Bỏ qua, tới nội dung
Thế kỷ XX · Rôma, New York, Calcutta, châu Phi

Chương 159

Những người xây hòa bình

Thế kỷ XX · Rôma, New York, Calcutta, châu Phi

Giáo hoàng Nhiều đời

Cuộc nội chiến đẫm máu kéo dài mười sáu năm tại Mozambique đã tìm thấy hồi kết không phải trong một dinh thự ngoại giao lộng lẫy hay một hội trường bề thế của Liên Hiệp Quốc, mà là bên cạnh chiếc bàn gỗ dài trong một tu viện cổ kính ở Rôma.

Năm ấy, nơi ấy

1933–2016

  1. Rôma (Trastevere)
  2. New York
  3. Calcutta
  4. Rwanda
  5. Mozambique
  6. Việt Nam
Từ New York, Rôma, Calcutta đến Gisenyi, người ta xây hòa bình bằng những việc nhỏ.
Bắt đầu đọc

Chương 159

Thế kỷ XX · Rôma, New York, Calcutta, châu Phi

Nơi chốn
Rôma (Trastevere), New York, Calcutta, Rwanda, Mozambique, Việt Nam
Giáo hoàng
Nhiều đời

Cuộc nội chiến đẫm máu kéo dài mười sáu năm tại Mozambique đã tìm thấy hồi kết không phải trong một dinh thự ngoại giao lộng lẫy hay một hội trường bề thế của Liên Hiệp Quốc, mà là bên cạnh chiếc bàn gỗ dài trong một tu viện cổ kính ở Rôma.

Hôm ấy là ngày 4 tháng Mười năm 1992, đúng ngày đại lễ mừng kính Thánh Phanxicô thành Assisi, vị thánh của hòa bình và bác ái. Nơi diễn ra sự kiện lịch sử ấy là khu phố cổ Trastevere nghèo nàn nằm nép mình bên bờ tây dòng sông Tiber, trong trụ sở của một phong trào giáo dân Công giáo mang tên Cộng đoàn Sant’Egidio.

Tại căn phòng tĩnh mịch này, bản Hiệp định Hòa bình Tổng thể Rôma đã được ký kết, chính thức dập tắt cuộc nội chiến tàn khốc đã giày xéo đất nước Mozambique ở miền đông nam châu Phi suốt từ ngày giành độc lập năm 1975. Cuộc chiến huynh đệ tương tàn ấy, bị biến thành bãi chiến trường ủy nhiệm trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, đã cướp đi sinh mạng của khoảng một triệu đồng bào vô tội, đẩy hàng triệu người khác vào cảnh ly tán tha phương, và biến các cánh đồng phì nhiêu thành những bãi mìn dày đặc khiến người nông dân không còn dám bước chân ra đồng gieo hạt.

Đứng ra làm trung gian hòa giải không phải là một cường quốc quân sự, mà là những người trẻ thuộc Cộng đoàn Sant’Egidio. Phong trào này khởi phát từ năm 1968, khi một cậu học sinh trung học mười tám tuổi tại Rôma tên là Andrea Riccardi rủ một nhóm bạn thân mỗi buổi chiều tối quy tụ lại để đọc Tin Mừng, rồi cùng nhau túa ra các khu ổ chuột ngoại ô dạy học và nấu cơm cho trẻ em nghèo. Vài năm sau, họ mượn lại một tu viện cũ của các nữ tu Cát Minh cạnh nhà thờ Thánh Egidio ở Trastevere để làm nơi cầu nguyện và phục vụ.

Suốt hai năm ba tháng ròng rã, đại diện của chính phủ Mozambique do Tổng thống Joaquim Chissano lãnh đạo và phe nổi dậy RENAMO của ông Afonso Dhlakama, hai bên từng coi nhau như kẻ thù không đội trời chung, đã được mời đến ăn chung mâm, uống chung bàn trà và cùng ngồi đối thoại trong ngôi nhà của cộng đoàn.

Đồng hành lắng nghe họ là những giáo dân bình dị của Sant’Egidio, vị Tổng Giám mục Jaime Gonçalves của giáo phận Beira, Mozambique, cùng một linh mục trẻ đầy nhiệt huyết tên là cha Matteo Zuppi. Ba mươi năm sau, cha Zuppi sẽ trở thành Đức Hồng y Tổng Giám mục Bologna, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Ý, và được Tòa Thánh cử đi làm sứ giả hòa bình tại các điểm nóng xung đột trên thế giới. Ngày 4 tháng Mười năm 1992, hai nhà lãnh đạo đã nghẹn ngào bắt tay và đặt bút ký vào hiệp ước hòa bình, mở đường cho cuộc tổng tuyển cử dân chủ tự do đầu tiên của đất nước vào năm 1994.

Mozambique: hai phía ngồi xuống
Mozambique: hai phía ngồi xuống

Những giáo dân Sant’Egidio không có quân đội, không có vũ khí, không có toan tính quyền lợi gì ở Mozambique. Họ chỉ có một trái tim kiên nhẫn, một bàn ăn ấm cúng, và thứ tình thương họ gọi là “ngoại giao của tình bạn”. Họ tạo ra một nơi an toàn để những người từng bắn giết nhau có thời gian nhìn thẳng vào mắt nhau như anh em một nhà.

Ngoại giao của tình bạn
Ngoại giao của tình bạn

Thế kỷ XX được xem là thế kỷ đẫm máu và bi thương nhất trong lịch sử nhân loại, với hai cuộc thế chiến tàn khốc, các lò thiêu diệt chủng và bóng ma của bom nguyên tử. Thế nhưng, chính giữa bóng đêm dày đặc của bạo lực và hận thù ấy, ánh sáng của Tin Mừng vẫn rực sáng qua những con người đã dám lội ngược dòng đời, âm thầm gieo rắc hạt giống bình an từ những nghĩa cử bác ái vô cùng bé mọn.

Bếp ăn bác ái ở New York: Đấng Tôi Tớ Chúa Dorothy Day

Sáng ngày 1 tháng Năm năm 1933, giữa lúc cuộc Đại Suy Thoái kinh tế đang đẩy hàng triệu người dân Hoa Kỳ vào cảnh khốn cùng mất nhà cửa, một phụ nữ ba mươi lăm tuổi với gương mặt cương nghị đã bước ra giữa Quảng trường Union ở thành phố New York để phát một tờ báo mới.

Bà tên là Dorothy Day, sinh năm 1897. Sinh ra trong một gia đình trí thức, thời trẻ bà từng là một ký giả tài năng theo khuynh hướng xã hội chủ nghĩa, miệt mài đấu tranh cho quyền lợi của giới công nhân và quyền bầu cử của phụ nữ. Nhưng sau khi sinh đứa con gái đầu lòng Tamar, cảm nhận được ân sủng kỳ diệu của Thiên Chúa nơi mầu nhiệm sự sống, bà đã quyết định lãnh nhận Bí tích Rửa Tội gia nhập Giáo hội Công giáo vào năm 1927, một lựa chọn thiêng liêng khiến người bạn đời không cùng niềm tin quyết định chia tay bà. Bà đã giãi bày hành trình hoán cải đầy nước mắt ấy trong cuốn tự truyện bất hủ Nỗi cô đơn dài lâu.

Cùng với Peter Maurin, một người Pháp nghèo khó, ăn mặc lam lũ nhưng mang tâm hồn một triết gia và đan sĩ giữa đời, bà lập phong trào Công nhân Công giáo và tờ báo cùng tên bán giá một xu, để người thợ nghèo nào cũng mua được. Vài năm sau, báo đã in hàng trăm ngàn bản khắp nước Mỹ.

Không dừng ở trang viết, Dorothy Day và các bạn mở những “Ngôi nhà Tiếp đón” ngay giữa các khu ổ chuột tăm tối nhất New York.

Đó là những mái ấm mở cửa ngày đêm: ai đói rách, vô gia cư, nghiện ngập hay bệnh tâm thần đều có thể vào nhận một bát súp nóng, một manh áo ấm và một chiếc giường sạch qua đêm, không bị hỏi giấy tờ, gốc gác hay đạo giáo. Gần năm mươi năm, bà sống ngay trong những căn phòng nghèo ấy, ăn cùng bàn, ngủ cùng nhà với những mảnh đời bất hạnh nhất.

Linh đạo của bà đến thẳng từ Tin Mừng Mátthêu chương 25: người nghèo không phải gánh nặng cần xua đuổi, mà là chính Chúa Giêsu đang đứng gõ cửa từng nhà!

Bếp ăn Catholic Worker
Bếp ăn Catholic Worker

Đặc biệt, bà Dorothy Day là một chứng nhân kiên cường cho chủ nghĩa hòa bình Kitô giáo tuyệt đối. Bà xác tín rằng người môn đệ của Đức Kitô, Đấng đã dạy phải yêu thương kẻ thù và cất gươm vào bao, không bao giờ được phép dùng súng đạn để tước đoạt mạng sống của người anh em đồng loại.

Khi Hoa Kỳ vào Đệ nhị Thế chiến, bà vẫn công khai phản đối chiến tranh, chấp nhận tờ báo mất hơn nửa số độc giả.

Thập niên 1950, khi New York bắt toàn dân diễn tập chui xuống hầm trú ẩn phòng chiến tranh hạt nhân, bà cùng bạn bè ngồi yên trên ghế đá công viên, không chịu tham gia, coi đó là việc sám hối công khai trước tội ác bom nguyên tử đã giáng xuống thường dân Hiroshima và Nagasaki. Bà nhiều lần bị bắt giam vì những hành động bất tuân ôn hòa ấy.

Năm 1973, đã bảy mươi lăm tuổi, bà vẫn lặn lội sang California, ngồi bên những nông dân hái nho nghèo gốc Mexico đang đình công theo nhà hoạt động Công giáo Cesar Chavez, và lại bị bắt giam mười ngày.

Suốt đời, bà gạt đi mọi lời tung hô: “Xin đừng gọi tôi là một vị thánh! Tôi không muốn người ta biến tôi thành thánh để rồi dễ dàng gạt bỏ những đòi hỏi công bằng của Tin Mừng sang một bên!” Ý bà muốn nhắc nhở rằng: việc yêu thương người nghèo và xây dựng hòa bình không phải là đặc ân riêng của một vài vị thánh phi thường, mà là bổn phận bắt buộc của mọi người Kitô hữu đã chịu phép Rửa Tội.

Bà an nghỉ trong Chúa năm 1980 tại khu phố nghèo Lower East Side ở New York. Năm 2000, Tòa Thánh đã chính thức chấp thuận mở án tuyên thánh cho bà với danh hiệu Đấng Tôi Tớ Chúa; và vào năm 2015, trong bài diễn văn lịch sử trước Quốc hội Hoa Kỳ, Đức Thánh Cha Phanxicô đã long trọng tôn vinh Dorothy Day như một trong bốn nhân vật vĩ đại đã định hình nên linh hồn đạo đức của đất nước này, bên cạnh Tổng thống Abraham Lincoln, Mục sư Martin Luther King Jr. và đan sĩ Thomas Merton.

Tiếng gọi hòa bình giữa bão táp chiến tranh

Bên cạnh những chứng từ đời thường, tiếng nói từ ngai tòa Phêrô trong thế kỷ XX không ngừng vang lên như hồi chuông cảnh tỉnh các nguyên thủ:

Năm 1963, ngay sau cuộc Khủng hoảng Tên lửa Cuba suýt đẩy nhân loại vào họa diệt vong, Thánh Gioan XXIII ban hành Thông điệp Pacem in Terris, “Hòa bình trên mặt đất”. Lần đầu tiên một thông điệp của Giáo hoàng gửi không chỉ cho người Công giáo mà cho “mọi người thiện chí”, khẳng định hòa bình thật chỉ đứng vững trên bốn cột trụ: Chân lý, Công lý, Tình yêu và Tự do.

Tiếp nối ngọn lửa ấy, Thánh Phaolô VI lập Ngày Thế giới Hòa bình mồng 1 tháng Giêng hằng năm, từ năm 1968, để nhân loại mở đầu năm mới bằng lời cầu cho bình an.

Ngày 4 tháng Mười năm 1965, đúng lễ Thánh Phanxicô Assisi, Đức Phaolô VI là vị Giáo hoàng đầu tiên phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ở New York. Trước đại diện của cả thế giới, ngài tha thiết kêu lên:

“Không bao giờ chiến tranh nữa! Đừng bao giờ chiến tranh nữa! Hòa bình mới là con đường chân chính dẫn dắt vận mệnh của nhân loại!”

Giữ lập trường giữa tiếng gọi chiến tranh
Giữ lập trường giữa tiếng gọi chiến tranh

Trong những năm khói lửa chiến tranh Việt Nam, trái tim mục tử của Đức Phaolô VI quặn thắt cùng dân tộc ta. Ngài liên tục gửi điện văn, cử sứ giả đến gặp các bên tham chiến, và tha thiết xin ngừng bắn nhân dịp lễ Giáng Sinh và Tết Nguyên Đán.

Ở Hoa Kỳ, nhiều phong trào phản chiến Công giáo bùng lên, tiêu biểu là tháng Năm năm 1968, khi nhóm “Chín người Catonsville”, đứng đầu là hai anh em linh mục Daniel Berrigan Dòng Tên và Philip Berrigan Dòng Thánh Giuse, đã can đảm đột nhập vào một văn phòng quân dịch ở Maryland, mang các hồ sơ gọi lính ra bãi xe đốt bằng chất napalm tự chế để phản đối việc ném bom tàn sát thường dân tại Việt Nam. Họ chấp nhận bị kết án tù đày, tuyên bố trước tòa án rằng: thà đốt những tờ giấy vô tri còn hơn để bom đạn thiêu rụi thân xác của những đứa trẻ thơ vô tội!

Và trên chính dải đất hình chữ S, người tín hữu Công giáo Việt Nam ở cả hai miền Nam Bắc đã phải gánh chịu trọn vẹn nỗi đau thương mất mát của cuộc chiến: cửa nhà tan hoang, gia đình ly tán, biết bao người mẹ mất con, người vợ mất chồng bên những chiến hào đẫm máu.

Đến thời Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, ngọn cờ hòa bình lại tiếp tục tung bay.

  • Ngày 27 tháng Mười năm 1986, ngài đã triệu tập cuộc hội ngộ lịch sử tại Assisi, quy tụ hơn một trăm sáu mươi nhà lãnh đạo của tất cả các tôn giáo lớn trên thế giới để cùng ăn chay và cầu nguyện cho hòa bình.
  • Trong cả hai cuộc chiến tranh tại Iraq năm 1991 và năm 2003, bất chấp tuổi cao sức yếu, ngài quyết liệt can ngăn các cường quốc, cử hồng y đặc sứ đến Baghdad và Washington tìm giải pháp ngoại giao đến phút chót. Tháng Giêng năm 2003, trước ngoại giao đoàn, ngài cảnh báo:

“Chiến tranh không bao giờ là một giải pháp tất yếu! Chiến tranh luôn luôn là một thất bại thảm hại của nhân loại!”

Lời can ngăn chiến tranh Iraq
Lời can ngăn chiến tranh Iraq

Thánh nữ Têrêsa Calcutta: giọt nước mắt bác ái giữa khu ổ chuột

Sáng ngày 10 tháng Chín năm 1946, trên chuyến xe lửa cũ kỹ chạy từ Calcutta lên Darjeeling, vùng đồi núi sương mù phía bắc Ấn Độ, một nữ tu ba mươi sáu tuổi đang ngồi lặng lẽ bên khung cửa sổ.

Chị là người Albania, sinh năm 1910 tại Skopje, nay thuộc Bắc Macedonia, với tên khai sinh là Anjezë Gonxhe Bojaxhiu. Năm mười tám tuổi, chị từ biệt mẹ già bước vào Dòng Nữ tu Loreto ở Ireland, sang truyền giáo tại Ấn Độ và làm giáo viên dạy môn địa lý kiêm hiệu trưởng tại trường trung học St. Mary’s, một ngôi trường khang trang dành cho con em các gia đình khá giả tại Calcutta.

Thế rồi, ngay trên chuyến tàu định mệnh ấy, một tiếng nói thiêng liêng từ đáy lòng đã thức tỉnh tâm hồn chị, mà sau này chị gọi là “Tiếng gọi bên trong tiếng gọi”: Chúa Giêsu trên Thập Giá đã thì thầm với chị lời kêu than cháy bỏng: “Ta khát!” Người không chỉ khát nước lã, mà Người đang chịu cơn khát vô tận tình yêu thương nơi những mảnh đời cùng khổ, bị bỏ rơi bên lề xã hội. Chúa mời gọi chị hãy rời bỏ sự êm ấm, tiện nghi của tu viện để bước ra ngoài, đến sống hòa mình và phục vụ “những người nghèo nhất trong những người nghèo”.

Năm 1948, sau khi được Tòa Thánh và Đức Giám mục chuẩn nhận, sơ Têrêsa cởi bỏ bộ áo dòng châu Âu dầy cộp, khoác lên mình chiếc áo sari bằng vải bông trắng viền ba sọc xanh rẻ tiền, trang phục của những người phụ nữ quét rác nghèo nàn nhất Ấn Độ. Với vỏn vẹn năm đồng rupee trong túi, một mình chị bước vào mê lộ của các khu ổ chuột tăm tối ở Motijhil, Calcutta. Chị gom các em nhỏ lem luốc lại, dùng cành cây khô vạch từng con chữ lên nền đất cát để dạy chữ cho chúng.

Têrêsa giữa Calcutta
Têrêsa giữa Calcutta

Cảm phục ngọn lửa ấy, vài học trò cũ trường Loreto tìm đến xin cùng chia sẻ lý tưởng. Ngày 7 tháng Mười năm 1950, lễ Đức Mẹ Mân Côi, Tòa Thánh chính thức phê chuẩn sự ra đời của Dòng Thừa Sai Bác Ái.

Năm 1952, Mẹ Têrêsa đã mở cơ sở bác ái nổi tiếng đầu tiên mang tên Nirmal Hriday, “Trái Tim Thanh Khiết”, ngôi nhà dành cho những người hấp hối không nơi nương tựa, tọa lạc ngay trong một khu nhà trọ hành hương bỏ hoang cạnh đền thờ nữ thần Kali của người Ấn giáo tại khu phố Kalighat.

Nơi đây trở thành một bến đỗ bình an linh thánh: những người nghèo khổ nằm thoi thóp trên các vỉa hè Calcutta, thân thể lở loét bị giòi bọ rỉa rói, bị xã hội ruồng bỏ như rác rưởi, đã được Mẹ và các nữ tu đích thân khiêng về. Các chị ân cần tắm rửa, băng bó từng vết thương hôi hám, đặt họ lên những chiếc giường sạch sẽ và dịu dàng nắm lấy bàn tay họ trong những giờ phút lâm chung.

Mẹ Têrêsa để lại một câu nói làm thổn thức hàng triệu trái tim:

“Họ đã phải sống trọn một kiếp người như những con vật ngoài đường phố, nhưng chúng tôi muốn họ được trút hơi thở cuối cùng như những thiên thần, được yêu thương và được tôn trọng!”

Lúc người bệnh hấp hối, nếu là người Ấn giáo, các chị nhỏ cho họ vài giọt nước sông Hằng; nếu là người Hồi giáo, các chị đọc kinh Qur’an; nếu là Kitô hữu, các chị mời linh mục đến ban các bí tích sau cùng. Mẹ thấy khuôn mặt Chúa Kitô chịu khổ hình ẩn sau hình hài tàn tạ của từng người nghèo ấy.

Năm 1979, Mẹ Têrêsa nhận Giải Nobel Hòa bình ở Oslo, Na Uy.

Trước các bậc vương giả, Mẹ xin ban tổ chức bỏ bữa dạ tiệc tốn hàng chục ngàn đô la, để đem cả số tiền ấy cùng khoản thưởng 192.000 đô la về cho người nghèo và trẻ mồ côi Ấn Độ. Một ký giả hỏi: “Người bình thường chúng tôi có thể làm gì cho hòa bình thế giới?”, Mẹ mỉm cười:

“Xin hãy trở về nhà và yêu thương chính những người trong gia đình của mình trước đã!”

Thế nhưng, đằng sau nụ cười nhân hậu và ánh mắt sáng ngời của người nữ tu bé nhỏ ấy là một mầu nhiệm tử đạo tâm linh sâu thẳm.

Sau khi Mẹ qua đời vào ngày 5 tháng Chín năm 1997, cuốn sách tập hợp các bức thư linh hướng riêng tư của Mẹ mang tên Hãy Đến, Xin Làm Ánh Sáng Của Con, xuất bản năm 2007, đã được công bố, khiến cả thế giới bàng hoàng xúc động.

Suốt gần năm mươi năm ròng rã, kể từ ngày bước chân vào khu ổ chuột cho đến cuối đời, Mẹ Têrêsa đã phải trải qua một “đêm tối của linh hồn” vô cùng nghiệt ngã: Mẹ không cảm thấy Thiên Chúa an ủi, tâm hồn chìm trong khô khan, lạnh lẽo, tăm tối, như bị Chúa bỏ rơi, một thử thách đức tin như Thánh Gioan Thánh Giá và Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu từng nếm.

Mẹ từng xin các cha linh hướng hủy những lá thư ấy, sợ người ta tôn vinh Mẹ mà quên Chúa. Thế nhưng giữa nỗi cô quạnh ấy, Mẹ vẫn mỉm cười, vẫn dậy từ 4 giờ sáng chầu Thánh Thể, và đem trọn tình yêu tự hiến băng bó vết thương cho tha nhân. Đó là sự thánh thiện của một đức tin không đòi cảm xúc!

Ngày 4 tháng Chín năm 2016, tại Quảng trường Thánh Phêrô, Đức Thánh Cha Phanxicô đã long trọng tôn phong Mẹ lên bậc Hiển thánh. Tên tuổi của Thánh Nữ Têrêsa Calcutta đã trở thành một biểu tượng phổ quát của lòng trắc ẩn Kitô giáo trên toàn cầu.

Ánh sáng giữa họa diệt chủng Rwanda 1994

Mùa xuân năm 1994, đất nước nhỏ bé Rwanda tại miền Trung Phi đã chìm vào một trong những thảm kịch diệt chủng kinh hoàng nhất thời hiện đại.

Chỉ trong vỏn vẹn một trăm ngày, từ tháng Tư đến tháng Bảy năm 1994, khoảng tám trăm ngàn đến một triệu người thuộc sắc tộc thiểu số Tutsi và những người Hutu ôn hòa đã bị dân quân cực đoan Hutu Interahamwe cùng chính quyền săn lùng và tàn sát bằng dao rựa, búa và súng đạn.

Đau đớn thay, Rwanda là một quốc gia có tới hơn chín mươi phần trăm dân số theo Kitô giáo, phần đông là người Công giáo. Khi cơn cuồng phong bạo lực bùng phát, hàng vạn người dân khốn khổ đã chạy vào trú ẩn bên trong các ngôi thánh đường, nơi họ tin là chốn tôn nghiêm an toàn nhất. Thế nhưng, ma quỷ hận thù đã biến chính nhiều ngôi nhà thờ thành những bãi thảm sát đẫm máu khi quân sát nhân xông vào xả súng và ném lựu đạn. Đã có những giáo sĩ và tu sĩ vì sợ hãi hoặc vì định kiến sắc tộc mù quáng đã đồng lõa hoặc làm ngơ trước cái chết của đoàn chiên. Năm 2017, khi tiếp Tổng thống Paul Kagame tại Vatican, Đức Thánh Cha Phanxicô đã chính thức xin Thiên Chúa tha thứ vì những tội lỗi và thiếu sót của các thành viên Giáo hội trong thảm họa diệt chủng này.

Rwanda: nhà thờ không giữ được mọi người
Rwanda: nhà thờ không giữ được mọi người

Thế nhưng chính trong địa ngục trần gian ấy, ngọn đèn đức tin của những chứng nhân vô danh vẫn bừng sáng.

Ở thị trấn Gisenyi bên hồ Kivu, miền tây bắc Rwanda, có một nữ tu người Hutu tên Félicitas Niyitegeka, sinh năm 1934, thuộc Tu hội Nữ Tông Đồ Phụ Tá. Khi thảm sát nổ ra, sơ mở cửa nhà dòng che giấu hàng chục phụ nữ và trẻ em Tutsi đang bị truy lùng, rồi tìm cách bí mật đưa họ qua biên giới sang Congo.

Anh ruột của sơ là một đại tá trong quân đội chính phủ. Biết dân quân sắp kéo đến tu viện, người anh gửi thư và cho xe đến đón em về nơi an toàn. Sơ Félicitas viết thư từ chối:

“Anh yêu quý của em, cảm ơn anh đã lo lắng cho em… Nhưng em đã quyết định ở lại với những người đang nương náu nơi đây. Em không thể nào bỏ rơi những người anh chị em mà Chúa đã trao phó cho em được. Nếu Chúa muốn em phải chết cùng họ, em xin sẵn lòng vâng theo thánh ý Ngài!”

Ngày 21 tháng Tư năm 1994, dân quân ập vào tu viện, lôi những người Tutsi ra bờ mương hành quyết. Biết sơ là người Hutu, em gái một đại tá, chúng bảo sơ bước sang một bên để được tha.

Nhưng người nữ tu ấy không chịu: sơ bước tới, nắm tay những phụ nữ Tutsi đang run rẩy, cùng quỳ xuống cầu nguyện, rồi cùng ngã xuống dưới loạt đạn bên đoàn chiên của mình. Giáo hội Rwanda đang mở án phong Chân phước cho sơ Félicitas.

Cùng với sơ, biết bao linh mục, tu sĩ, giáo dân người Hutu đã lén đào hầm dưới sàn nhà, giấu hàng xóm Tutsi trong rẫy chuối hàng tuần liền, chia từng củ khoai cọng rau để cứu người. Nhiều người bị phát hiện và bị chém chết cùng những người họ che chở. Tên họ không khắc trên bia đá trần gian, nhưng đã ghi trong Sổ Sự Sống trên trời.

Những người Hutu che chở hàng xóm
Những người Hutu che chở hàng xóm

Hành trình hàn gắn: khi kẻ sát nhân và nạn nhân ngồi lại bên nhau

Chấm dứt chiến tranh đã gian nan, nhưng làm sao để những người từng cầm dao chém nhau tha thứ và sống chung trong một xóm làng lại là hành trình hoán cải đau đớn gấp bội.

Sau năm 1994, Rwanda phải đối diện một thực tế xé lòng: hàng trăm ngàn kẻ giết người mãn hạn tù hay được ân xá trở về sống ngay cạnh những người mẹ, người vợ mà họ đã giết cả nhà.

Chính quyền làm sống lại một định chế tư pháp truyền thống mang tên Gacaca, tiếng bản địa nghĩa là “bãi cỏ”. Từ năm 2002 đến năm 2012, các phiên tòa hòa giải ngoài trời họp trên những sườn đồi làng quê. Kẻ phạm tội đứng ra thú nhận sự thật trước xóm giềng, chỉ nơi chôn hài cốt nạn nhân và cúi đầu xin lỗi; gia đình nạn nhân được lắng nghe và có thể tha thứ. Hơn một triệu vụ án đã được giải quyết như thế.

Song song, các giáo xứ Công giáo ở Rwanda mở những Cộng đoàn Hòa giải và Chữa lành.

Mỗi tháng một lần, cha xứ mời những người từng tham gia thảm sát và thân nhân người bị giết cùng vào nhà thờ, quỳ trước Thánh Thể. Họ cùng đọc Lời Chúa, lắng nghe những lời thú tội và những giọt nước mắt nghẹn ngào. Có những khoảnh khắc nhiệm mầu, khi một người mẹ mất cả sáu đứa con bước sang ôm kẻ đã giết con mình và nói: “Nhân danh Chúa Giêsu trên Thập Giá, tôi tha thứ cho anh!”

Học lại cách sống cùng nhau
Học lại cách sống cùng nhau

Dù không phải ai cũng có thể vượt qua được nỗi đau quá lớn để tha thứ, nhưng chính những bước chân hòa giải âm thầm ấy đã từng ngày kéo đất nước Rwanda hồi sinh từ đống tro tàn của sự chết.

Những người kiến tạo hòa bình trong dòng lịch sử thế kỷ XX không bao giờ khởi đầu bằng những khẩu hiệu đao to búa lớn hay những đạo quân hùng hậu.

Tất cả họ đều bắt đầu từ những việc làm vô cùng bé mọn của lòng mến:

  • Đó là một bát súp nóng trao cho người hành khất cô đơn giữa mùa đông tuyết trắng ở New York của bà Dorothy Day;
  • Đó là một bàn tay ấm áp nắm lấy người hấp hối bị giòi bọ rỉa nơi góc phố ẩm thấp Calcutta của Mẹ Têrêsa;
  • Đó là một chiếc bàn ăn thân tình nơi những kẻ thù truyền kiếp được mời ngồi lại chia sẻ chén cơm tại Trastevere của Cộng đoàn Sant’Egidio;
  • Đó là một bức thư từ chối di tản để chấp nhận chết thay cho người hàng xóm nơi núi rừng Rwanda của sơ Félicitas.

Đúng như lời Thầy Chí Thánh Giêsu trong Bài Giảng Trên Núi:

“Phúc thay ai xây dựng hòa bình, vì họ sẽ được gọi là con Thiên Chúa!”

Hòa bình đích thực của Nước Trời luôn được gieo mầm trong thinh lặng, được tưới gội bằng những hy sinh nhỏ bé mỗi ngày, và được đơm hoa kết trái từ chính sự tha thứ chân thành trong mỗi mái ấm gia đình, mỗi xứ đạo và giữa lòng trần thế hôm nay.

Hòa bình đích thực của Nước Trời luôn được gieo mầm trong thinh lặng, được tưới gội bằng những hy sinh nhỏ bé mỗi ngày, và được đơm hoa kết trái từ chính sự tha thứ chân thành trong mỗi mái ấm gia đình, mỗi xứ đạo và giữa lòng trần thế hôm nay.

Chương 159 / 177

Tư liệu

Gấp chương lại

Dấu mốc

“Phúc thay ai xây dựng hòa bình, vì họ sẽ được gọi là con Thiên Chúa.”

Mt 5,9
Từ New York, Rôma, Calcutta đến Gisenyi, người ta xây hòa bình bằng những việc nhỏ.

Những người trong chương

  • Dorothy Day · Mất năm 1980 ở New York. Năm 2000 Tòa Thánh mở án phong thánh cho bà. Nhà Công nhân Công giáo vẫn phát súp.
  • Mẹ Têrêsa Calcutta · Được tôn phong hiển thánh ngày 4 tháng Chín năm 2016.
  • Félicitas Niyitegeka · Nữ tu Hutu ở Gisenyi, bị bắn ngày 21 tháng Tư năm 1994 vì không chịu rời những người Tutsi chị che chở.

Nơi ấy hôm nay

  • Trastevere, Rôma, nơi Cộng đoàn Sant’Egidio ở trong tu viện cũ. Hiệp định Hòa bình Mozambique được ký ở đó ngày 4 tháng Mười năm 1992.
  • Kalighat, Calcutta, có Nirmal Hriday, “Tâm Hồn Thanh Khiết”, nhà người hấp hối Mẹ Têrêsa mở năm 1952.
  • Rwanda còn nhớ các phiên tòa gacaca trên sườn đồi, từ năm 2002 đến 2012.

Muốn đọc thêm

Mt 5,1-12 · Mt 25,31-46 · Ga 19,28 · Dorothy Day, Nỗi cô đơn dài lâu · Đức Gioan XXIII, thông điệp Hòa bình trên mặt đất (1963)

Trong bách khoa

Bạn vừa gặp

Những nơi đã đi qua

Chương liên quan

Hình ảnh trong chương

Gửi cảm tưởng về chương này

Chương sau · Chương 160

Mỹ Latinh: vết thương và hy vọng

Vì sao mười bốn bà mẹ ở Buenos Aires năm 1977 phải đi vòng quanh quảng trường mà không được đứng yên?

Khoảng 26 phút đọc