Bỏ qua, tới nội dung
Khoảng năm 50–57 · Côrintô, Êphêsô

Chương 15

Rắc rối ở hải cảng Côrintô

Khoảng năm 50–57 · Côrintô, Êphêsô

Giáo hoàng PhêrôHoàng đế Claudiô, Nêrô

Khoảng năm 54, mấy người trong gia đình bà Khơlôê vượt biển Êgiê từ Côrintô sang Êphêsô để tìm gặp Thánh Phaolô đang giảng đạo tại đó.

Năm ấy, nơi ấy

Khoảng năm 50–57

  1. Côrintô
  2. Êphêsô
Phaolô ở Côrintô khoảng năm 50 đến 52, rồi từ Êphêsô viết thư thứ nhất gửi giáo đoàn này. Bia nhắc Galliô được tìm thấy ở Đenphi.
Bắt đầu đọc

Chương 15

Khoảng năm 50–57 · Côrintô, Êphêsô

Nơi chốn
Côrintô, Êphêsô
Giáo hoàng
Phêrô
Hoàng đế Rôma
Claudiô, Nêrô

Khoảng năm 54, mấy người trong gia đình bà Khơlôê vượt biển Êgiê từ Côrintô sang Êphêsô để tìm gặp Thánh Phaolô đang giảng đạo tại đó. Họ mang theo những tin tức chẳng vui vẻ gì về giáo đoàn mà chính tay ông đã vất vả lập nên.

Người nhà bà Khơlôê mang tin chẳng vui gì từ Côrintô sang
Người nhà bà Khơlôê mang tin chẳng vui gì từ Côrintô sang

Nếu phải chọn một cộng đoàn thời sơ khai giống các giáo xứ ngày nay nhất, có lẽ đó là Côrintô. Họ chẳng hoàn hảo hơn ai, lại vướng đủ thứ chuyện đau đầu mà một xứ đạo có thể gặp phải: chia bè kết phái, thích khoe khoang, bê bối tình dục, lôi nhau ra tòa, người giàu khinh người nghèo, ồn ào mất trật tự trong giờ đọc kinh cầu nguyện, và thậm chí nghi ngờ cả tín điều căn bản nhất.

Thánh Phaolô đã viết cho họ nhiều bức thư; một bức đã thất lạc, còn hai bức được lưu giữ đến nay. Và chính nhờ những rắc rối ấy mà Hội Thánh có được những trang thư quý báu.

Thành phố hai bến cảng

Côrintô nằm ngay trên dải đất hẹp nối bán đảo Pêlôpônêsô ở miền nam Hy Lạp với đất liền, nơi hẹp nhất chỉ rộng chừng sáu cây số. Thành phố nắm giữ hai hải cảng ở hai bên: cảng Lêkhaiôn hướng về phía tây nhìn sang nước Ý, và cảng Kenkhrê hướng về phía đông nhìn sang vùng Tiểu Á.

Giới thủy thủ thời xưa rất chuộng lối đi tắt này để tránh phải đi vòng qua mũi Malêa ở cực nam Hy Lạp, một vùng biển hiểm trở nhiều bão tố đến mức tục ngữ cổ có câu: ai đi vòng qua mũi Malêa thì hãy quên chuyện về nhà. Thay vì mạo hiểm, các thuyền trưởng chọn dỡ hàng ở cảng bên này, thuê người khuân vác qua eo đất rồi chất lên tàu khác ở cảng bên kia; còn với thuyền nhỏ, người ta kéo trượt thẳng qua eo đất trên một con đường lát đá gọi là Diolkos. Từ năm 1893, đã có một con kênh đào cắt ngang dải đất ấy. Nhờ nắm giữ hai bến cảng nối liền Á châu với nước Ý, của cải khắp vùng Địa Trung Hải cứ thế đổ về làm giàu cho Côrintô, đúng như nhà địa lý Hy Lạp Strabo từng nhận xét trước thời Phaolô một thế hệ.

Thực ra, Côrintô thời Phaolô là một thành phố còn khá trẻ. Năm 146 trước Công nguyên, tướng Rôma Lucius Mummius đã san phẳng thành Côrintô cổ kính; mãi một thế kỷ sau, vào năm 44 trước Công nguyên, hoàng đế Julius Caesar mới cho tái thiết thành một thuộc địa Rôma và đưa phần lớn các nô lệ đã được trả tự do đến định cư. Bởi thế, Côrintô bấy giờ là một đô thị mới đầy năng động và xô bồ, nơi hội tụ đủ hạng thủy thủ, thương buôn, nô lệ, cựu binh Rôma và dân nhập cư từ khắp nơi, cùng với đền thờ của đủ mọi thứ thần ngoại giáo.

Từ thời thành phố cũ, Côrintô đã khét tiếng ăn chơi phóng túng, và cái tiếng xấu ấy lại truyền sang thành phố mới. Tiếng Hy Lạp thậm chí có hẳn động từ korinthiazesthai, nghĩa là “sống kiểu Côrintô”, để chỉ lối sống trụy lạc; kịch tác gia Aristophanes đã dùng từ ấy hơn bốn thế kỷ trước thời Phaolô.

Phaolô đặt chân đến đây vào khoảng năm 50 sau khi rời Athêna, đơn độc và mỏi mệt, đúng như lời ông tự thú sau này: “Khi đến với anh em, tôi thấy mình yếu đuối, sợ hãi và run rẩy lắm”.

Phaolô đến Côrintô một mình, mệt mỏi, “yếu đuối, sợ hãi và run rẩy”
Phaolô đến Côrintô một mình, mệt mỏi, “yếu đuối, sợ hãi và run rẩy”

Tại đây, ông gặp đôi vợ chồng người Do Thái là ông Aquila, quê ở vùng Pontô bên bờ Hắc Hải, thuộc Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay, và bà Priscila. Hai ông bà vừa phải rời nước Ý vì lệnh của hoàng đế Claudiô trục xuất người Do Thái khỏi Rôma. Sử gia Rôma Suêtôniô ghi lại rằng hoàng đế ra lệnh ấy vì người Do Thái “liên tục gây náo loạn do sự xúi giục của Chrestus” Đa số học giả tin rằng “Chrestus” là cách viết trại của danh xưng Christos, tức Đức Kitô, ám chỉ những cuộc tranh cãi gay gắt về Chúa Giêsu ngay trong cộng đồng Do Thái tại Rôma.

Vì đôi vợ chồng này cũng làm nghề may lều giống mình, Phaolô đã dọn đến ở cùng và làm việc chung với họ: ngày thường cặm cụi khâu vải bạt, đến ngày Sabát lại ra hội đường giảng đạo.

Phaolô ở nhà Aquila và Priscila, cùng làm nghề may lều
Phaolô ở nhà Aquila và Priscila, cùng làm nghề may lều

Ông lưu lại Côrintô suốt mười tám tháng, lâu hơn hầu hết các nơi khác. Khi nổ ra tranh cãi gay gắt trong hội đường, ông chuyển sang giảng dạy tại nhà ông Giustô nằm ngay sát vách hội đường. Ông Crispô, trưởng hội đường, đã cùng cả gia đình tin theo Chúa, kéo theo nhiều người Côrintô khác mà phần lớn là dân ngoại xin chịu phép Rửa Tội. Một đêm nọ, Chúa hiện ra khích lệ Phaolô trong thị kiến: “Đừng sợ, cứ nói đi, đừng làm thinh! Vì Ta ở với ngươi, không ai có thể chạm vào làm hại ngươi được, bởi trong thành này Ta có một dân đông đảo”.

Dĩ nhiên, những người chống đối không chịu ngồi yên; họ lôi Phaolô ra trước tòa quan thống đốc Rôma là Galliô, kiện ông tội xúi giục người ta thờ phượng Thiên Chúa trái Lề Luật. Chẳng đợi Phaolô phải mở lời tự biện hộ, quan Galliô đã bác đơn ngay: nếu là chuyện phạm pháp hình sự thì ông mới xét xử, còn nếu chỉ là chuyện tranh cãi về từ ngữ, tên gọi và luật lệ tôn giáo riêng của người Do Thái thì các người tự về mà giải quyết lấy!

Trước tòa quan tổng đốc Galliô, khoảng năm 51–52
Trước tòa quan tổng đốc Galliô, khoảng năm 51–52

Vụ kiện bất thành này lại giúp các sử gia xác định được một mốc thời gian rất quý. Tại thành Đenphô ở miền trung Hy Lạp, các nhà khảo cổ đã tìm thấy những mảnh bia đá khắc bức thư của hoàng đế Claudiô nhắc đến ông Galliô, anh trai triết gia Sênêca, trong chức vụ thống đốc tỉnh Akhaia vào năm 52. Từ đó, giới sử học tính ra thời gian Phaolô ở Côrintô là từ khoảng năm 50 đến năm 52. Ngay giữa khu phế tích Côrintô cổ ngày nay, du khách vẫn còn nhìn thấy cái bục đá cao, người Hy Lạp gọi là bema, nơi quảng trường, chỗ tương truyền Phaolô từng đứng trước tòa quan Galliô năm xưa.

Sau khi Phaolô rời Côrintô ít lâu, sóng gió trong nội bộ giáo đoàn bắt đầu nổi lên.

“Tôi thuộc phe Phaolô,
anh thuộc phe Apôlô”

Khi người nhà bà Khơlôê tìm gặp Phaolô, giáo đoàn Côrintô đang bị chia năm xẻ bảy. Số là sau khi Phaolô rời đi, có một nhà truyền giáo người Do Thái quê ở Alêxanđria bên Ai Cập, tên là Apôlô đến giúp giáo đoàn; Thánh Luca mô tả ông là người có tài hùng biện và rất thông thạo Kinh Thánh. Vốn chuộng lối ăn nói hoa mỹ, nhiều giáo dân Côrintô bắt đầu đem tài ăn nói của ông Apôlô ra so bì với vẻ mộc mạc của Phaolô, rồi tự chia thành từng phe nhóm.

Người thì vỗ ngực: “Tôi thuộc phe Phaolô!”; người khác bảo: “Tôi thuộc phe Apôlô!”; người thứ ba lại nhận: “Tôi thuộc phe Kêpha!”, tức Thánh Phêrô; và có nhóm thứ tư tỏ vẻ thanh cao hơn tất cả: “Còn tôi, tôi thuộc phe Đức Kitô!”

Cộng đoàn Côrintô chia phe: “Tôi thuộc về Phaolô”, “Tôi thuộc về Apôlô”, “Tôi thuộc về Kêpha”
Cộng đoàn Côrintô chia phe: “Tôi thuộc về Phaolô”, “Tôi thuộc về Apôlô”, “Tôi thuộc về Kêpha”

Mở đầu bức thư thứ nhất, Thánh Phaolô đặt ngay một câu hỏi sắc như dao: “Đức Kitô đã bị chia năm xẻ bảy rồi sao? Có phải Phaolô này đã chịu đóng đinh trên thập giá vì anh em đâu? Hay anh em đã chịu phép Rửa Tội nhân danh Phaolô?”

Rồi ông nói thẳng một điều ngược hẳn với thói chuộng hư danh và tài hùng biện của người đời: “Trong khi người Do Thái đòi phải có dấu lạ điềm thiêng, người Hy Lạp tìm kiếm lẽ khôn ngoan triết lý, thì chúng tôi lại rao giảng một Đấng Kitô chịu đóng đinh, điều mà người Do Thái coi là ô nhục không thể chấp nhận, còn dân ngoại thì cho là điên rồ!” Phải nhớ rằng đối với xã hội Rôma và Hy Lạp cổ đại, án đóng đinh thập giá là hình phạt ghê tởm dành cho nô lệ bỏ trốn và tội phạm nặng nhất, đến mức đại luật sư Cicêrô vào năm 63 trước Công nguyên từng viết rằng ngay cả hai chữ “thập giá” cũng không đáng để lọt vào mắt, vào tai hay xuất hiện trong tâm trí một công dân Rôma.

Phaolô nhắc giáo dân Côrintô nhớ lại xuất thân của họ: xét theo tiêu chuẩn thế gian, trong cộng đoàn chẳng có mấy người thông thái, chẳng mấy ai quyền cao chức trọng hay dòng dõi quý tộc, mà đa số chỉ là tầng lớp bình dân nghèo hèn được Chúa thương chọn gọi. Còn các vị Tông đồ như Phaolô, Phêrô hay ông Apôlô suy cho cùng cũng chỉ là những người thợ làm vườn của Chúa: “Tôi là người gieo hạt, anh Apôlô là người tưới nước, nhưng chính Thiên Chúa mới là Đấng làm cho cây lớn lên”. Giữa ông và ông Apôlô không hề có chuyện ganh đua, thậm chí Phaolô còn khuyến khích Apôlô quay lại thăm Côrintô.

Tự do đến mức nào?

Chuyện bè phái chưa phải là điều tệ hại nhất. Phaolô còn nghe tin trong cộng đoàn có một tín hữu đang chung sống loạn luân với vợ của cha mình, tức là mẹ kế, vậy mà cả giáo đoàn chẳng những không biết đau buồn sửa lỗi, lại còn tỏ vẻ vênh vang tự đắc như thể việc dung túng ấy là biểu hiện của một đầu óc cấp tiến, cởi mở!

Bấy giờ ở Côrintô đang rộ lên câu khẩu hiệu cửa miệng: “Mọi sự tôi đều được phép làm!” Phaolô trích lại đúng câu ấy để uốn nắn họ: đúng là tôi được tự do làm mọi sự, nhưng không phải sự gì cũng đem lại ích lợi, và tôi nhất định không để cho bất cứ dục vọng nào làm chủ mình!

Người Hy Lạp vốn coi thường thân xác, cho rằng xác thịt chỉ là cái vỏ tạm bợ nên muốn buông thả thế nào cũng được. Phaolô dạy một điều làm đổi hẳn cái nhìn về con người: “Anh em chẳng biết rằng thân xác anh em chính là Đền Thờ của Chúa Thánh Thần đang ngự trong anh em đó sao? Anh em đâu còn thuộc về chính mình nữa, vì Thiên Chúa đã dùng một giá rất đắt mà chuộc lấy anh em rồi! Vậy anh em hãy dùng chính thân xác mình mà tôn vinh Thiên Chúa!” Hình ảnh “chuộc bằng một giá rất đắt” được mượn từ cảnh chuộc người nô lệ ngoài chợ thời xưa, để nhắc về giá máu của Chúa Giêsu trên thập giá.

Chưa hết, trong cộng đoàn còn xảy ra chuyện anh em đồng đạo vì tranh chấp tiền bạc mà kéo nhau ra tòa án của quan ngoại giáo để kiện tụng, làm trò cười cho người ngoài. Phaolô đau xót hỏi: giữa anh em một nhà với nhau, “tại sao anh em không thà chịu thiệt thòi một chút đi? Tại sao không thà chịu để người ta lừa gạt đi?”

Từ chương bảy của bức thư trở đi, Phaolô lần lượt giải đáp một loạt các thắc mắc thực tế mà giáo đoàn Côrintô đã gửi thư sang hỏi ý kiến ông.

Chuyện miếng thịt cúng bán ngoài chợ

Trong số đó có một câu hỏi rất sát sườn với đời sống hằng ngày: người Công giáo có được phép ăn thịt đã đem cúng thần ngoại giáo hay không? Tại thành Côrintô, nơi các nhà khảo cổ đã khai quật được khu chợ thịt cổ, hầu hết thịt gia súc bày bán ngoài sạp đều có nguồn gốc từ các đền thờ ngoại giáo: khi người ta đem con vật đến tế thần, một phần nhỏ được đốt trên bàn thờ, một phần dọn lên bàn tiệc trong khuôn viên đền, còn phần thịt dư lại thì đem ra chợ bán lấy tiền.

Một số giáo dân có kiến thức vững vàng trong cộng đoàn cho rằng: thần tượng ngoại giáo chỉ là khúc gỗ cục đá vô tri, làm gì có thật trên đời, nên thịt cúng thần suy cho cùng cũng chỉ là miếng thịt bình thường, cứ mua về ăn chẳng sao cả. Thế nhưng, một số anh chị em tân tòng khác vừa mới từ bỏ đạo thờ ngẫu tượng chưa lâu lại có tâm lý rất nhạy cảm: mỗi lần nhìn thấy miếng thịt từng đặt trên bàn thờ thần dữ, lương tâm họ lại bất an, cảm giác như mình đang quay lại thông đồng với tà thần ngày trước.

Thịt cúng ngoài chợ: người Kitô hữu có được mua về ăn không?
Thịt cúng ngoài chợ: người Kitô hữu có được mua về ăn không?

Người Công giáo Việt Nam mình đọc tới đoạn này hẳn thấy rất gần gũi, bởi biết bao gia đình từng băn khoăn chuyện có nên ăn đồ cúng giỗ bên họ hàng lương dân hay không, cũng như đồ lễ prasad ở Ấn Độ hay mâm cúng tổ tiên ở các nước Á Đông.

Cách giải quyết của Thánh Phaolô vừa giữ vững nguyên tắc đức tin, vừa thấm đẫm tình bác ái mục vụ. Về mặt nguyên tắc, ông đồng ý rằng ngẫu tượng chẳng là gì cả, muôn vật trên mặt đất đều do Thiên Chúa dựng nên; vì thế, thịt bày bán ngoài chợ cứ việc mua về ăn bình thường, chẳng cần phải tra hỏi nguồn gốc làm gì cho bối rối lương tâm; hoặc khi được một người hàng xóm ngoại giáo mời sang nhà dùng bữa, chủ nhà dọn món gì thì cứ vui vẻ ăn món ấy. Chỉ trừ một trường hợp bị cấm hẳn: người tín hữu không được phép bước vào ngồi dự tiệc tế thần ngay trong đền thờ ngoại giáo.

Tuy nhiên, cao hơn cả sự hiểu biết đúng sai là lòng thương giữ gìn cho người anh em yếu đuối. Nếu đang ngồi ăn mà có một người anh em có lương tâm nhạy cảm rỉ tai báo rằng: “Món này là thịt mới đem cúng thần về đấy!”, thì tốt nhất là mình nên nhịn, đừng ăn món đó nữa, không phải vì miếng thịt có độc, mà để khỏi làm gương mù khiến lương tâm người anh em kia bị vấp ngã. Phaolô tuyên bố một câu thật đẹp: “Nếu chỉ vì một miếng ăn mà làm cho người anh em của tôi phải vấp ngã, thì tôi thà nhịn ăn thịt suốt đời, để khỏi làm hại người anh em mình!” Tự do của người tín hữu luôn tự nguyện dừng lại trước nỗi đau của người anh em.

Người nghèo đến muộn phải nhịn đói bên bàn tiệc Chúa

Thế nhưng, chuyện làm Phaolô đau lòng và nặng lời quở trách nhất lại diễn ra ngay trong buổi họp cử hành Thánh Thể.

Thời bấy giờ, vào chiều tối ngày Chúa Nhật, cộng đoàn Côrintô thường tụ họp tại nhà một giáo dân khá giả, có lẽ là nhà ông Gaiô mà Phaolô từng nhắc tên, để cùng dùng một bữa cơm huynh đệ trước, rồi cuối bữa mới cử hành nghi thức bẻ bánh và trao chén rượu Mình Máu Chúa.

Ngặt nỗi, những tín hữu giàu sang nhàn rỗi thì đến từ rất sớm, mang theo đủ thứ sơn hào hải vị và rượu ngon của nhà mình; theo tính toán của học giả khảo cổ Jerome Murphy-O’Connor dựa trên diện tích các biệt thự cổ ở Côrintô, phòng khách danh dự của chủ nhà chỉ kê vừa chỗ cho khoảng chín, mười khách quý nằm tựa lưng ăn uống theo kiểu thượng lưu Rôma, còn đám đông bình dân phải ngồi ngoài sân. Thế là nhóm người giàu ngồi trong phòng khách cứ việc mở tiệc ăn uống no say trước với nhau; đến khi những người lao động nghèo khổ và giới nô lệ làm lụng vất vả suốt ngày mới tất tả chạy tới nơi, thì mâm cỗ đã tàn, người nghèo đành đứng ngoài sân với cái bụng đói meo và tủi hổ.

Người đến sau còn đói: người giàu ăn no say, người nghèo đứng ngoài sân
Người đến sau còn đói: người giàu ăn no say, người nghèo đứng ngoài sân

Đọc đến cảnh phân biệt giàu nghèo ngay trước bàn thờ Chúa ấy, lời thư của Phaolô nghiêm nghị như một tiếng sấm:

“Vậy khi anh em họp nhau lại như thế, thì đâu còn là ăn Bữa Tối của Chúa nữa! Bởi vào bữa ăn, mạnh ai nấy lấy phần ăn riêng của mình ra dùng trước, khiến người thì đói lả, kẻ lại say sưa. Bộ anh em không có nhà riêng để ăn uống hay sao? Hay là anh em khinh khi Hội Thánh của Thiên Chúa và muốn làm nhục những người nghèo khổ không có gì ăn?”

Và để thức tỉnh họ, Phaolô nhắc lại từng lời Chúa Giêsu đã trối lại trong đêm trước khi chịu chết:

Bữa tiệc Thánh Thể đúng nghĩa: giàu nghèo chờ nhau, cùng bẻ bánh theo lời Chúa Giêsu đã nói trong đêm bị nộp
Bữa tiệc Thánh Thể đúng nghĩa: giàu nghèo chờ nhau, cùng bẻ bánh theo lời Chúa Giêsu đã nói trong đêm bị nộp

“Quả thật, điều tôi đã lãnh nhận từ nơi Chúa, tôi cũng đã truyền lại cho anh em: ấy là trong đêm bị nộp, Chúa Giêsu cầm lấy bánh, dâng lời tạ ơn, rồi bẻ ra và phán: “Đây là Mình Thầy, hiến tế vì anh em; anh em hãy làm việc này mà tưởng nhớ đến Thầy”. Cũng một thể thức ấy, sau bữa ăn tối, Người cầm lấy chén và phán: “Chén này là Giao Ước Mới, lập bằng Máu Thầy; mỗi khi uống, anh em hãy làm việc này mà tưởng nhớ đến Thầy”. Bởi vậy, mỗi lần anh em ăn bánh này và uống chén này, là anh em loan truyền cái chết của Chúa cho tới khi Người lại đến.”

Thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô 11,23-26

Đoạn văn viết vào khoảng năm 54 này là bản tường thuật cổ nhất về việc lập Bí tích Thánh Thể được ghi thành văn bản, sớm hơn cuốn Tin Mừng đầu tiên hơn một thập kỷ. Hội Thánh đọc lại đoạn ấy mỗi chiều Thứ Năm Tuần Thánh và lặp lại qua lời linh mục truyền phép trong mọi Thánh lễ hằng ngày.

Phaolô cảnh tỉnh thẳng thắn: bất cứ ai ăn Bánh và uống Chén của Chúa một cách bất xứng thì đều phạm đến Mình và Máu Chúa. Tại Côrintô, “ăn cách bất xứng” có một nghĩa rất cụ thể: không thể vừa ngửa tay rước Mình Chúa Giêsu, lại vừa quay lưng khinh bỉ người anh em nghèo khổ đang đứng đói ngay bên cạnh mình! Cách sửa đổi ông đưa ra thật giản dị: khi tụ họp nhau lại để dùng bữa, anh chị em hãy biết kiên nhẫn chờ đợi nhau và san sẻ cho nhau.

Một thân thể duy nhất với muôn vàn bộ phận

Ngoài chuyện chia rẽ giàu nghèo, giáo đoàn Côrintô còn ganh đua nhau về các đặc sủng, tức các ơn thiêng liêng. Người được ơn nói tiếng lạ, người được ơn nói tiên tri, người có ơn chữa bệnh… ai cũng cho là ơn của mình cao trọng nhất, khiến các buổi cầu nguyện chung trở nên hỗn loạn: mạnh ai nấy nói, người hát thánh vịnh, người giảng giải, người la hét bằng tiếng lạ mà chẳng ai chịu lắng nghe ai.

Phaolô phải nhắc nhở rằng trong buổi họp cộng đoàn, ông thà nói năm lời bằng trí khôn sáng suốt để dạy dỗ anh em còn hơn là nói mười ngàn lời bằng thứ tiếng lạ chẳng ai hiểu được.

Để giúp họ hiểu giá trị của sự hiệp nhất, ông mượn hình ảnh cơ thể con người mà ai cũng thấy hằng ngày: trên cùng một thân xác, “con mắt không thể bảo bàn tay rằng: ‘Tao không cần đến mày!’, hay cái đầu cũng chẳng thể bảo đôi chân rằng: ‘Tao chẳng cần chúng mày!’; trái lại, chính những bộ phận xem ra yếu đuối nhỏ bé nhất lại là những bộ phận không thể thiếu được”. Mọi bộ phận đều liên đới máu thịt với nhau: “Nếu một bộ phận nào bị đau, thì tất cả mọi bộ phận đều đau đớn theo; nếu một bộ phận nào được vẻ vang, thì mọi bộ phận đều vui mừng chung”. Rồi ông kết luận: “Anh em chính là Thân Thể của Đức Kitô, và mỗi người là một bộ phận”, một thân thể được nuôi dưỡng và kết hiệp nên một nhờ cùng rước chung một tấm bánh Thánh Thể.

Bài ca về Đức Ái

Giữa lúc đang bàn về việc tranh giành các ơn thiêng liêng ấy, ở chương mười ba, Thánh Phaolô đã dừng lại để chỉ cho người Côrintô thấy một “con đường trổi vượt hơn tất cả”, đoạn văn tuyệt đẹp mà ngày nay biết bao đôi bạn trẻ vẫn chọn đọc trong Thánh lễ hôn phối. Ít ai ngờ rằng bài ca tình yêu ấy ban đầu lại được viết ra để sửa dạy một giáo xứ đang cãi vã nhau kịch liệt:

“Giả như tôi có nói được các thứ tiếng của loài người và của các thiên thần đi nữa, mà không có đức mến, thì tôi cũng chẳng khác gì cái thanh la phèng phèng hay chiếc chũm chọe xoang xoảng… Đức mến thì nhẫn nhục, hiền hậu, không ghen tương, không vênh vang, không tự đắc, không làm điều bất chính, không tìm tư lợi, không nóng giận, không nuôi hận thù; không mừng khi thấy sự gian ác, nhưng vui khi thấy điều chân thật. Đức mến tha thứ tất cả, tin tưởng tất cả, hy vọng tất cả, chịu đựng tất cả. Đức mến không bao giờ mất được.”

Thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô 13

Nếu đặt bài ca này vào đúng hoàn cảnh Côrintô lúc ấy, ta sẽ thấy từng chữ của Phaolô đều nhắm thẳng vào căn bệnh của cộng đoàn: đức mến “không ghen tương, không vênh vang” là lời nhắn gửi các phe nhóm đang chia rẽ; đức mến “không tìm tư lợi” là lời nhắc nhở những người giàu đang bỏ mặc người nghèo bên bàn ăn. Mọi ân huệ rồi sẽ qua đi, “hiện nay chỉ còn lại ba điều này: Đức Tin, Đức Cậy và Đức Mến; nhưng trong ba điều ấy, cao trọng hơn cả vẫn là Đức Mến”, mà Hội Thánh gọi là ba nhân đức đối thần.

“Đức mến thì nhẫn nhục, hiền hậu”: lá thư được đọc giữa một cộng đoàn đang cãi nhau
“Đức mến thì nhẫn nhục, hiền hậu”: lá thư được đọc giữa một cộng đoàn đang cãi nhau

“Nếu Đức Kitô đã không sống lại…”

Cuối bức thư thứ nhất, ở chương mười lăm, Phaolô bước vào giải quyết cuộc khủng hoảng đức tin nghiêm trọng nhất: có một số người trong giáo đoàn Côrintô bắt đầu rêu rao rằng không làm gì có chuyện người chết sẽ sống lại! Họ chịu ảnh hưởng nặng nề của triết học Hy Lạp vốn coi thân xác vật chất là nhà tù giam hãm linh hồn, và cái chết là sự giải thoát linh hồn khỏi cái xác nặng nề ấy; bởi thế, bảo rằng ngày sau thân xác sẽ sống lại nghe chẳng khác nào một bước lùi vô lý. Chính Phaolô khi giảng trên đồi Arêôpagô ở Athêna trước đó cũng từng bị giới trí thức Hy Lạp cười nhạo ngay khi vừa nhắc đến chuyện kẻ chết sống lại. Từ lâu, đại bi kịch gia Aeschylus đã viết trong vở Eumenides rằng một khi máu người đã thấm xuống đất thì không bao giờ có chuyện sống lại nữa.

Ở Athêna, khi Phaolô nói về sự sống lại, có người nhạo; ở Côrintô, có người phủ nhận hẳn
Ở Athêna, khi Phaolô nói về sự sống lại, có người nhạo; ở Côrintô, có người phủ nhận hẳn

Để bảo vệ nền tảng đức tin, trước hết Phaolô nhắc lại bản tuyên xưng cổ xưa nhất của Hội Thánh mà chính ông cũng đã lãnh nhận từ các vị tiền bối ngay những năm đầu sau ngày theo Chúa:

“Tôi đã truyền lại cho anh em điều mà chính tôi đã lãnh nhận, đó là: Đức Kitô đã chết vì tội lỗi chúng ta, đúng như lời Kinh Thánh; Người đã được mai táng, và ngày thứ ba Người đã sống lại, đúng như lời Kinh Thánh. Người đã hiện ra với ông Kêpha, rồi hiện ra với Nhóm Mười Hai. Sau đó, Người đã hiện ra với hơn năm trăm anh em cùng một lúc, phần lớn các vị ấy hiện nay vẫn còn sống, chỉ có một số ít đã an giấc.”

Thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô 15,3-6

Câu ghi chú “phần lớn các vị ấy hiện nay vẫn còn sống” là một lời thách thức đầy tự tin của vị Tông đồ: những nhân chứng tận mắt thấy Chúa Phục Sinh vẫn còn đang sống sờ sờ ra đó, ai còn nghi ngờ thì cứ việc đi tới mà hỏi thẳng họ!

Rồi Phaolô thẳng thắn nói một câu quyết liệt: “Nếu Đức Kitô đã không sống lại, thì lời rao giảng của chúng tôi hóa ra trống rỗng, và đức tin của anh em cũng trống rỗng!”; bởi “nếu chúng ta chỉ đặt hy vọng vào Đức Kitô vỏn vẹn trong cuộc đời tạm bợ này mà thôi, thì chúng ta chính là những kẻ đáng thương hại nhất trên trần gian!”

Không có sự Phục Sinh thì cả đạo Công giáo sụp đổ hết. Nhưng vị Tông đồ lập tức cất cao tiếng reo chiến thắng: “Nhưng không! Đức Kitô đã trỗi dậy từ cõi chết, trở nên hoa quả đầu mùa của những người đã an giấc!” Giống như bó lúa đầu mùa báo hiệu cả cánh đồng lúa chín sẽ được gặt về kho, sự phục sinh của Chúa Giêsu là bảo chứng chắc chắn rằng thân xác chúng ta ngày sau cũng sẽ được sống lại vinh hiển với Người. Bởi thế, đứng trước nấm mồ, người tín hữu có thể hiên ngang thách thức tử thần bằng những câu vẫn thường vang lên trong các Thánh lễ an táng: “Tử thần đã bị nuốt gọn trong chiến thắng rồi! Hỡi Tử thần, chiến thắng của ngươi ở đâu? Hỡi Tử thần, nọc độc của ngươi ở đâu?”

“Khi tôi yếu đuối,
chính là lúc tôi mạnh mẽ”

Bức thư thứ nhất gửi đi vẫn chưa dập tắt được hết mọi sóng gió. Ít lâu sau, có một nhóm thầy giảng từ nơi khác kéo đến Côrintô; họ tự vỗ ngực xưng mình là những “tông đồ siêu đẳng”, khoe tài ăn nói hùng hồn, khoe những thị kiến cao siêu, đồng thời tìm cách hạ bệ uy tín của Phaolô bằng cách chê bai ngoại hình ông thấp bé ốm yếu, lời ăn tiếng nói trực tiếp thì vụng về chẳng ra gì. Đáng buồn thay, một bộ phận giáo dân Côrintô lại nghe theo lời đám người ấy mà quay lưng lại với người cha tinh thần của mình.

Trong một chuyến ghé thăm Côrintô chớp nhoáng sau đó, Phaolô đã bị một kẻ trong cộng đoàn xúc phạm công khai trước mặt mọi người mà không ai lên tiếng bênh vực; đau đớn tột cùng, ông rời thành phố và viết cho họ một bức thư “giữa muôn vàn khổ tâm và chan chứa nước mắt”. Bức thư ấy nay đã thất lạc. Sau đó ông viết tiếp Bức thư thứ hai gửi tín hữu Côrintô, lá thư mang nhiều tâm sự riêng tư và vết thương lòng nhất trong cuộc đời ông.

Bị dồn vào thế buộc phải lên tiếng bảo vệ sứ vụ Tông đồ chân chính của mình trước những kẻ khoe mẽ, Phaolô đã làm một việc mà ông gọi là “khoe khoang một cách bất đắc dĩ”: thay vì khoe bằng cấp hay quyền lực, ông vạch áo cho đàn con thấy những vết sẹo chằng chịt trên thân xác mình vì Chúa Kitô:

Năm lần tôi bị người Do Thái phạt đánh ba mươi chín roi; ba lần bị đánh đòn bằng gậy; một lần bị ném đá suýt chết; ba lần bị đắm tàu, có lần phải trôi dạt lênh đênh suốt một ngày một đêm giữa biển khơi… lại thường xuyên chịu cảnh đói khát, rét mướt, thiếu thốn đủ bề. Mà ngoài những nỗi gian khổ xác thân ấy, còn một gánh nặng đè trĩu lòng tôi mỗi ngày: đó là nỗi khắc khoải lo âu cho tất cả các Hội Thánh!

Cần biết rằng khi Thánh Phaolô viết những dòng này, vụ đắm tàu ngoài khơi đảo Malta kể ở cuối sách Công vụ vẫn chưa xảy ra. Nghĩa là trước đó ông đã trải qua ba vụ đắm tàu khác mà sử sách không hề ghi lại.

Sau cùng, vị Tông đồ thú nhận rằng ngay trong thân xác mình vẫn luôn mang một “cái dằm” đau đớn hành hạ. Các học giả đoán đó có thể là một căn bệnh kinh niên như đau mắt nặng, sốt rét hay chứng động kinh. Đã ba lần ông tha thiết van xin Chúa cất cái dằm ấy đi cho mình rảnh tay làm việc, nhưng Chúa chỉ trả lời ông một câu: “Ơn của Thầy đã đủ cho con rồi, bởi sức mạnh của Thầy được biểu lộ trọn vẹn trong sự yếu đuối!”

Hiểu thấu mầu nhiệm thập giá ấy, Phaolô đã viết: “Vậy tôi rất vui mừng và tự hào về những yếu đuối của tôi, để sức mạnh của Đức Kitô ở lại trong tôi… Bởi khi tôi yếu đuối, chính là lúc tôi mạnh mẽ!” Giữa một thành phố Côrintô chỉ biết tôn sùng kẻ mạnh và sự hào nhoáng bề ngoài, Phaolô đã chỉ cho họ thấy một Thiên Chúa thích dùng những khí cụ mỏng giòn để làm nên việc lớn.

“Khi tôi yếu, chính là lúc tôi mạnh”
“Khi tôi yếu, chính là lúc tôi mạnh”

Tạ ơn Chúa, những giọt nước mắt và tấm lòng người cha của Phaolô cuối cùng đã cảm hóa được người Côrintô. Mối bất hòa được hàn gắn, và ông đã đến ở lại với họ suốt ba tháng mùa đông ấm áp trước khi lên đường về Giêrusalem.

Nhìn lại mới thấy, chính nhờ những yếu đuối và rắc rối đủ kiểu của giáo xứ Côrintô năm xưa mà Hội Thánh muôn đời sau có được những trang đẹp nhất về Bí tích Thánh Thể, về sự hiệp nhất, về Đức Ái và về niềm hy vọng Phục Sinh. Bất cứ giáo xứ hay cộng đoàn nào ngày nay đang gặp chuyện lục đục buồn phiền, khi mở hai bức thư Côrintô ra đọc lại, hẳn sẽ tìm thấy ở đó niềm an ủi lớn lao.

Bản thân giáo đoàn Côrintô cũng gìn giữ gia sản ấy, dù tính khí nóng nảy chia phe của họ thì không dễ một sớm một chiều mà bỏ hẳn. Khoảng năm 96, tức bốn mươi năm sau, giáo đoàn Côrintô lại nổ ra tranh chấp nội bộ. Đức Giáo hoàng Clêmentê từ Rôma đã viết thư khuyên nhủ họ: “Anh em hãy mở lại bức thư của Thánh Tông đồ Phaolô vinh hiển mà đọc xem. Ngài đã viết cho anh em về chính ngài, về Kêpha và về Apôlô, vì ngay từ thuở ấy anh em đã chia phe rồi”.

Ngài đã viết cho anh em về chính ngài, về Kêpha và về Apôlô, vì ngay từ thuở ấy anh em đã chia phe rồi”.

Chương 15 / 177

Tư liệu

Gấp chương lại

Dấu mốc

“Bởi khi tôi yếu đuối, chính là lúc tôi mạnh mẽ!”

2 Cr 12,10
Phaolô ở Côrintô khoảng năm 50 đến 52, rồi từ Êphêsô viết thư thứ nhất gửi giáo đoàn này. Bia nhắc Galliô được tìm thấy ở Đenphi.

Những người trong chương

  • Galliô · Anh của triết gia Sênêca. Tên ông có trong thư hoàng đế Claudiô khắc trên bia đá ở Đenphi, nhờ đó các sử gia tính được Phaolô ở Côrintô khoảng năm 50 đến 52.
  • Priscila và Aquila · Vợ chồng làm lều. Phaolô thường nhắc tên bà trước tên chồng (Rm 16,3), điều hơi lạ thời ấy.
  • Clêmentê · Khoảng năm 96, thư của Hội Thánh Rôma gửi Côrintô, tương truyền của ngài, bảo họ mở lại thư Phaolô mà đọc. Lá thư ấy còn đến nay.

Nơi ấy hôm nay

  • Côrintô cổ nằm cạnh thị trấn Archaia Korinthos. Khu khảo cổ có đền thờ Apôllô và cái bema, bục xử án mà truyền thống cho là nơi Phaolô đứng trước Galliô.
  • Phiến đá Êrastô: năm 1929, gần nhà hát cổ Côrintô, người ta đào được phiến đá lát đường ghi một vị quan tự bỏ tiền lát. Phần đông học giả tin ông là Êrastô, bạn của Phaolô.

Muốn đọc thêm

1 Cr 13 · 1 Cr 15,3-8 · 2 Cr 12,7-10 · Cv 18,1-18 · Murphy-O’Connor, St. Paul’s Corinth

Trong bách khoa

Bạn vừa gặp

Những nơi đã đi qua

Chương liên quan

Hình ảnh trong chương

Gửi cảm tưởng về chương này

Chương sau · Chương 16

Galát, Rôma và món quà cứu độ nhưng không

Chuyện gì khiến Phaolô dám cãi thẳng mặt Phêrô ngay giữa Antiôkhia?

Khoảng 36 phút đọc