước Thánh Thể trong đêm lạnh buốt.
Ngài qua đời lặng lẽ đúng đêm Vọng Giáng Sinh năm 1898. Rồi bên ngôi mộ đơn sơ ấy, phép lạ liên tiếp xảy ra: thi hài ngài không hư nát suốt nhiều thập niên, và từ thân xác ngài tiết ra một thứ dầu trong suốt, đem ơn chữa lành cho hàng ngàn bệnh nhân.
Hằng năm, hàng triệu khách hành hương, người Công giáo, Chính thống và cả người Hồi giáo, về Đan viện Annaya xin ơn chữa lành. Đức Phaolô VI tôn phong ngài Hiển thánh năm 1977. Với người Công giáo Việt Nam hôm nay, Thánh Charbel cũng rất gần gũi qua những tuần cửu nhật cầu cho bệnh nhân hiểm nghèo.
Liban tuy nhỏ nhưng có vị thế rất đặc biệt: mười tám cộng đồng tôn giáo chung sống qua hàng thế kỷ, và theo lệ hiến pháp, Tổng thống luôn là một tín hữu Công giáo Maronite.
Cuộc nội chiến tàn khốc từ năm 1975 đến năm 1990 cướp đi hơn một trăm năm mươi ngàn sinh mạng và để lại những vết thương như thảm sát Sabra và Shatila năm 1982, nhưng đức tin vẫn không bị dập tắt. Thánh Gioan Phaolô II từng nói: Liban không chỉ là một đất nước, mà là một Sứ điệp, một chứng từ sống động rằng những người khác tôn giáo vẫn có thể sống với nhau như anh em.
Tiếng kêu Sayfo và nỗi đau trên vùng đất Lưỡng Hà
Tại vùng đồng bằng Lưỡng Hà trù phú giữa hai dòng sông Tigris và Euphrates, nay thuộc lãnh thổ Iraq và Syria, nơi Kinh Thánh ghi dấu quê hương Ur của Tổ phụ Áp-ra-ham, các cộng đoàn Kitô hữu đã bén rễ vững chắc ngay từ thế kỷ thứ nhất.
Họ là người thừa kế văn hóa và ngôn ngữ Syria cổ. Thi sĩ lớn nhất của họ là Thánh Ephrem thành Edessa thế kỷ IV, người viết những thánh thi tuyệt mỹ đến nỗi muôn đời gọi ngài là “Cây đàn hạc của Chúa Thánh Thần”. Ngày nay, con cháu của họ thuộc về các Giáo hội: Giáo hội Công giáo Canđê, Giáo hội Công giáo Syria, Giáo hội Chính thống Syria và Giáo hội Assyria phương Đông.

Thế nhưng thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI là chặng đường đẫm máu và nước mắt nhất của Kitô hữu nơi đây.
Năm 1915, cùng lúc với cuộc diệt chủng Armenia trong Đế quốc Ottoman, hàng trăm ngàn Kitô hữu Syria và Assyria bị tàn sát trong thảm kịch mà họ gọi là Sayfo, nghĩa là “Lưỡi Gươm”.
Sau chiến tranh năm 2003, Iraq rơi vào vòng hỗn loạn của các nhóm khủng bố cực đoan.
Tháng Sáu năm 2007, ở Mosul, cha Ragheed Ganni, một linh mục Canđê ba mươi lăm tuổi vừa du học Rôma trở về, bị dọa giết nhiều lần nhưng nhất quyết không bỏ giáo xứ.
Chiều Chúa nhật hôm ấy, vừa dâng lễ xong, những kẻ có súng chặn xe ngài và ba thầy phó tế. Tên chỉ huy gầm lên: “Tao đã ra lệnh cho mày phải đóng cửa nhà thờ, tại sao mày không chịu đóng?”
Cha Ragheed bình thản nhìn thẳng vào họng súng, mỉm cười đáp:
“Làm sao tôi có thể đóng cửa Nhà của Thiên Chúa, khi đoàn chiên của tôi cần nơi nương tựa?”
Bọn sát nhân xả súng hành quyết vị linh mục cùng ba thầy phó tế ngay trên vệ đường.
Nỗi kinh hoàng chưa dừng lại ở đó. Tối ngày 31 tháng Mười năm 2010, một nhóm khủng bố ôm bom xông vào Nhà thờ Chính tòa Đức Mẹ Cứu Độ của Giáo hội Công giáo Syria tại Baghdad giữa lúc cộng đoàn đang sốt sắng cử hành Thánh lễ, kích nổ bom tàn sát năm mươi tám sinh mạng vô tội gồm hai linh mục trẻ và các gia đình giáo dân.
Đến mùa hè năm 2014, tổ chức khủng bố tự xưng Nhà nước Hồi giáo tràn vào chiếm đóng Mosul và đồng bằng Nineveh. Chúng đánh dấu chữ “N”, viết tắt của Nazarene, người theo Chúa Giêsu thành Nazareth, lên cửa nhà các Kitô hữu, buộc họ phải chọn lựa: cải đạo sang Hồi giáo, nộp thuế bảo mạng cắt cổ, hoặc bị chặt đầu. Chỉ trong một đêm tăm tối, hơn một trăm ngàn người Kitô hữu đã phải gạt nước mắt bồng bế con thơ tháo chạy vào sa mạc, bỏ lại toàn bộ nhà cửa, ruộng vườn và những ngôi thánh đường mà tổ tiên họ đã gìn giữ suốt hai ngàn năm. Nếu trước năm 2003, Iraq có hơn 1,4 triệu Kitô hữu, thì sau hai mươi năm thanh trừng, con số ấy chỉ còn lại chưa đầy hai trăm ngàn người.
Tháng Ba năm 2021, bất chấp mọi nguy cơ an ninh và dịch bệnh, Đức Thánh Cha Phanxicô đã thực hiện một chuyến tông du lịch sử đến Iraq, vị Giáo hoàng đầu tiên đặt chân lên mảnh đất này.
Hình ảnh vị Cha chung mặc áo trắng đứng thinh lặng cầu nguyện giữa đống gạch đá đổ nát của bốn ngôi nhà thờ cổ bị bom đạn phá hủy tại Mosul, giờ kinh ngài dâng giữa ngôi thánh đường Qaraqosh còn đen kịt khói lửa, và cuộc gặp gỡ chan chứa tình huynh đệ với Đại Ayatollah Ali al-Sistani tại thành phố thánh Najaf của người Hồi giáo Shiite đã gieo rắc lại hạt giống hy vọng phục sinh trên mảnh đất đau thương này.
Đoàn con Thánh Tôma Tông đồ trên đất Ấn
Cách xa vùng Trung Đông hàng ngàn cây số, dọc theo bờ biển Malabar xanh ngát thuộc bang Kerala ở miền nam Ấn Độ, tồn tại một cộng đoàn Kitô hữu vô cùng độc đáo: những Kitô hữu Thánh Tôma.
Họ xác tín mãnh liệt rằng tổ tiên của họ đã đón nhận đức tin trực tiếp từ Thánh Tôma Tông Đồ vào năm 52 sau Công nguyên, khi ngài vượt biển sang Ấn Độ rao giảng Tin Mừng trước khi chịu tử đạo tại Mylapore, nay thuộc Chennai. Suốt mười lăm thế kỷ cô lập với phương Tây, họ cử hành phụng vụ theo nghi lễ Đông Syria bằng tiếng Syria cổ và đón nhận các giám mục do Tòa Thượng phụ phương Đông cử sang coi sóc.
Thế rồi vào năm 1498, các nhà hàng hải Bồ Đào Nha đặt chân lên bờ biển Ấn Độ. Nhìn thấy những phong tục phụng vụ Đông phương xa lạ, người Bồ Đào Nha đã vội vã triệu tập Công đồng Diamper vào năm 1599, dùng quyền lực thực dân để cưỡng bách các Kitô hữu bản địa phải từ bỏ truyền thống tổ tiên để rập khuôn theo nghi thức Latinh của Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.

Sự áp đặt thô bạo ấy đã dẫn đến một cuộc khủng hoảng bùng nổ: năm 1653, hàng ngàn Kitô hữu Thánh Tôma đã tập trung trước ngôi nhà thờ ở Mattancherry, cùng nhau nắm chặt một sợi dây thừng buộc vào cây Thánh Giá đá cổ Coonan Cross và đồng thanh thề nguyền: dứt khoát không chấp nhận sự cai trị của các giám mục Dòng Tên Bồ Đào Nha nữa!
Biến cố ấy làm cộng đoàn Thánh Tôma chia thành nhiều nhánh. Nhánh giữ hiệp thông với Rôma ngày nay là Giáo hội Công giáo Syro-Malabar, một Giáo hội tự trị lớn với hơn năm triệu tín hữu, nổi tiếng vì gia đình đạo hạnh và các chủng viện, dòng tu đầy ơn gọi trẻ.
Năm 1930, một nhánh Chính thống khác, do Đức Tổng Giám mục Mar Ivanios dẫn dắt, trở về hiệp thông với Rôma, thành Giáo hội Công giáo Syro-Malankara theo nghi lễ Tây Syria.
Mảnh đất của các Kitô hữu Thánh Tôma đã cho Hội Thánh những vị thánh rạng ngời:
- Thánh Nữ Alphonsa xứ Bharananganam: một nữ tu khiêm nhường thuộc Giáo hội Syro-Malabar, cả đời sống trong bệnh tật đau đớn thể xác nhưng luôn kết hiệp mật thiết với Cuộc Khổ Nạn của Chúa Giêsu, được Đức Bênêđictô XVI tôn phong Hiển thánh năm 2008, trở thành vị nữ thánh đầu tiên của đất nước Ấn Độ.
- Thánh Linh mục Kuriakose Elias Chavara và Thánh Nữ Euphrasia Eluvathingal: được Đức Thánh Cha Phanxicô tôn phong Hiển thánh năm 2014 nhờ những công đức lớn lao trong việc khai mở các dòng tu bản xứ và chăm sóc người nghèo khổ.
Armenia: giữ gìn hồn nước qua từng trang kinh bản thảo
Lịch sử Armenia gắn liền với đức tin: đây là nước đầu tiên trên thế giới nhận Kitô giáo làm quốc giáo, năm 301, khi Thánh Grêgôriô Nhà Khai Sáng rửa tội cho Vua Tiridates III.
Năm 405, trước nguy cơ bị các đế quốc lân bang đồng hóa, đan sĩ Mesrop Mashtots ngày đêm ăn chay cầu nguyện và sáng tạo bảng chữ cái Armenia gồm ba mươi sáu mẫu tự. Ngài làm ra chữ viết để dịch trọn Kinh Thánh và sách phụng vụ sang tiếng mẹ đẻ của dân mình. Tương truyền dòng chữ đầu tiên viết bằng thứ chữ mới là câu sách Châm Ngôn: “Để hiểu biết sự khôn ngoan và lời nghiêm huấn”.
Suốt mười sáu thế kỷ dông bão sau đó, đất nước Armenia liên tục bị chia cắt, xâm lăng và đô hộ bởi người Ba Tư, người Ả Rập, quân Mông Cổ, đế quốc Ottoman và Nga Xô Viết. Tổ quốc họ nhiều lần bị xóa tên trên bản đồ chính trị thế giới. Thế nhưng, dân tộc Armenia chưa bao giờ bị diệt vong. Họ đã gìn giữ linh hồn dân tộc mình không phải bằng gươm giáo, mà bằng chính Lời Chúa và chữ viết thiêng liêng được bảo tồn cẩn mật trong các đan viện cổ kính cheo leo trên núi đá.
Mỗi khi giặc giã ập đến, những người mẹ và các đan sĩ Armenia sẵn sàng hy sinh cả tính mạng để ôm theo những cuốn Kinh Thánh chép tay bằng da bò nạm vàng đi chôn giấu trong các hang động. Dọc theo các sườn đồi quê hương, họ dựng lên hàng vạn cây thập giá bằng đá chạm khắc hoa văn tinh xảo như đăng ten, gọi là các Khachkar, để minh chứng rằng miền đất này thuộc về Đức Kitô. Ngày nay, Viện lưu trữ Matenadaran tại thủ đô Yerevan vẫn tự hào lưu giữ hơn hai mươi ngàn bản thảo cổ vô giá ấy.

Người Công giáo Việt Nam đọc trang sử Armenia sẽ thấy rất gần gũi.
Thế kỷ XVII, các thừa sai Dòng Tên, tiêu biểu là cha Đắc Lộ cùng các thầy giảng bản xứ, dùng mẫu tự Latinh ghi âm tiếng nói dân tộc ta, khai sinh chữ Quốc Ngữ. Ban đầu chữ ấy dùng để in sách giáo lý như Phép Giảng Tám Ngày và kinh nguyện, rồi dần thành chữ viết chung của cả dân tộc Việt Nam.
Cũng như người Slav nhận chữ viết từ hai thánh Cyrillô và Mêthôđiô, với người Armenia hay người Việt, chữ viết của đức tin không chỉ là công cụ truyền thông, mà là mái nhà chở che hồn dân tộc qua bao thăng trầm dâu bể.
Những người anh em cùng gốc rễ và giọt máu đào chung
Bên cạnh hai mươi ba Giáo hội Công giáo Đông phương hiệp thông với Rôma, phương Đông còn là nơi cư ngụ của các Giáo hội Chính thống giáo Đông phương cổ.
Họ là những cộng đoàn Kitô hữu đã tách rời khỏi dòng chảy chung từ thế kỷ thứ V, sau Công đồng Êphêsô năm 431 và Công đồng Canxêđônia năm 451, do những bất đồng sâu sắc về ngôn ngữ triết học khi diễn tả mầu nhiệm hai bản tính, Thiên tính và Nhân tính, trong một Ngôi Vị duy nhất của Chúa Kitô. Đó là Giáo hội Chính thống Copt tại Ai Cập, Giáo hội Chính thống Syria, Giáo hội Tông truyền Armenia, Giáo hội Ethiopia, Eritrea và Giáo hội Assyria phương Đông.
Suốt mười lăm thế kỷ dài đằng đẵng, những hiểu lầm ngôn từ đã biến thành những rào cản ngăn cách lạnh lùng. Thế nhưng vào nửa cuối thế kỷ XX, dưới ánh sáng đối thoại bác ái của Công đồng Vaticanô II, các nhà thần học hai bên đã cùng nhau ngồi lại. Họ ngỡ ngàng nhận ra rằng: sự phân rẽ năm xưa phần lớn bắt nguồn từ những giới hạn dịch thuật giữa các thuật ngữ tiếng Hy Lạp, tiếng Syria và tiếng Copt, chứ trong sâu thẳm con tim, cả hai bên đều cùng tuyên xưng một niềm tin duy nhất vào Chúa Giêsu Kitô, Đấng vừa là Thiên Chúa thật, vừa là Con Người thật!
- Năm 1973, Đức Thánh Cha Phaolô VI và Đức Giáo hoàng Copt Shenouda III đã cùng ký Bản Tuyên bố Kitô học chung tại Vatican.
- Năm 1994, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II và Đức Thượng phụ Mar Dinkha IV của Giáo hội Assyria phương Đông đã ký một bản văn tương tự, khép lại nỗi đau chia rẽ kéo dài hơn 1.500 năm.
Và đỉnh cao của mối dây hiệp thông thiêng liêng ấy đã được khắc ghi bằng chính dòng máu đào tử đạo giữa thời hiện đại.
Vào tháng Hai năm 2015, trên bờ biển Sirte lộng gió ở Libya, quân khủng bố ISIS đã bắt quỳ và tàn nhẫn chặt đầu hai mươi mốt người công nhân nghèo: hai mươi tín hữu thuộc Giáo hội Chính thống Copt Ai Cập và một thanh niên lao động người Ghana. Đoạn video tuyên truyền man rợ mà bọn khủng bố phát tán cho thấy: ngay trong những giây phút cuối cùng trước khi lưỡi dao hạ xuống, đôi môi của những người thợ nghèo ấy vẫn bình thản mấp máy lời kinh nguyện sau cùng: “Lạy Chúa Giêsu Kitô, xin thương xót con!”
Toàn thể Giáo hội Chính thống Copt lập tức tôn vinh hai mươi mốt người con ưu tú ấy lên bậc Thánh Tử Đạo.
Tháng Năm năm 2023, khi đón Đức Giáo hoàng Copt Tawadros II tại Vatican, Đức Phanxicô công bố một quyết định chưa từng có: ghi tên hai mươi mốt vị tử đạo Copt ở Libya vào Sách Các Thánh Tử Đạo Rôma, danh mục các thánh được tôn kính trong toàn thể Giáo hội Công giáo!
Đó là đại kết bằng máu: trước cái chết vì danh Chúa Kitô, không còn ranh giới chia rẽ, chỉ còn những chứng nhân đức tin.
Đoàn dân lữ thứ và bài học hiệp nhất cho người tín hữu Việt Nam
Hôm nay, vì chiến tranh, bách hại và nghèo đói, hàng triệu Kitô hữu phương Đông phải bỏ quê cha đất tổ, lưu lạc khắp bốn phương:
- Số người Công giáo Maronite định cư tại Brazil, Hoa Kỳ, Úc hiện nay đông đảo hơn rất nhiều so với số tín hữu còn ở lại trên quê hương Liban.
- Detroit ở Hoa Kỳ, Sydney ở Úc hay Thụy Điển đã trở thành những trung tâm sầm uất của cộng đồng người Công giáo Canđê gốc Iraq tị nạn.
- Hàng triệu tín hữu Syro-Malabar di cư sang vùng Vịnh và các đô thị châu Âu.
Thế nhưng, giữa những đô thị Tây phương hiện đại và xa lạ, những người con phương Đông ấy không hề đánh mất nguồn cội. Họ chung tay gây dựng các giáo phận hải ngoại, gìn giữ thánh lễ bằng tiếng Syria, tiếng Ả Rập, tiếng Malayalam, và cẩn thận dạy cho con cháu từng làn điệu thánh ca truyền thống của ông bà.

Nhìn hành trình di dân đầy nước mắt của tín hữu phương Đông, người Công giáo Việt Nam ở hải ngoại thấy bóng dáng cộng đoàn mình.
Sau biến cố năm 1975, hàng trăm ngàn tín hữu Việt Nam lênh đênh trên biển tìm bến bờ tự do. Đặt chân lên Bắc Mỹ, châu Âu hay châu Úc, hành trang quý nhất người Việt mang theo trong tim là cuốn kinh bổn tiếng mẹ đẻ, những điệu ngắm mùa Chay, và linh ảnh Đức Mẹ La Vang. Chính lửa đức tin của tiền nhân và tình Mẹ đã gắn kết họ thành những cộng đoàn sốt sắng, làm phong phú thêm Giáo hội ở nước sở tại.
Các Giáo hội phương Đông nhắc mỗi tín hữu hôm nay về bản chất của Hội Thánh: hiệp nhất nhưng không bao giờ đồng phục!
Thánh Phaolô viết cho tín hữu Êphêsô:
“Chỉ có một thân thể, một Thần Khí, cũng như anh em đã được kêu gọi để chia sẻ cùng một niềm hy vọng. Chỉ có một Chúa, một đức tin, một phép rửa. Chỉ có một Thiên Chúa, Cha của mọi người, Đấng ngự trên mọi người, qua mọi người và trong mọi người.”
Mẹ Hội Thánh nói bằng muôn ngàn thứ tiếng, dâng lời tạ ơn bằng muôn sắc màu phụng vụ uy nghi, và chính sự phong phú đa dạng tuyệt mỹ ấy đã làm sáng ngời tình yêu bao la vô tận của Thiên Chúa trên khắp cõi địa cầu.
Mẹ Hội Thánh nói bằng muôn ngàn thứ tiếng, dâng lời tạ ơn bằng muôn sắc màu phụng vụ uy nghi, và chính sự phong phú đa dạng tuyệt mỹ ấy đã làm sáng ngời tình yêu bao la vô tận của Thiên Chúa trên khắp cõi địa cầu.
Chương 150 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“Chỉ có một Chúa, một đức tin, một phép rửa.”
Những người trong chương
- Maximos IV Saigh · Thượng phụ Melkite, người lên tiếng bằng tiếng Pháp giữa Công đồng năm 1962. Lời ông còn in đậm trong Sắc lệnh Orientalium Ecclesiarum năm 1964.
- Charbel Makhlouf · Ẩn sĩ Liban, tuyên thánh năm 1977. Mộ ngài ở Annaya, nơi người Công giáo, Chính thống và cả người Hồi giáo vẫn tìm đến cầu nguyện.
- Mesrop Mashtots · Người sáng chế chữ Armenia khoảng năm 405. Tượng ông đứng trước kho Matenadaran ở Yerevan.
Nơi ấy hôm nay
- Thung lũng Qadisha ở Liban, “Thung lũng Thánh”, vẫn còn những hang ẩn sĩ đục vào vách đá và là di sản thế giới.
- Matenadaran ở Yerevan giữ hơn hai chục ngàn bản thảo cổ của người Armenia.
- Mattancherry ở Kerala là nơi năm 1653 các Kitô hữu thánh Tôma cùng nắm dây buộc vào cây thánh giá đá để thề.
Muốn đọc thêm
Cv 11,26 · Ep 4,1-6 · Sắc lệnh về các Giáo hội Công giáo Đông phương Orientalium Ecclesiarum (1964) · Gioan Phaolô II, Tông thư Ánh sáng phương Đông (1995) · Bộ Giáo luật các Giáo hội Đông phương (1990)
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
- Maximos IV Saigh
- Thánh Maron
- Thánh Charbel Makhlouf
- Phaolô VI
- Gioan Phaolô II
- Bênêđictô XVI
- Phanxicô
- Ragheed Ganni
- Mar Ivanios
- Thánh Alphonsa
- Mesrop Mashtots
- Shenouda III
- Mar Đinkha IV
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Đọc thêm · Chương 47Êphêsô năm 431: “Mẹ Thiên Chúa” và mầu nhiệm Ngôi Lời Nhập Thể
Đọc thêm · Chương 48Canxêđônia năm 451: một Ngôi Vị, hai bản tính và bốn chữ “không”
Đọc thêm · Chương 49Armenia và Aksum, những vương quốc đầu tiên theo Chúa: ánh sáng đức tin ngoài biên giới đế quốc
Đọc thêm · Chương 57Theo con đường tơ lụa đến Trường An: hạt giống Tin Mừng nơi kinh đô nhà ĐườngHình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 151
Cơn sóng sau Công đồng
Vì sao một tổng giám mục già vẫn truyền chức cho bốn giám mục ở Écône năm 1988, dù Rôma đã cấm?
Khoảng 19 phút đọc








