Bỏ qua, tới nội dung
Thế kỷ IX đến XI · Constantinôpôli và Rôma

Chương 64

Hai thế giới xa dần

Thế kỷ IX đến XI · Constantinôpôli và Rôma

Giáo hoàng Nhiều đờiHoàng đế Nhiều đời

Ngày 4 tháng Sáu năm 968, Đức Giám mục Liutprand của giáo phận Cremona ở miền bắc nước Ý đã đặt chân đến kinh đô Constantinôpôli với tư cách là sứ giả của hoàng đế Otto I. Ngài đến để dạm hỏi một công chúa Byzantium cho con trai hoàng đế Otto.

Năm ấy, nơi ấy

Thế kỷ IX–XI

  1. Constantinôpôli
  2. Rôma
  3. Bulgaria
  4. miền nam nước Ý
Từ Cremona, giám mục Liutprand đến Constantinôpôli năm 968. Rôma và kinh đô phương Đông chỉ cách nhau hơn hai ngàn cây số, mà ngày càng xa lạ.
Bắt đầu đọc

Chương 64

Thế kỷ IX đến XI · Constantinôpôli và Rôma

Ngày 4 tháng Sáu năm 968, Đức Giám mục Liutprand của giáo phận Cremona ở miền bắc nước Ý đã đặt chân đến kinh đô Constantinôpôli với tư cách là sứ giả của hoàng đế Otto I. Ngài đến để dạm hỏi một công chúa Byzantium cho con trai hoàng đế Otto.

Vị giám mục đã lưu lại kinh đô suốt bốn tháng ròng rã. Và khi trở về quê nhà, ngài đã viết lại một bản phúc trình mà hơn một ngàn năm sau đọc lại, người ta vẫn còn thấy nóng ran cả mặt mày vì những lời lẽ chua cay.

Theo lời kể đầy bất bình của Liutprand, người ta đã nhốt ngài trong một căn nhà đá ẩm thấp gió lùa, đến cả nước uống tinh khiết cũng không có. Thứ rượu nho mà người Hy Lạp đem ra thết đãi ngài lại bị pha thêm nhựa thông và bột thạch cao nồng nặc khiến ngài không tài nào nuốt nổi. Trong bữa yến tiệc cung đình, họ dọn ra món thịt dê nhồi chặt tỏi, hành tây và tỏi tây, rồi tưới đẫm thứ nước mắm cá lên trên. Chưa hết, họ còn xếp vị sứ giả ngồi ở vị trí thứ mười lăm tính từ ngai hoàng đế, ngồi dưới cả những người hầu bàn. Đích thân hoàng đế Nicêphorô Phôca, người mà Liutprand vẽ lại bằng ngòi bút với diện mạo “thấp bé, đầu to, đôi mắt hí ti hí như mắt chuột chũi, chòm râu xám ngắn củn và cái cổ chỉ dài chừng một ngón tay”, đã buông lời khinh miệt thẳng vào mặt vị giám mục: “Các người làm gì phải là người Rôma! Các người thực chất chỉ là đám man tộc Lombard mà thôi!” Thật ra chính bản thân Liutprand cũng mang dòng máu gốc Lombard. Còn người mà Liutprand tôn xưng là hoàng đế Otto thì trước mặt triều đình phương Đông chỉ được coi như một ông vua nhỏ. Còn về chuyện hôn nhân, hoàng đế Nicêphorô thẳng thừng tuyên bố xưa nay chưa từng có tiền lệ một nàng công chúa sinh ra trong Cung Phòng Tía danh giá của hoàng tộc lại bị đem gả cho một dân tộc ngoại bang man di.

Liutprand đáp trả cay độc không kém: ở phương Tây, chữ “người Rôma” đã thành lời chửi, nghĩa là kẻ hèn nhát, tham lam, giả dối. Ngài viết thêm rằng đàn ông Hy Lạp ẻo lả như phụ nữ, mặc áo dài tay quét đất, đội mũ trùm đầu kín mít, và mở miệng nói dối dễ dàng như hít thở khí trời.

Những trang ấy đầy ấm ức của một chuyến đi sứ thất bại, không thể tin từng chữ. Nhưng chúng cho thấy một sự thật đau lòng: vào thế kỷ thứ mười, con cái Chúa ở phương Tây và phương Đông, dẫu trên danh nghĩa vẫn thuộc về một Thân Thể mầu nhiệm duy nhất, cùng tuyên xưng một Kinh Tin Kính và vẫn hiệp thông bàn tiệc Thánh Thể với nhau, đã bắt đầu nhìn nhau bằng ánh mắt xa lạ, thậm chí bằng cả sự khinh miệt lẫn nhau.

Biến cố phân rẽ đau thương năm 1054 không phải là một tai nạn xảy ra bất ngờ chỉ trong một buổi sáng; nó là kết quả tích tụ của hàng thế kỷ mà hai lá phổi của Hội Thánh đã lặng lẽ trôi xa nhau.

“Thứ ngôn ngữ của người man rợ”

Vào thời các thánh Tông đồ, một người có học thức trong đế quốc Rôma đều có thể nói và hiểu thông thạo cả hai thứ tiếng Hy Lạp lẫn Latinh. Thánh Phaolô từng viết bức thư gửi giáo đoàn Rôma bằng chính tiếng Hy Lạp. Hai thế kỷ đầu, giáo đoàn Rôma vẫn dâng lễ bằng tiếng Hy Lạp; dấu tích ấy vẫn còn trong mỗi Thánh lễ Latinh hôm nay: lời kinh Kyrie eleison, nghĩa là “Lạy Chúa, xin thương xót chúng con”, mà chúng ta vẫn cất tiếng hát bằng chính tiếng Hy Lạp nguyên bản.

Rồi hai thứ tiếng rẽ đôi. Như chương 54 đã nhắc tới, ngay từ cuối thế kỷ thứ sáu, Đức Giáo hoàng Grêgôriô Cả khi được cử sang làm sứ giả ở Constantinôpôli suốt sáu năm trời cũng chẳng buồn học lấy một chữ tiếng Hy Lạp. Đến thế kỷ thứ chín, tại kinh đô Constantinôpôli, dẫu người ta vẫn tự hào xưng mình là “người Rôma”, nhưng hầu như chẳng còn một vị học giả nào đọc hiểu nổi tiếng Latinh nữa. Ngược lại ở phương Tây, người biết đọc và hiểu tiếng Hy Lạp cũng hiếm hoi như chiếc lá sót lại giữa mùa đông. Trước đây, trong thế kỷ thứ bảy và thứ tám, ngai tòa Phêrô còn có nhiều vị Giáo hoàng xuất thân từ phương Đông nói tiếng Hy Lạp, nhưng nguồn giao lưu tự nhiên ấy nay đã hoàn toàn cạn kiệt.

Năm 865, hoàng đế Micae III của Byzantium đã gửi một bức thư sang cho Đức Giáo hoàng Nicôla I, trong đó nhà vua ngạo mạn gọi tiếng Latinh của phương Tây là “thứ tiếng man rợ, là thứ ngôn ngữ thô thiển của người Scythia”. Đức Nicôla I giận dữ đáp lại: nếu coi tiếng Latinh là thứ tiếng man rợ, thì nhà vua lấy tư cách gì để tiếp tục tự xưng mình là “Hoàng đế của người Rôma”? Bởi thử hỏi từ xưa tới nay người Rôma nói thứ tiếng gì, nếu không phải là nói tiếng Latinh?

Va chạm ngôn từ ấy bắt rễ từ một bất hòa chính trị sâu hơn. Khi Đức Lêô III đội vương miện cho Charlemagne Giáng Sinh năm 800, phương Đông coi đó là tiếm quyền: trên đời chỉ có một Hoàng đế của người Rôma, ở Constantinôpôli. Mãi mười hai năm sau, năm 812, kinh đô phương Đông mới miễn cưỡng chịu gọi Charlemagne là “một vị hoàng đế”, nhưng kiên quyết không bao giờ công nhận ông là “Hoàng đế của người Rôma”.

Thư từ hai bên phải qua người dịch. Mà người dịch thì ít, dịch lại vụng. Như chương 58 đã kể, các văn kiện của Công đồng chung Nicêa II năm 787 từng bị dịch sang tiếng Latinh tệ hại đến mức khiến vua Charlemagne và các giám mục người Frank lầm tưởng rằng người Hy Lạp đang dạy giáo dân thờ lạy ảnh thánh ngang hàng với Thiên Chúa Ba Ngôi! Hiểu lầm chồng lên định kiến. Cho đến tận ngày hôm nay, người Thổ Nhĩ Kỳ ở Istanbul vẫn gọi các Kitô hữu Chính Thống giáo Hy Lạp bằng danh xưng Rum, vốn chính là cách đọc chữ “Rôma” mà ra; bởi người Byzantium chưa từng một lần tự gọi mình là “người Byzantium”, danh xưng ấy chỉ do các học giả phương Tây đặt ra từ thế kỷ XVI mà thôi.

Qua lời của người phiên dịch
Qua lời của người phiên dịch

Hai cách thế hiện diện giữa trần gian

Đằng sau bức rào cản ngôn ngữ là hai thế giới quan chính trị và xã hội hoàn toàn khác biệt.

Ở phương Tây, như chúng ta đã theo dõi qua nhiều chương sách, Đế quốc Tây Rôma đã sụp đổ tan tành từ nhiều thế kỷ trước. Giữa cảnh loạn lạc, Đức Giám mục thành Rôma buộc lòng phải đứng ra gánh vác việc đời: ngài tự tay lo cứu đói cho dân nghèo, thương thuyết với các thủ lĩnh man tộc, và quản lý cả một vùng đất đai rộng lớn. Kể từ ngày đón nhận món quà dâng đất của vua Pepin năm 756, vị cha chung của Hội Thánh đã đồng thời trở thành một vị nguyên thủ cai trị lãnh thổ. Ngài là người đặt tay xức dầu và đội vương miện cho các bậc đế vương. Người phương Tây dần dần hình thành nếp nghĩ rằng quyền bính thiêng liêng của Hội Thánh đương nhiên phải đứng trên quyền lực trần thế của các vị vua chúa, ít nhất là về mặt nguyên tắc.

Trách nhiệm giữa thành Rôma
Trách nhiệm giữa thành Rôma

Trái lại, ở phương Đông, đế chế Rôma vẫn tồn tại nguyên vẹn, nối dài một mạch liên tục từ thời hoàng đế Augustô và Constantinô. Đại thánh đường Hagia Sophia do hoàng đế Justinianô khánh thành năm 537 vẫn sừng sững nâng vòm trời khổng lồ che chở cho kinh thành. Constantinôpôli là thành phố giàu nhất thế giới Kitô giáo: cả triệu dân, chợ ngập lụa là và hương liệu Á châu, nhà thờ dát vàng mà không thành nào ở phương Tây sánh nổi. Khi Giám mục Liutprand đến đây lần đầu vào năm 949, ngài đã kinh ngạc miêu tả lại buổi triều kiến: trước ngai vàng của hoàng đế có đặt một cây đại thụ bằng đồng mạ vàng, trên cành đậu đầy những con chim cơ khí biết cất tiếng hót líu lo; hai bên ngai là những con sư tử bằng vàng biết quật đuôi và há miệng gầm vang rúng động. Sau khi vị sứ giả cúi rạp mình lạy ba lần rồi ngẩng đầu lên, chiếc ngai vàng đã được hệ thống ròng rọc cơ khí nâng bổng lên tận trần nhà, và hoàng đế đã kịp thay đổi một bộ hoàng bào khác lộng lẫy hơn! Những màn ấy nói một điều: triều đình hoàng đế là hình ảnh của Nước Trời.

Nhịp sống Constantinôpôli
Nhịp sống Constantinôpôli

Hoàng đế phương Đông tự coi mình được Thiên Chúa trao lo cả đất nước lẫn Giáo hội. Người Byzantium hãnh diện nói về thuyết “hòa điệu” giữa hoàng đế và thượng phụ, coi đó như hai cánh tay gắn liền trên một thân thể duy nhất. Hoàng đế Justinianô từng khẳng định rằng Chức Tư tế và Quyền Đế chế là hai ân huệ cao cả nhất mà Thiên Chúa thương ban cho nhân loại. Nhưng thực tế, hoàng đế nắm trọn quyền, tự ý lập và phế các thượng phụ. Vào năm 858, quan phụ chính Bardas của triều đình đã thẳng tay cách chức Thượng phụ Ignatiô, rồi đưa học giả Phôtiô, lúc ấy vốn chỉ là một giáo dân làm quan trong triều, đi qua tất cả các bậc chức thánh để lên làm Thượng phụ kinh đô chỉ trong vòng chưa đầy một tuần lễ!

Nhìn sang phương Đông, người phương Tây lắc đầu chê bai đó là một Hội Thánh nhu nhược, cúi đầu làm tôi tớ cho hoàng đế. Ngược lại, khi nhìn sang phương Tây, người phương Đông lại cảm thấy chướng mắt khi thấy Đức Giáo hoàng Rôma tự biến mình thành một ông vua trần thế: mặc hoàng bào, đeo gươm báu, sở hữu quân đội riêng, còn các giám mục và viện phụ thì cưỡi ngựa mặc áo giáp xông pha trận mạc bên cạnh các vương hầu. Với người phương Đông, linh mục dâng lễ xong lại cầm gươm giết người là trái thánh luật. Đến thế kỷ thứ mười hai, công chúa Anna Comnêna của triều đình Byzantium khi viết sử vẫn còn ghi lại nỗi kinh hãi tột cùng của bà khi tận mắt chứng kiến một linh mục người Latinh vừa dâng Mình Thánh Chúa xong đã vội vã chụp lấy khiên đồng và ngọn giáo lao thẳng vào trận địa đâm chém quân thù.

Cuộc tranh giành ảnh hưởng tại xứ Bulgaria

Xung đột ngấm ngầm ấy có lúc bùng thành tranh chấp công khai.

Như chương 60 đã thuật lại, vào năm 864, vua Boris I của Bulgaria đã lãnh nhận Bí tích Rửa tội theo nghi lễ Byzantium, nhận hoàng đế Micae III làm cha đỡ đầu. Nhưng Boris muốn có Tòa Thượng phụ riêng, và Constantinôpôli từ chối. Năm 866, Boris quay sang Rôma, gửi Đức Nicôla I một trăm lẻ sáu câu hỏi về nếp sống Kitô giáo. Các câu hỏi trải dài từ những vấn đề lớn về luật pháp cho đến những sinh hoạt đời thường: người có đạo có được phép mặc quần dài không, ngày thứ Tư và thứ Sáu có được tắm rửa không, và các tội phạm hình sự phải được xét xử ra sao? Đức Nicôla kiên nhẫn trả lời từng câu; ngài khuyên vua bỏ tra tấn ép cung, vì lời khai dưới đòn roi chẳng có giá trị gì. Đức Giáo hoàng lập tức phái các đoàn thừa sai Latinh sang Bulgaria truyền giáo, và hàng giáo sĩ Hy Lạp trước đó bị trục xuất về nước.

Tại Constantinôpôli, Thượng phụ Phôtiô nổi trận lôi đình. Ngài viết một thông điệp khẩn gửi đi cho tất cả các Thượng phụ miền Đông, liệt kê hàng loạt điều mà ngài cho là sai lầm nghiêm trọng của các thừa sai Latinh đang gieo rắc tại Bulgaria: họ bắt giáo dân ăn chay vào ngày thứ Bảy, cho phép ăn sữa và phô-mai trong tuần lễ đầu tiên của Mùa Chay, không công nhận các linh mục đã có gia đình, và nghiêm trọng nhất là đã tự ý chèn thêm một cụm từ vào trong Bản Kinh Tin Kính. Các chương 65 và 66 sẽ đi sâu vào vấn đề này. Đến mùa hè năm 867, Thượng phụ Phôtiô đã triệu tập một công đồng tại kinh đô và đơn phương tuyên bố dứt phép thông công, phế truất Đức Giáo hoàng Nicôla I, trong khi trước đó Tòa Thánh Rôma cũng từng ra vạ tuyệt thông đối với chính Phôtiô!

Đức Giáo hoàng Nicôla I qua đời vào tháng Mười Một năm 867, có lẽ trước khi kịp nghe tin về bản án tuyệt thông ấy. Cùng thời điểm đó tại kinh đô phương Đông, hoàng đế Micae III bị người đồng cai trị là Basiliô I ám sát cướp ngôi, và tân hoàng đế đã ra lệnh đày Thượng phụ Phôtiô vào tu viện. Một công đồng họp tại Constantinôpôli vào năm 869–870 đã lên án Phôtiô; thế rồi đến năm 877, ngài lại được phục hồi chức vụ Thượng phụ. Hai Tòa sau đó đã nối lại sự hiệp thông hòa giải, nhưng riêng xứ Bulgaria thì từ năm 870 đã dứt khoát quay trở về dưới sự bảo bọc của Giáo hội phương Đông. Cuối cùng, vua Boris cũng đạt được ước nguyện: đến năm 927, chính kinh đô Constantinôpôli đã chính thức công nhận một Tòa Thượng phụ tự chủ dành riêng cho vương quốc Bulgaria.

Cuộc tranh giành giáo phận Bulgaria thực chất là một cuộc chạy đua giành ảnh hưởng chính trị và địa lý. Thế nhưng những lời công kích cay đắng trong những năm tháng ấy đã để lại trong ký ức của cả hai bên một bảng danh sách dài những điều cáo buộc lẫn nhau, và hai thế kỷ sau đó, chính bảng danh sách này sẽ bị người ta lôi ra một lần nữa để làm bùng nổ cuộc ly giáo đau thương.

Hai lối cảm nghiệm đức tin và cầu nguyện

Sâu sắc hơn cả những bất đồng về chính trị và ngôn ngữ, hai nửa của Hội Thánh dần định hình hai cách suy tư và cảm nghiệm đức tin rất khác nhau.

Người Kitô hữu phương Tây, vốn là những môn đệ trung thành của thánh Augustinô và thừa hưởng nền tảng tư duy pháp lý chặt chẽ của luật pháp Rôma, ưa câu hỏi rạch ròi và câu trả lời chính xác. Họ suy tư nhiều về tội và ơn tha thứ, về ơn Chúa và ý chí tự do, về cái chết của Đức Kitô đền bồi ra sao. Họ muốn biết ai có thẩm quyền, giáo luật nói gì. Lời cầu nguyện nổi tiếng của thánh Augustinô trong cuốn Tự thú đã diễn tả trọn vẹn khí chất ấy: “Lạy Chúa, xin ban cho con điều Chúa truyền dạy, và xin cứ truyền dạy bất cứ điều gì Chúa muốn”!

Ngược lại, người Kitô hữu phương Đông, vốn là những người con thiêng liêng của các Giáo phụ miền Cappađôcia và các bậc đan sĩ sa mạc, thích đứng lặng trước mầu nhiệm mà chiêm ngắm, thờ lạy hơn là phân tích định nghĩa. Họ luôn say mê nói về ơn “thần hóa” của con người: như câu danh ngôn bất hủ của thánh Athanasiô mà bất cứ tín hữu Đông phương nào cũng thuộc lòng rằng Thiên Chúa “đã làm người để con người được trở nên thần linh”. Họ hướng lòng về ánh sáng thần linh của Chúa Biến Hình trên núi Tabor, và tôn kính sự hiện diện sống động của Chúa Thánh Thần đang âm thầm thánh hóa toàn thể vũ trụ. Vào khoảng năm 1000 tại kinh đô Constantinôpôli, thánh đan sĩ Symeon Nhà Thần Học Mới đã viết những trang văn tu đức tuyệt mỹ kể về những trải nghiệm được chiêm ngưỡng luồng ánh sáng thần linh ấy trong giờ cầu nguyện thinh lặng. Đối với tâm thức người Hy Lạp, thần học đích thực trước hết phải là lời cầu nguyện, và nơi con người chạm đến chân lý đức tin sâu sắc nhất chính là phụng vụ Thánh lễ, giữa làn khói hương trầm nghi ngút và những bức ảnh thánh lung linh, chứ không phải là trong những phòng học lý thuyết khô khan.

Lời kinh trong nhà nguyện phương Đông
Lời kinh trong nhà nguyện phương Đông

Hai lối ấy không loại trừ nhau. Chúng như hai con mắt trên một khuôn mặt, cùng nhìn một mầu nhiệm từ hai góc. Thế nhưng một khi con người ta không còn nói chung một thứ tiếng, không còn đọc nổi sách vở của nhau và đánh mất lòng bao dung bác ái, thì người ta rất dễ đi đến một kết luận vội vã và mù quáng: rằng con mắt bên kia đang nhìn sai lệch!

Những nhịp cầu vẫn âm thầm nối liền hai bờ

Dù khoảng cách ngày một rộng, cửa giữa Đông và Tây chưa bao giờ khép hẳn.

Khách hành hương phương Tây sang Giêrusalem vẫn ghé Constantinôpôli, ngẩn ngơ trước kho thánh tích trong các thánh đường, như bài ký sự hành hương của thầy tu Saewulf người Anh đến thăm kinh đô vào năm 1102 vẫn còn lưu lại. Các thương nhân giàu có từ các thành phố biển của Ý như Amalfi và Venezia đều có những khu phố thương mại riêng sầm uất tại Constantinôpôli, với những ngôi nhà thờ cử hành phụng vụ theo nghi thức Latinh của riêng họ; vào năm 1082, đích thân hoàng đế Alexiô I đã ban đặc quyền miễn thuế hoàn toàn cho các tàu buôn của người Venezia. Những chiến binh Viking phương Bắc xuôi thuyền xuống phương Nam làm lính ngự lâm cho hoàng đế Byzantium, chính là Đội Cận vệ Varangia mà chương 62 đã nhắc tới; ngày nay du khách bước vào đền thờ Hagia Sophia vẫn còn nhìn thấy một dòng chữ rune cổ do một người lính Viking nghịch ngợm dùng dao khắc trộm lên lan can đá cẩm thạch trên tầng gác lửng, được các nhà khảo cổ đọc là tên của chàng lính “Halfdan”.

Ngay tại kinh thành Rôma, một số đan viện cổ vẫn là nơi tu trì của các đan sĩ người Hy Lạp. Năm 1004, thánh Nilus, một đan sĩ Hy Lạp xuất thân từ miền nam nước Ý, đã sáng lập nên đan viện Grottaferrata chỉ cách Rôma chừng vài chục cây số; nơi đây các thầy dòng vẫn trung thành cử hành phụng vụ theo nghi lễ Byzantium phương Đông trong sự vâng phục hiệp thông trọn vẹn với Đức Giáo hoàng cho đến tận ngày hôm nay. Ngược lại, trên ngọn núi thánh Athos của các đan sĩ Chính Thống giáo Hy Lạp, từng có thời hiện diện một đan viện Biển Đức của các tu sĩ phương Tây đến từ xứ Amalfi. Cuộc hôn nhân hoàng gia mà Giám mục Liutprand từng dạm hỏi bất thành năm 968 rốt cuộc cũng đã diễn ra êm đẹp bốn năm sau đó: vào năm 972, sau khi hoàng đế mới lên ngôi, công chúa Theophanu của triều đình Constantinôpôli đã được rước sang phương Tây làm lễ cưới với hoàng tử Otto II. Trong các Thánh lễ, các Đức Giáo hoàng tại Rôma và các Đức Thượng phụ tại Constantinôpôli vẫn xướng tên nhau trong sổ bộ cầu nguyện như một dấu chỉ thiêng liêng của sự hiệp thông huynh đệ. Thế nhưng sợi dây liên kết mỏng manh ấy cũng đang dần dần rạn nứt: vào khoảng năm 1009, tên của Đức Giáo hoàng bỗng nhiên không còn được xướng lên trong các bản kinh phụng vụ tại Constantinôpôli nữa, mà không một sử gia nào biết đích xác lý do vì sao.

Và rồi vào đầu thế kỷ thứ mười một, một biến cố chính trị quân sự nổ ra tại miền nam nước Ý đã đẩy nhanh tiến trình đổ vỡ. Các hiệp sĩ người Norman, hậu duệ của những chiến binh Viking từng định cư tại miền bắc nước Pháp từ năm 911, đã kéo xuống bán đảo Ý làm lính đánh thuê vào khoảng năm 1016–1017, rồi nhanh chóng dùng vũ lực đánh chiếm đất đai lập nên các lãnh địa cho riêng mình. Những vùng đất mà họ chiếm đóng ở miền nam nước Ý vốn từ bao đời nay thuộc quyền cai trị của đế quốc Byzantium, nơi người dân nói tiếng Hy Lạp và cử hành phụng vụ theo nghi lễ phương Đông. Sau khi làm chủ vùng đất, người Norman đã lập tức đưa các giám mục phương Tây vào cai quản, thẳng tay ép buộc các giáo xứ Hy Lạp địa phương phải từ bỏ phong tục cũ để chuyển sang dâng lễ theo nghi thức Latinh.

Tại kinh đô Constantinôpôli, vị Thượng phụ đương nhiệm khi nghe tin đàn chiên của mình ở miền nam nước Ý bị cưỡng bách đổi phụng vụ đã vô cùng phẫn nộ và quyết định tung đòn đáp trả.

Vào chính giây phút căng thẳng ấy, tất cả những sự khác biệt nhỏ nhặt trong nếp sống đạo hằng ngày, những điều mà hai bên từng cùng nhau chung sống hòa bình suốt hàng trăm năm qua, bỗng chốc bị biến thành những món vũ khí sắc nhọn để công kích lẫn nhau. Và món vũ khí đầu tiên được hai bên rút ra khỏi vỏ, nghe qua tưởng chừng nhỏ bé đến mức khó tin: đó là chiếc bánh dùng để dâng Thánh lễ.

Và món vũ khí đầu tiên được hai bên rút ra khỏi vỏ, nghe qua tưởng chừng nhỏ bé đến mức khó tin: đó là chiếc bánh dùng để dâng Thánh lễ.

Chương 64 / 177

Tư liệu

Gấp chương lại

Dấu mốc

“Các người làm gì phải là người Rôma! Các người thực chất chỉ là đám man tộc Lombard mà thôi!”

hoàng đế Nicêphorô Phôca nói với sứ giả Liutprand
Từ Cremona, giám mục Liutprand đến Constantinôpôli năm 968. Rôma và kinh đô phương Đông chỉ cách nhau hơn hai ngàn cây số, mà ngày càng xa lạ.

Những người trong chương

  • Liutprand · Bản tường trình chuyến đi sứ năm 968 của ông chua cay đến nỗi hơn một ngàn năm sau đọc lại vẫn thấy nóng mặt.
  • Symeon Nhà Thần học Mới · Khoảng năm 1000 ông viết những trang tuyệt đẹp về việc thấy ánh sáng thần linh trong giờ cầu nguyện thinh lặng.
  • Saewulf · Người hành hương Anh để lại bài tường thuật chuyến thăm Constantinôpôli năm 1102.

Nơi ấy hôm nay

  • Hagia Sophia. Lên tầng gác còn thấy dòng chữ rune một người lính Viking khắc trên lan can đá cẩm thạch, thường được đọc là tên Halfdan.
  • Grottaferrata, cách Rôma vài chục cây số. Đan viện do thánh Nilus lập năm 1004 vẫn cử hành phụng vụ Byzantium, hiệp thông trọn vẹn với Đức Giáo hoàng.

Muốn đọc thêm

1 Tm 3,2 · Liutprand, bản tường trình chuyến đi sứ Constantinôpôli · Anna Comnêna, sử gia công chúa · Thánh Augustinô, Tự thú

Trong bách khoa

Bạn vừa gặp

Những nơi đã đi qua

Chương liên quan

Hình ảnh trong chương

Gửi cảm tưởng về chương này

Chương sau · Chương 65

Chuyện “luật nhà”: bánh không men, bộ râu và đời độc thân

Sao một ổ bánh lại gây ra những lời nặng nề nhất giữa Đông và Tây?

Khoảng 19 phút đọc