Chương 155
Thế kỷ XVII–XXI · Canada, Mỹ, Úc, Mỹ Latinh, Tây Nguyên Việt Nam
Chiếc xe lăn chầm chậm đưa một cụ già tóc bạc ra giữa bãi cỏ mênh mông, và hàng ngàn con người bỗng chìm vào một sự thinh lặng nghẹn ngào.
Đó là buổi sáng 25 tháng Bảy năm 2022, ở Maskwacis, tỉnh Alberta, Canada, quê hương lâu đời của người Cree. Hàng ngàn người First Nations, Métis và Inuit tụ về. Nhiều cụ già mắt ngấn lệ, khoác những chiếc áo màu cam. Gần bãi cỏ ấy từng là Trường Nội trú Ermineskin, một trong những trường cưỡng bách do các dòng tu Công giáo điều hành theo ủy thác của chính phủ. Suốt nhiều thập niên, con trẻ người Cree bị giằng khỏi vòng tay cha mẹ, bị tước văn hóa, bị cấm nói tiếng mẹ đẻ; nhiều em bị đòn roi, bị lạm dụng, và không ít em đã nằm lại mãi trong những nấm mồ vô danh lạnh lẽo.
Cụ già trên xe lăn ấy là Đức Giáo hoàng Phanxicô, tám mươi lăm tuổi, đầu gối đau đến mức không tự đứng vững. Ngài chậm rãi nói bằng tiếng Tây Ban Nha, giọng trầm buồn, từng lời được dịch ngay sang tiếng Anh và tiếng Cree:
“Tôi có mặt nơi đây với nỗi đau buồn sâu sắc trong tim… Tôi khiêm nhường xin lỗi và xin ơn tha thứ, đặc biệt vì cách thức mà nhiều thành viên của Hội Thánh và các cộng đoàn dòng tu đã tiếp tay, thậm chí bằng sự thờ ơ vô cảm, vào các chính sách hủy diệt văn hóa và cưỡng bức đồng hóa tàn bạo của chính quyền thời bấy giờ!”
Giữa đám đông, có những giọt nước mắt lăn dài trên gò má nhăn nheo, có những ánh mắt nhìn trân trân vào khoảng không như muốn tìm lại tuổi thơ đã mất. Một người phụ nữ bản địa cất cao giọng ngâm nga khúc ca dân tộc bằng tiếng Cree với âm điệu ai oán xé lòng. Vị tù trưởng cao niên Wilton Littlechild, một người từng sống sót qua những năm tháng đày ải ở trường nội trú, đã bước đến, kính cẩn đội lên đầu vị Giáo hoàng chiếc mũ lông chim truyền thống của các bậc thủ lĩnh uy quyền. Cử chỉ ấy mang theo muôn vàn cảm xúc đan xen: có nỗi xót xa, có niềm an ủi, có sự tha thứ chân thành, nhưng cũng có những vết thương lòng quá lớn chưa thể nguôi ngoai chỉ sau một ngày.
Đức Thánh Cha gọi chuyến đi kéo dài sáu ngày trên đất Canada là một “Cuộc hành hương sám hối”. Ngài đã không ngần ngại đối diện với sự thật, đến tận nơi đoàn chiên bị tổn thương để cúi đầu xin lỗi và hôn lên bàn tay của những người sống sót.

Những bước chân thừa sai trên sông Saint Lawrence
Người Công giáo gặp các dân tộc bản địa Bắc Mỹ từ bốn thế kỷ trước buổi sáng ở Maskwacis, và trang sử ấy có cả sự thánh thiện phi thường lẫn những bi kịch éo le.
Đầu thế kỷ XVII, các tu sĩ Dòng Tên người Pháp vượt Đại Tây Dương sang “Tân Pháp”, nay thuộc Canada. Rời các pháo đài ven sông Saint Lawrence, các ngài chèo thuyền độc mộc vào sâu rừng nguyên sinh, đến sống giữa người Wendat, người Pháp quen gọi là người Huron, bên bờ vịnh Georgian, thuộc tỉnh Ontario ngày nay.
Nổi bật giữa các vị thừa sai là Thánh Jean de Brébeuf, một linh mục có thân hình vạm vỡ, khỏe mạnh và một trái tim yêu mến người bản địa thiết tha. Qua nhiều đợt, ngài sống cùng người Wendat khoảng mười lăm năm, được họ thương đặt tên là Echon, “người gánh cây gỗ nặng”. Ngài sống như họ: ngủ trên nền đất lạnh, ăn cháo ngô sagamité, miệt mài học thứ tiếng khó đến mức soạn được cuốn từ điển và ngữ pháp tiếng Wendat đầu tiên.
Chính cha Brébeuf đã viết bài thánh ca Giáng Sinh Jesous Ahatonhia, thường gọi là Bài ca Giáng Sinh của người Huron, vào khoảng năm 1642. Ngài mượn hình ảnh quen thuộc của người rừng để kể Tin Mừng: Chúa Hài Đồng không sinh nơi máng cỏ Bethlehem xa xôi, mà trong một túp lều vỏ cây bạch dương giữa mùa đông tuyết trắng; các thiên thần như những vì sao trên trời phương bắc; các đạo sĩ là những tù trưởng mang lông thú quý đến dâng Vua Trời. Đến hôm nay, người Canada vẫn hát bài ca ấy mỗi đêm Vọng Giáng Sinh.
Năm 1637, trong tập ký sự Jesuit Relations, cha Brébeuf để lại lời dặn đầy tình huynh đệ cho các thừa sai đến sau:
“Hãy yêu mến người bản địa như chính anh em ruột thịt của mình. Hãy vui vẻ ăn những thức ăn của họ mà đừng cằn nhằn. Hãy cùng họ chèo thuyền, gánh vác hành lý nặng nhọc và đừng bao giờ để họ phải chờ đợi mình…”
Thế nhưng, thảm kịch vô tình đã ập đến: cùng với bước chân của người châu Âu là những mầm bệnh truyền nhiễm chết người như đậu mùa, cúm, sởi, mà hệ miễn dịch của người bản địa hoàn toàn không có khả năng chống đỡ. Từ năm 1634 đến 1640, hơn một nửa dân số người Wendat đã bị dịch bệnh quét sạch. Trong cơn hoảng loạn, nhiều người nghi ngờ các linh mục là những “phù thủy da trắng” mang dịch bệnh đến để tiêu diệt bộ tộc họ.
Tình hình càng thêm đen tối khi người Wendat bị cuốn vào cuộc chiến tranh tranh giành địa bàn buôn bán da thú khốc liệt với bộ tộc lân bang Iroquois, vốn được người Hà Lan cung cấp súng đạn.
Ngày 16 tháng Ba năm 1649, quân chiến binh Iroquois ập vào thiêu rụi ngôi làng Saint-Ignace, bắt giữ cha Jean de Brébeuf và người bạn đồng hành là cha Gabriel Lalemant. Các ngài bị tra tấn dã man suốt nhiều giờ liền, bị dội nước sôi lên đầu để nhạo báng Bí tích Rửa Tội, nhưng cha Brébeuf vẫn một lòng kiên cường cầu nguyện cho những kẻ hành quyết mình trước khi trút hơi thở cuối cùng.
Trước đó ba năm, vào năm 1646, Thánh Isaac Jogues, một linh mục Dòng Tên từng bị người Mohawk chặt đứt các ngón tay nhưng vẫn can đảm quay trở lại truyền giáo, cũng đã anh dũng đổ máu đào tại làng Ossernenon.
Tám vị chứng nhân đức tin ấy, gồm sáu linh mục Dòng Tên và hai giáo dân tận hiến, đã được tôn vinh là Các Thánh Tử Đạo Bắc Mỹ vào năm 1930.
Bông huệ xứ Mohawk: Thánh nữ Kateri Tekakwitha
Chính tại ngôi làng Ossernenon, nay thuộc bang New York, nơi cha Isaac Jogues ngã xuống vì đức tin, mười năm sau, một mầm hoa thánh thiện đã đâm chồi từ mảnh đất thấm máu.
Năm 1656, một bé gái chào đời trong một gia đình đặc biệt: cha là tù trưởng người Mohawk, mẹ là một phụ nữ Algonquin Công giáo từng bị bắt làm tù binh. Lên bốn tuổi, dịch đậu mùa quét qua làng, cướp đi cả cha mẹ lẫn đứa em trai. Cô bé sống sót, nhưng gương mặt đầy sẹo, đôi mắt tổn thương nặng không chịu nổi ánh nắng. Dân làng gọi cô bằng cái tên Tekakwitha, nghĩa là “người lần mò bước đi trong bóng tối”.
Năm hai mươi tuổi, sau khi được gặp gỡ các nhà truyền giáo Dòng Tên, cô gái trẻ đã quyết định đón nhận Bí tích Rửa Tội và lấy tên thánh là Kateri, theo tên Thánh Catarina thành Siena.
Quyết định ấy đã đẩy cô vào một chuỗi ngày chịu đựng bách hại ngay trong chính gia đình và buôn làng: người ta xỉa xói, chế giễu khuôn mặt tật nguyền của cô, ném đá khi cô đi ngang qua, bỏ đói và phạt cô lao dịch nặng nhọc vì cô kiên quyết giữ ngày Chúa nhật và từ chối những lời ép hôn tục lệ.
Năm 1677, không thể tiếp tục giữ đạo bình an, Kateri đã can đảm trốn khỏi làng, một mình đi bộ hơn ba trăm cây số xuyên qua rừng sâu đầm lầy để đến làng Kahnawake, một cộng đồng người bản địa Công giáo nằm bên bờ sông Saint Lawrence gần Montréal. Tại đây, vào ngày lễ Truyền Tin năm 1679, Kateri đã long trọng khấn dâng trọn vẹn đời mình cho Chúa Giêsu trong lời khấn khiết tịnh trọn đời. Cô dành trọn những ngày tháng còn lại để cầu nguyện trước Thánh Thể, chăm sóc các cụ già tàn tật và dạy kinh bổn cho con trẻ.
Ngày 17 tháng Tư năm 1680, Kateri an nghỉ trong Chúa khi mới tròn hai mươi bốn tuổi. Lời thì thầm cuối cùng trên môi cô là: “Lạy Chúa Giêsu, con yêu mến Chúa!”
Các linh mục Dòng Tên bên giường bệnh kể lại rằng chỉ ít phút sau khi cô tắt thở, một điều lạ lùng đã diễn ra trước mắt mọi người: những vết sẹo đậu mùa trên mặt cô bỗng mờ đi rồi biến mất, để lại làn da mịn màng, rạng rỡ lạ thường!
Năm 2012, Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI đã long trọng tôn phong Kateri Tekakwitha lên bậc Hiển thánh, vị thánh thổ dân đầu tiên của Hoa Kỳ và Canada, được Dân Chúa trìu mến tôn vinh là “Bông huệ xứ Mohawk”.
Chiếc áo màu cam và vết thương trường nội trú
Thế nhưng, hai thế kỷ sau thời cha Brébeuf và Thánh nữ Kateri, một bóng đen đã phủ lên quan hệ giữa Giáo hội và các dân tộc bản địa Bắc Mỹ.
Từ thập niên 1880 đến tận những năm 1990, chính phủ Canada, cùng với các giáo hội Kitô giáo, lập và tài trợ một mạng lưới hơn một trăm ba mươi trường nội trú dành cho trẻ em bản địa. Mục tiêu của chính sách được nói ra lạnh lùng: “Giết chết phần người da đỏ bên trong đứa trẻ để cứu lấy con người công dân văn minh”.
Khoảng hơn một trăm năm mươi ngàn trẻ em First Nations, Inuit và Métis bị cưỡng bức tách khỏi cha mẹ và buôn làng từ khi mới lên năm, lên sáu. Luật thời ấy cho cảnh sát đến tận nhà bắt con đi nếu cha mẹ không chịu nộp.
Khoảng hai phần ba số trường do các giáo phận và dòng tu Công giáo, tiêu biểu là Dòng Hiến Sĩ Đức Mẹ Vô Nhiễm, trực tiếp quản lý và giảng dạy.
Ở đó, các em bị lột bỏ trang phục truyền thống, bị cắt mái tóc dài vốn là niềm kiêu hãnh của tổ tiên, bị cấm nói tiếng mẹ đẻ hay giữ bất cứ phong tục nào của buôn làng. Em nào lỡ thốt một câu tiếng mẹ đẻ là bị đánh đòn, thậm chí bị xát xà phòng vào miệng. Anh chị em ruột học cùng trường bị cấm trò chuyện hay ôm nhau. Nghiêm trọng hơn, nhiều em bị lạm dụng thể xác và tình dục kinh hoàng, bởi chính những người mang danh tu sĩ.
Năm 1973, cô bé sáu tuổi Phyllis Webstad, người Secwepemc, hớn hở bước vào Trường Nội trú Truyền giáo Thánh Giuse. Em mặc chiếc áo màu cam sáng bóng, món quà người bà nghèo chắt chiu từng đồng trợ cấp mua cho em ngày đầu đến trường.
Vừa qua cổng trường, nhân viên đã lột chiếc áo cam khỏi người em, ném đi, bắt em mặc bộ đồng phục lạnh lẽo. Em không bao giờ còn thấy chiếc áo ấy nữa.
Bốn mươi năm sau, bà Phyllis kể lại ký ức ấy trước công chúng: chiếc áo cam bị tước đi là hình ảnh của những đứa trẻ bản địa bị chà đạp, bị coi như con số không. Câu chuyện làm bùng lên phong trào “Ngày Áo Cam” từ năm 2013, và từ năm 2021, Canada lấy ngày 30 tháng Chín hằng năm làm Ngày Quốc gia vì Sự thật và Hòa giải.

Năm 2015, sau sáu năm lắng nghe hàng ngàn chứng từ đẫm nước mắt của người sống sót, Ủy ban Sự thật và Hòa giải Canada công bố bản báo cáo kết luận hệ thống trường nội trú là một cuộc “diệt chủng văn hóa”. Ít nhất bốn ngàn một trăm em đã chết khi còn ở trường, vì lao phổi, suy dinh dưỡng, hỏa hoạn, hoặc chết cóng giữa mùa đông khi liều mình trốn về với mẹ. Nhiều em bị chôn vội trong những nấm mồ không bia cạnh trường, gia đình không hề hay biết.

Nỗi đau lên đến đỉnh điểm vào tháng Năm năm 2021, khi radar quét lòng đất phát hiện khoảng 215 dấu vết nghi là mộ không tên của trẻ em trong khuôn viên Trường Nội trú Kamloops cũ, tỉnh British Columbia. Cả nước Canada bàng hoàng, và Giáo hội buộc phải thẳng thắn nhìn nhận trách nhiệm lịch sử của mình.
Những thế hệ bị đánh cắp tại Úc châu
Nỗi đau tương tự cũng đã diễn ra ở bên kia bán cầu, trên lục địa Úc châu xa xôi.
Suốt từ thập niên 1910 cho đến tận những năm 1970, chính phủ liên bang Úc và các chính quyền tiểu bang đã ban hành các đạo luật cho phép cưỡng chế đưa hàng chục ngàn trẻ em thổ dân Úc và dân đảo Torres Strait ra khỏi vòng tay mẹ cha, đặc biệt là những đứa trẻ lai có màu da sáng hơn.
Chính sách này nhằm mục đích “đồng hóa chủng tộc”: tách các em khỏi cội nguồn thổ dân, đưa vào các trại, các khu định cư, các cô nhi viện hoặc giao cho các gia đình da trắng nhận nuôi để các em dần quên mất dòng máu và bản sắc của dân tộc mình.
Người dân Úc gọi những nạn nhân đau thương ấy là “Các Thế Hệ Bị Đánh Cắp”. Theo ước tính của cuộc điều tra quốc gia trong bản báo cáo Bringing Them Home, “Đưa các em về nhà”, năm 1997, có từ một phần ba đến một phần mười trẻ em thổ dân đã bị giật khỏi tay cha mẹ trong suốt sáu thập niên. Nhiều nơi nuôi dưỡng ấy do các dòng tu và tổ chức Công giáo điều hành theo ủy thác.


Ngày 13 tháng Hai năm 2008, Thủ tướng Úc Kevin Rudd đứng trước Quốc hội chính thức xin lỗi Các Thế Hệ Bị Đánh Cắp.
Các giám mục Công giáo Úc cũng công khai xin lỗi các cộng đoàn thổ dân, đồng hành với họ và lập các trung tâm mục vụ thổ dân để vun lại những giá trị văn hóa tốt đẹp. Hằng năm, ngày 26 tháng Năm, nước Úc giữ Ngày Xin lỗi Quốc gia để cùng nhớ bài học tôn trọng phẩm giá con người.
Bác bỏ “học thuyết Khám phá” và chữa lành vết thương
Ngày 30 tháng Ba năm 2023, qua một tuyên bố chung lịch sử của Bộ Văn hóa Giáo dục và Bộ Phục vụ Phát triển Con người Toàn diện, Tòa Thánh Vatican đã chính thức đưa ra một văn bản mang tính bước ngoặt: bác bỏ hoàn toàn “Học thuyết Khám phá”.
“Học thuyết Khám phá” là một khái niệm pháp lý thế tục mà các đế quốc thực dân châu Âu từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XIX đã lạm dụng để biện minh cho việc chiếm đoạt đất đai và tước đoạt chủ quyền của các dân tộc bản địa không theo Kitô giáo. Để biện hộ cho lòng tham ấy, các cường quốc thực dân đã trích dẫn các sắc chỉ cổ xưa của các Giáo hoàng thế kỷ XV, tiêu biểu như Dum Diversas năm 1452, Romanus Pontifex năm 1455 của Đức Nicôla V, và Inter Caetera năm 1493 của Đức Alexanđê VI, những văn kiện chia các vùng đất mới cho Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha.
Tòa Thánh khẳng định những sắc chỉ ấy đã bị các thế lực chính trị bóp méo để phục vụ những hành vi áp bức vô luân. “Học thuyết Khám phá” không hề thuộc giáo huấn Công giáo, và Hội Thánh công nhận trọn vẹn quyền tự nhiên, quyền sở hữu đất đai và phẩm giá bất khả xâm phạm của mọi dân tộc bản địa.
Thật ra từ năm 1537, trong Sắc chỉ Sublimis Deus, Đức Phaolô III đã đanh thép bảo vệ người bản địa: thổ dân châu Mỹ là những con người thật, có lý trí và tự do, không ai được biến họ thành nô lệ hay cướp tài sản của họ dưới bất cứ chiêu bài nào.
Làn gió mới tại Chiapas và Thượng hội đồng vùng Amazon
Tại Mỹ Latinh, tinh thần tôn trọng văn hóa bản địa đã được các vị chủ chăn can đảm dấn thân thực hiện từ nửa thế kỷ trước.
Tại bang nghèo Chiapas ở miền nam Mêhicô, Đức Giám mục Samuel Ruiz đã dành trọn bốn mươi năm cuộc đời mục tử, từ năm 1960 đến năm 2000, để phục vụ các sắc tộc thổ dân Maya. Thay vì áp đặt văn hóa Tây phương, ngài đã học tiếng bản địa và dày công đào tạo hàng ngàn thầy giảng giáo lý, hàng trăm phó tế vĩnh viễn là người thổ dân có gia đình, để chính họ trở thành những tông đồ tự rao giảng Tin Mừng cho buôn làng bằng chính ngôn ngữ và làn điệu của tổ tiên. Người dân Maya trìu mến gọi ngài là Tatik Samuel, nghĩa là “Cha Samuel”.
Khi phong trào du kích Zapatista của nông dân Maya bùng nổ vào năm 1994 đòi quyền sống, chính Đức cha Ruiz đã đứng ra làm chiếc cầu nối trung gian hòa giải can trường giữa quân nổi dậy và chính phủ, cứu thoát hàng ngàn sinh mạng khỏi cảnh tắm máu.
Tháng Hai năm 2016, Đức Thánh Cha Phanxicô đã đến tận Chiapas dâng Thánh lễ tạ ơn bằng ba thứ tiếng Maya là Tzotzil, Tzeltal và Ch’ol, quỳ gối cầu nguyện bên phần mộ của Đức cha Samuel Ruiz và tha thiết xin các dân tộc bản địa tha thứ vì những bất công mà họ đã phải chịu đựng suốt bao thế kỷ.

Tiếp đó, vào tháng Mười năm 2019, tại Rôma, Đức Thánh Cha Phanxicô đã triệu tập Thượng Hội đồng Giám mục đặc biệt về vùng Amazon, lá phổi xanh của hành tinh trải dài qua chín quốc gia Nam Mỹ. Lần đầu tiên, các tù trưởng và phụ nữ bản địa trong y phục truyền thống bước vào hội trường Vatican, lên tiếng bảo vệ rừng xanh, nguồn nước và đòi công lý cho các bộ tộc đang bị lòng tham khai khoáng đe dọa.
Trong Tông huấn Querida Amazonia, “Amazonia yêu dấu”, năm 2020, Đức Thánh Cha đúc kết bốn giấc mơ: xã hội, văn hóa, sinh thái và giáo hội, nơi Tin Mừng thấm sâu vào văn hóa bản địa mà không làm mất căn tính nguyên sơ tuyệt đẹp của nó.

Hạt giống Tin Mừng giữa đại ngàn Tây Nguyên Việt Nam
Nhìn lại Giáo hội Việt Nam, mối ân tình giữa Hội Thánh và đồng bào các dân tộc thiểu số trên vùng đất đỏ Tây Nguyên là một bản trường ca đức tin đượm tình người.

Giữa thế kỷ XIX, dưới triều Tự Đức, khi chiếu chỉ cấm đạo giáng xuống đồng bằng miền Trung khốc liệt, Thánh Giám mục Étienne-Théodore Cuénot, tên Việt là Đức cha Thể, Đại diện Tông tòa Đông Đàng Trong, tử đạo năm 1861, đã có một tầm nhìn mục vụ mang tính tiên tri. Ngài vạch ra một kế hoạch lớn: mở đường lên dãy Trường Sơn, gọi là “Họa Đồ Tây Nguyên”, vừa tìm nơi lánh nạn cho giáo dân vùng biển, vừa mang Tin Mừng đến các buôn làng người Thượng chưa từng nghe danh Chúa.
Nhiều đoàn thừa sai ngài sai đi đã bỏ mạng vì sốt rét rừng, thú dữ và sự nghi kỵ của các tù trưởng.
Nhưng đến năm 1848–1850, hai vị linh mục trẻ thuộc Hội Thừa sai Hải ngoại Paris là cha Jean-Baptiste Combes và cha Pierre Dourisboure, được đồng bào gọi bằng tên thân thương là Cố Đoán, cùng với các thầy giảng người Kinh can đảm như Thầy Do, Thầy Luân, đã đặt chân được lên vùng đất Kon Tum.
Các ngài đã cởi bỏ đôi giày Tây, đi chân đất, mặc khố, ở nhà sàn hun hút gió ngàn, cùng ăn ngô nướng, măng le với bà con người Ba Na, Gia Rai, Xơ Đăng. Các ngài kiên nhẫn học tiếng mẹ đẻ của buôn làng, dùng chữ cái Latinh để ghi lại tiếng Ba Na và biên soạn cuốn giáo lý, sách kinh nguyện đầu tiên bằng tiếng Thượng. Cuốn hồi ký bất hủ Les Sauvages Ba-hnars, Dân làng Ba Na, của Cố Đoán đến nay vẫn là một công trình nhân học và tâm linh vô giá.
Một biểu tượng tuyệt mỹ của sự hội nhập văn hóa đức tin chính là Nhà thờ Gỗ Kon Tum, nay là Nhà thờ Chính tòa Kon Tum.
Được khởi công xây dựng từ năm 1913 đến năm 1918 bởi cha sở Giuse Decrouille cùng những bàn tay tài hoa của các nghệ nhân Ba Na, ngôi thánh đường được làm hoàn toàn bằng gỗ cà chít vững chãi, các mối nối được ghép mộng bằng chốt gỗ mà không dùng một chiếc đinh sắt nào, vách tường được trát bằng đất trộn rơm theo lối truyền thống. Kiến trúc ngôi thánh đường là sự kết hợp hài hòa tuyệt đỉnh giữa phong cách vương cung thánh đường Rôma cổ kính và mái Nhà Rông cao vút truyền thống của đại ngàn, nơi đầu hồi nhà rông hướng thẳng lên trời cao như một lời tạ ơn Thiên Chúa.
Ngày hôm nay, tại các Giáo phận Kon Tum, Ban Mê Thuột, Đà Lạt, hàng trăm ngàn tín hữu thuộc các sắc tộc Ba Na, Gia Rai, Xơ Đăng, Ê Đê, K’Ho, M’Nông, Chu Ru… đang ngày ngày sống đức tin sốt mến.
Bước vào thánh lễ tại các giáo xứ Tây Nguyên, người ta sẽ xúc động khi nhìn thấy các linh mục và ca đoàn mặc những tấm áo thổ cẩm dệt hoa văn rực rỡ, tiếng cồng chiêng trầm hùng linh thiêng vang vọng giữa núi rừng thay cho tiếng chuông Tây phương, và lời kinh Lạy Cha cất lên bằng chính tiếng mẹ đẻ ngọt ngào của buôn làng. Đức tin không hề xóa bỏ bản sắc dân tộc của người Thượng, trái lại đã nâng cao và thanh luyện những phong tục tập quán tốt đẹp, đẩy lùi những hủ tục lạc hậu để mang lại sự bình an, ấm no và ánh sáng yêu thương cho các buôn làng xa xôi.
Trải qua hơn năm trăm năm thăng trầm của lịch sử, từ những ngôi trường nội trú đau thương ở miền băng tuyết Canada đến những mái nhà rông ấm áp giữa đại ngàn Tây Nguyên, Mẹ Hội Thánh đã học lại một bài học đức tin vô giá: Ân sủng của Thiên Chúa không bao giờ phá hủy tự nhiên, mà luôn thánh hóa và kiện toàn tự nhiên.
Đúng như lời giáo huấn mang tính tiên tri mà Đức Thánh Cha Phaolô VI từng dõng dạc tuyên bố tại Kampala, Uganda, vào năm 1969:
“Một dân tộc không bao giờ cần phải từ bỏ chính căn tính văn hóa dân tộc của mình để trở thành môn đệ của Đức Kitô!”
Tin Mừng của Chúa Giêsu không phải đặc quyền của một nền văn minh hay màu da nào. Khi mỗi dân tộc được tự do ngợi khen Đấng Tạo Hóa bằng tiếng nói ruột thịt, bằng làn điệu dân ca và nét văn hóa tổ tiên truyền lại, thì lúc ấy Thân Thể Hội Thánh Chúa Kitô mới thật sự tỏa sáng vẻ đẹp phong phú và hiệp nhất của con cái một Cha trên trời.
Khi mỗi dân tộc được tự do ngợi khen Đấng Tạo Hóa bằng tiếng nói ruột thịt, bằng làn điệu dân ca và nét văn hóa tổ tiên truyền lại, thì lúc ấy Thân Thể Hội Thánh Chúa Kitô mới thật sự tỏa sáng vẻ đẹp phong phú và hiệp nhất của con cái một Cha trên trời.
Chương 155 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“Tôi khiêm nhường xin lỗi và xin ơn tha thứ
Những người trong chương
- Jean de Brébeuf · Soạn từ điển tiếng Wendat. Bài Huron Carol người ta gán cho ngài vẫn được hát mỗi mùa Giáng Sinh ở Canada.
- Kateri Tekakwitha · Hiển thánh năm 2012, vị thánh bản địa đầu tiên của Bắc Mỹ. Hài cốt cô nằm trong nhà thờ truyền giáo ở Kahnawake.
- Phyllis Webstad · Em bé bị lột chiếc áo cam năm 1973. Từ năm 2021, Canada lấy ngày 30 tháng Chín làm Ngày Quốc gia vì Sự thật và Hòa giải.
Nơi ấy hôm nay
- Auriesville, bang New York, xưa là Ossernenon, có đền thánh Các Thánh Tử đạo Bắc Mỹ, nơi cha Jogues bị giết năm 1646.
- Kahnawake, bên sông Saint Lawrence gần Montréal, vẫn là làng của các gia đình Mohawk họp nhau cầu nguyện.
- Kon Tum ở Tây Nguyên giữ ngôi nhà thờ gỗ cà chít dựng từ 1913 đến 1918, mái vút cao như nhà rông.
Muốn đọc thêm
Jesuit Relations (các bản tường trình hằng năm của Dòng Tên) · Đức Phaolô III, Sublimis Deus (1537) · Ủy ban Sự thật và Hòa giải Canada, báo cáo cuối cùng (2015) · Bringing Them Home (Úc, 1997) · Đức Phanxicô, Laudato Si’ (2015) và Querida Amazonia (2020)
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
- Phanxicô
- Bênêđictô XVI
- Phaolô VI
- Wilton Littlechild
- Jean de Brébeuf
- Isaac Jogues
- Kateri Tekakwitha
- Phyllis Webstad
- Kevin Rudd
- Samuel Ruiz
- Pierre Dourisboure và cha Combes
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Hình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 156
Tây Phi và Nam Phi
Ai đã cho những chiếc máy bay cũ bay không đèn trong đêm, từ đảo São Tomé vào vùng Biafra?
Khoảng 26 phút đọc












