Chương 71
Năm 1123–1179 · Rôma
Vào tháng Ba năm 1179, giữa những ngày Công đồng chung Latêranô thứ ba đang nhóm họp tại kinh thành Rôma, có một đoàn khách lạ tìm đến xin được yết kiến và trình bày nguyện vọng. Họ là một nhóm giáo dân nghèo đến từ vùng Lyon bên nước Pháp, ăn mặc mộc mạc, đi chân trần và cứ từng đôi một đi bên nhau. Trong tay họ trân trọng mang theo một tập sách chép tay gồm các đoạn Kinh Thánh đã được dịch sang thổ ngữ bình dân vùng quê họ. Dẫn đầu đoàn người ấy là một thương gia giàu có tên là Waldo. Vài năm trước đó, được ơn Chúa đánh động tâm hồn, ông đã đem bán sạch mọi gia tài của cải, đem tiền phân phát hết cho dân nghèo rồi bắt đầu đi bộ khắp các nẻo đường ngõ chợ để rao giảng Tin Mừng.
Họ tha thiết xin Đức Giáo hoàng chuẩn nhận cho họ được tiếp tục công việc đi giảng dạy ấy.
Một giáo sĩ uyên bác xứ Wales làm việc trong triều đình vua Henry II nước Anh là Walter Map được trao nhiệm vụ chất vấn thần học nhóm giáo dân này. Sau này, trong cuốn hồi ký chuyện cung đình mang tên Chuyện vặt triều thần, ông đã thuật lại buổi gặp gỡ ấy với một nụ cười mỉa mai thấy rõ. Trong mắt một học giả hàn lâm như ông, đoàn người ấy thật đơn sơ và chẳng có chút học thức nào: họ đi chân đất, sống đời nghèo khó không của riêng, “trần trụi đi theo một Đức Kitô trần trụi trên thập giá”. Ông hỏi thử họ từng câu:
“Các anh có tin kính Đức Chúa Cha không?”
“Thưa có!”
“Có tin kính Đức Chúa Con không?”
“Thưa có!”
“Có tin kính Đức Chúa Thánh Thần không?”
“Thưa có!”
Rồi ông gài thêm một câu: “Thế các anh có tin vào Thân Mẫu của Đức Kitô không?”
Nhóm người chất phác liền hồn nhiên đáp: “Thưa có!”
Ngay lập tức, cả hội trường các nhà thần học phá lên cười nhạo báng. Bởi vì trong tư duy thần học Latinh thời ấy, động từ “tin kính” tuyệt đối chỉ dành riêng cho Thiên Chúa Ba Ngôi; khi đem chữ “tin vào” áp dụng cho Đức Mẹ Maria thì vô tình bị coi là nâng Mẹ lên ngang hàng với Thiên Chúa! Mấy bác nông dân nghèo từ Lyon vì biết quá ít tiếng Latinh và chưa từng học qua trường lớp thần học nên không hề hay biết mình vừa rơi vào một chiếc bẫy chữ nghĩa.
Thế nhưng, Đức Giáo hoàng Alexanđê III thì không hề cười. Cuốn biên niên sử cổ kể lại rằng ngài đã bước xuống ôm lấy Waldo và hết lời ngợi khen đời sống khó nghèo thánh thiện của ông. Dẫu vậy, về việc đi giảng thuyết ngoài giáo xứ, ngài không thể cấp phép, trừ khi họ nhận được sự đồng thuận của các cha xứ địa phương nơi họ đặt chân đến.
Đáng tiếc thay, Waldo và các bạn đồng hành đã không vâng lời. Linh mục dòng Đa Minh Stephen of Bourbon sống sau đó một thế hệ đã kể lại cội nguồn cuộc đời ông: Waldo từng xúc động khi nghe một người hát rong kể chuyện về thánh Alexis, vị thánh từ bỏ giàu sang để sống đời ăn xin vì Chúa. Ông tìm đến một vị giáo sư thần học hỏi xem đâu là con đường chắc chắn nhất để theo Chúa Giêsu, và vị thầy trích dẫn Lời Chúa: “Nếu anh muốn nên trọn lành, hãy đi bán hết của cải cho người nghèo, rồi đến theo Ta”. Waldo đã bỏ tiền thuê học giả dịch Kinh Thánh sang tiếng Pháp bình dân rồi cùng anh em đi dạy đạo. Bị Đức Tổng Giám mục Lyon cấm đoán, ông đã lặn lội lên tận Rôma kêu nài và nhận được câu trả lời như đã kể.
Bất chấp giáo quyền, họ vẫn tiếp tục tự ý đi giảng và ngày càng chỉ trích hàng giáo sĩ. Đến năm 1184, Đức Giáo hoàng Luciô III buộc lòng phải ban sắc lệnh kết án phái Waldo là một lạc giáo ly khai. Nhóm của họ vẫn kiên trì tồn tại qua bao thế kỷ trong các thung lũng hiểm trở miền bắc nước Ý, rồi sau này hòa nhập vào dòng chảy Tin Lành. Mãi đến mùa hè năm 2015, tại thành phố Torino, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã trở thành vị Giáo hoàng đầu tiên trong lịch sử đến thăm một ngôi nhà thờ của phái Waldo, thành tâm cúi đầu xin ơn tha thứ về những cuộc bách hại đau buồn mà con cái Giáo hội Công giáo từng gây ra cho họ trong quá khứ.
Chỉ ba mươi năm sau chuyến đi của Waldo, có một chàng thanh niên quý tộc khác cũng đem bán hết sản nghiệp, bắt đầu đi giảng Tin Mừng và đi bộ về Rôma xin phép Đức Giáo hoàng. Lần ấy, câu trả lời của Hội Thánh sẽ hoàn toàn khác: chàng thanh niên ấy chính là thánh Phanxicô thành Assisi.
Chương sách này kể về những công đồng chung mà Hội Thánh phương Tây đã long trọng triệu tập trong suốt thế kỷ XII tại Vương cung thánh đường Latêranô ở Rôma. Ngôi thánh đường lịch sử này, chứ không phải đền thờ thánh Phêrô, mới chính là Nhà thờ Chính tòa đích thực của Đức Giáo hoàng với tư cách là Giám mục Rôma, nơi có dòng văn bia cổ kính khắc trên mặt tiền xưng tụng là “Mẹ và Đầu của mọi nhà thờ trong Thành phố và trên toàn Thế giới”. Khu đất ấy vốn là đất hoàng gia mà hoàng đế Constantinô từng trao tặng từ thế kỷ thứ tư. Suốt gần một ngàn năm, các vị cha chung đã sống và làm việc tại cung điện Latêranô này trước khi dời sang Avignon vào thế kỷ XIV. Các công đồng họp tại đây không còn phải lao tâm khổ tứ tranh cãi về mầu nhiệm Thiên Chúa Ba Ngôi hay hai bản tính của Chúa Kitô như thời cổ đại nữa; các ngài phải đối diện với những vấn đề mục vụ và kỷ luật vô cùng thiết thực của đời thường: ai có đủ tiêu chuẩn làm linh mục, ai nắm quyền bầu Giáo hoàng, và việc mở trường dạy học cho con em dân nghèo phải được tổ chức ra sao? Chính những điều luật mục vụ bình dị ấy đã uốn nắn và định hình nếp sống đạo của người Công giáo phương Tây suốt nhiều thế kỷ sau đó.
Công đồng của ai?
Bảy công đồng chung đầu tiên của lịch sử Giáo hội, kéo dài suốt 462 năm từ Công đồng Nicêa I năm 325 cho đến Công đồng Nicêa II năm 787, đều được tổ chức tại phương Đông. Chúng đều do các hoàng đế triệu tập, đa số các nghị phụ tham dự là các giám mục nói tiếng Hy Lạp, và các quyết định ấy đều được cả hai nửa Đông và Tây đồng lòng công nhận là công đồng của toàn thể Hội Thánh phổ quát.
Đến công đồng thứ tám, sự đồng thuận ấy vỡ. Năm 869–870, một công đồng họp tại Constantinôpôli với sự tham dự của các đặc sứ Tòa Thánh Rôma đã biểu quyết phế truất Thượng phụ Phôtiô; Rôma tính đây là Công đồng chung thứ tám. Thế nhưng mười năm sau, năm 879–880, khi Phôtiô được phục chức, một công đồng khác cũng tại kinh đô phương Đông, có cả sứ giả Tòa Thánh hiện diện, đã hủy bỏ toàn bộ phán quyết trước đó; và người Chính Thống giáo coi công đồng sau này mới là công đồng hợp thức. Từ đó, Đông và Tây không còn họp được công đồng chung nào mà cả hai cùng nhận.

Các công đồng phương Tây ở Latêranô sau đó có một điều mới: người triệu tập, chủ tọa và ban hành sắc lệnh là Đức Giáo hoàng, không còn là hoàng đế.
Công đồng Latêranô I năm 1123
Như chương 68 đã thuật lại, vào tháng Chín năm 1122, Thỏa ước Worms lịch sử đã được ký kết tại nước Đức, chấm dứt cuộc tranh chấp quyền bính kéo dài suốt nửa thế kỷ giữa Giáo triều và Vương quyền về quyền bổ nhiệm giám mục. Đúng nửa năm sau, vào tháng Ba năm 1123, Đức Giáo hoàng Callixtô II đã triệu tập khoảng ba trăm giám mục cùng hơn sáu trăm viện phụ các đan viện tề tựu về đền thờ Latêranô để long trọng chuẩn nhận thỏa ước ấy. Đức Callixtô II là vị Giáo hoàng duy nhất trong lịch sử từng được các hồng y bầu chọn ngay tại đại đan viện Cluny danh tiếng. Thỏa ước Worms được công đồng long trọng phê chuẩn: các bậc vua chúa từ bỏ vĩnh viễn việc trao nhẫn và gậy mục tử cho các giám mục mới, trả lại quyền tự do bầu chọn mục tử cho Hội Thánh. Công đồng Latêranô I đã ban hành hai mươi hai điều khoản giáo luật, chính thức đi vào lịch sử với tư cách là Công đồng chung đầu tiên được tổ chức tại phương Tây.

Các sắc lệnh của công đồng tập trung quét sạch các tệ nạn phong kiến trong nhà đạo: tái khẳng định lệnh nghiêm cấm tội mua bán chức thánh, và cấm ngặt các linh mục, phó tế không được chung sống với phụ nữ. Công đồng cũng bảo vệ Thập tự quân: ai khâu thánh giá lên đường thì gia đình, nhà cửa, ruộng đất ở quê được Hội Thánh bảo hộ, kẻ nào xâm phạm sẽ bị vạ tuyệt thông. Vạ ấy cũng giáng xuống kẻ cướp khách hành hương về Rôma, và kẻ đặt trạm mãi lộ vòi tiền người đi viếng.
Công đồng Latêranô II năm 1139
Khi Đức Giáo hoàng Hônôriô II qua đời vào đầu năm 1130, bi kịch ly giáo lại một lần nữa bùng phát tại Rôma: tập thể các hồng y bị chia rẽ sâu sắc thành hai phe, và chỉ trong vòng vài giờ đồng hồ vội vã, họ đã bầu ra hai vị Giáo hoàng đối lập nhau là Đức Innôcentê II và Đức Anacletô II. Cả hai cuộc bầu cử đều có những tì vết giáo luật nhất định. Phe Anacletô chiếm giữ kinh thành Rôma, buộc Đức Innôcentê II phải xuống thuyền chạy trốn sang Pháp và được đại đan viện Cluny dang tay che chở. Con người đứng ra phân định và giải cứu cuộc diện ấy không ai khác chính là vị Viện phụ thánh thiện Bênađô xứ Clairvaux mà chương 63 đã giới thiệu. Thánh Bênađô đã không quản ngại gian khổ, lặn lội đi khắp châu Âu để thuyết phục các triều đình ủng hộ Đức Innôcentê II; các vị vua nước Pháp, Anh và Đức lần lượt quy phục, đến mức biên niên sử ghi nhận vào năm 1131, chính vua nước Đức là Lothair III đã tự tay đi bộ dắt dây cương ngựa cho Đức Giáo hoàng Innôcentê II tiến vào thành. Đến năm 1138, Anacletô qua đời, cuộc ly giáo kéo dài tám năm chính thức khép lại.
Tháng Tư năm 1139, Đức Giáo hoàng Innôcentê II đã khai mạc Công đồng Latêranô II với sự tham dự của khoảng năm trăm giám mục để hàn gắn những vết thương sau cơn biến loạn và tuyên bố hủy bỏ toàn bộ các sắc phong bất hợp pháp của phe ly giáo. Công đồng đã ban hành ba mươi điều khoản giáo luật quan trọng. Điều 7 dứt khoát: mọi cuộc hôn nhân của người đã nhận chức thánh, từ phó tế trở lên, hay tu sĩ đã khấn trọn đời, đều vô hiệu. Từ năm 1139, như chương 65 đã nhắc, luật độc thân của giáo sĩ phương Tây thành kỷ luật vững chắc.
Đặc biệt, công đồng còn thông qua một điều luật độc đáo về mặt nhân đạo trong chiến tranh: nghiêm cấm người Kitô hữu được sử dụng nỏ và cung tên sát thương trong các cuộc xung đột lẫn nhau, lên án thứ vũ khí giết người hàng loạt từ xa ấy là “hành vi sát nhân đáng ghê tởm trước tôn nhan Thiên Chúa”. Cây nỏ thời bấy giờ bị coi là vũ khí tàn nhẫn vì nó cho phép một anh lính bộ binh bình thường từ khoảng cách xa có thể dễ dàng bắn xuyên thủng bộ giáp sắt đắt tiền để hạ gục một hiệp sĩ quý tộc. Công đồng cũng cấm các cuộc đấu thương mua vui của hiệp sĩ, vốn hay chết người; ai chết trong đấu thương không được chôn trong đất thánh. Lệnh cấm nỏ không ngăn nổi các tướng ngoài mặt trận, nhưng cho thấy Hội Thánh muốn đặt giới hạn cho bạo lực.
Hoàng đế phủ phục hôn chân vị cha chung
Hai mươi năm sau đại hội năm 1139, ngọn lửa ly giáo lại một lần nữa bùng cháy. Năm 1159, các hồng y đã bầu chọn Đức Alexanđê III, một bậc thầy giáo luật uyên bác từng giảng dạy tại Đại học Bologna danh tiếng. Thế nhưng hoàng đế lẫy lừng của nước Đức là Frederick Barbarossa vì tham vọng muốn thâu tóm toàn bộ miền bắc nước Ý nên đã cự tuyệt không chịu công nhận ngài, và tự ý dựng lên liên tiếp ba vị ngụy giáo hoàng để đối đầu. Cuộc tranh đấu cam go kéo dài suốt mười tám năm ròng rã, buộc Đức Alexanđê III phải sống đời lưu vong nhiều năm trên đất Pháp. Các thành phố tự do vùng Lombardia ở miền bắc nước Ý vì căm ghét ách cai trị sắt máu của hoàng đế Đức nên đã liên kết lại thành lập “Liên minh Lombardia” để cầm vũ khí chống lại nhà vua, dưới sự chúc lành của Đức Giáo hoàng. Họ xây một thành pháo đài trên đồng bằng Piedmont và đặt tên là Alessandria để tri ân Đức Alexanđê III, tên ấy còn đến hôm nay.
Chính Đức Alexanđê III, vào năm 1173, đã long trọng tôn phong hiển thánh cho Đức Tổng Giám mục Canterbury là thánh Thomas Becket, vị mục tử đã anh dũng chịu các hiệp sĩ của vua Henry II nước Anh sát hại ngay trước bàn thờ ngôi nhà thờ chính tòa của mình vào mùa đông năm 1170 vì kiên quyết bảo vệ quyền tự do của Giáo hội.
Năm 1176 ở Legnano, quân Liên minh Lombardia đánh bại Barbarossa. Sau nhiều tháng đàm phán, hoàng đế đành làm hòa. Ngày 24 tháng Bảy năm 1177, tại thành phố biển Venise, ngay trước cửa chính của Vương cung thánh đường Thánh Máccô, trước sự chứng kiến của muôn vàn dân chúng, hoàng đế Barbarossa đã cởi bỏ tấm áo choàng đỏ quyền uy, quỳ mọp mình phủ phục xuống đất để hôn chân Đức Giáo hoàng Alexanđê III. Đức Thánh Cha xúc động nâng vị hoàng đế dậy và trao cho ông cái hôn bình an hòa giải. Tròn một thế kỷ sau ngày vua Henry IV đứng chân trần trên tuyết ở Canossa năm 1077, thêm một vị hoàng đế kiêu hùng nữa của nước Đức đã phải nghiêng mình trước quyền bính tinh thần của đấng kế vị thánh Phêrô!
Công đồng Latêranô III năm 1179
Để ly giáo không tái diễn, tháng Ba năm 1179, Đức Alexanđê III triệu tập Latêranô III. Khoảng ba trăm giám mục từ khắp châu Âu đến tận các vương quốc Thập tự ở Palestine về dự, thông qua hai mươi bảy điều luật.
Điều 1 đặt ra quy chế lịch sử: tân Giáo hoàng chỉ hợp lệ khi được ít nhất hai phần ba phiếu của các Hồng y. Chính Đức Alexanđê III đã chịu ly giáo năm 1159 vì vài hồng y bất đồng, tạo kẽ hở cho hoàng đế nhảy vào. Quy tắc túc số hai phần ba bằng vàng ấy đã đứng vững suốt hơn tám thế kỷ qua: dẫu trong giai đoạn từ năm 1996 đến 2007 từng có quy định tạm thời cho phép hạ xuống đa số quá bán sau nhiều vòng bỏ phiếu bế tắc, nhưng Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI đã nhanh chóng bãi bỏ điều đó để quay về đúng quy tắc cổ kính của Latêranô III. Mỗi khi các Hồng y ngày nay bước vào nhà nguyện Sistina đóng kín cửa để bầu vị cha chung mới, từng lá phiếu được đếm vẫn đang tuân theo đúng con số hai phần ba mà Công đồng Latêranô III đã định ra năm xưa!
Công đồng còn nghĩ đến những người thấp cổ bé họng. Điều 18 buộc mỗi nhà thờ chính tòa có một thầy giáo do Hội Thánh trả lương, dạy miễn phí cho giáo sĩ trẻ và con nhà nghèo. Lý do đầy tinh thần Tin Mừng: con nhà nghèo không có cha mẹ chu cấp cũng không được bị tước cơ hội học hành! Công đồng cũng cấm thu lệ phí khi cấp phép dạy học cho người có tài đức.

Đặc biệt, công đồng đã ban hành một điều luật mục vụ tuyệt đẹp dành riêng cho những số phận bất hạnh nhất thời bấy giờ: những người mắc bệnh phong cùi. Thời Trung Cổ, người bệnh phong bị xã hội xua đuổi tàn nhẫn, phải sống cách ly trong những khu trại phong hẻo lánh ngoài đồng hoang, và nhiều nơi các linh mục nhẫn tâm không cho họ bước chân vào nhà thờ hay an táng trong đất thánh của làng. Latêranô III ra lệnh: nơi nào người phong sống thành cộng đoàn, họ được có nhà nguyện riêng, linh mục riêng, nghĩa trang riêng, và được miễn thuế thập phân trên hoa màu, gia súc nhỏ họ làm ra! Ngồi giữa hàng ghế các nghị phụ hôm ấy có Đức Tổng Giám mục William thành Tyrô, vị sử gia lừng danh của các quốc gia Thập tự chinh. Ngài thấu hiểu nỗi đau của căn bệnh quái ác này hơn ai hết, bởi nhiều năm trước tại Giêrusalem, chính ngài đã tình cờ phát hiện ra người học trò hoàng gia nhỏ bé của mình, vị vua trẻ Baldwin IV của Giêrusalem, bị mất cảm giác nơi cánh tay phải; vị vua trẻ ấy đã phải mang trên mình căn bệnh phong cùi đau đớn nhưng vẫn anh dũng ngồi trên ngai vàng bảo vệ đất nước vào đúng năm 1179 này.
Tuy nhiên, nhìn lại lịch sử một cách trung thực, công đồng cũng thông qua một số điều khoản mang nặng dấu ấn định kiến khắt khe của thời đại: cấm người Do Thái và người Hồi giáo không được phép thuê mướn người Kitô hữu làm gia nhân trong nhà; kêu gọi các bậc vương quyền sử dụng sức mạnh quân sự để trấn áp lạc giáo Cathar, một thứ phái Manikê mới ở miền nam nước Pháp, và hứa ban ơn ích thiêng liêng tương tự như ơn Thập tự quân cho những ai cầm vũ khí tham gia, một tiền đề đáng buồn mà ba mươi năm sau sẽ dẫn tới cuộc chiến tranh đẫm máu tàn sát thành Béziers. Công đồng cũng tiếp tục nghiêm cấm người Kitô hữu không được cho vay tiền lấy lãi nặng, một điều luật vô tình đẩy nghiệp vụ tín dụng ngân hàng dồn hết vào tay cộng đồng người Do Thái, làm gia tăng thêm những hiềm khích xã hội sau này.
Dòng chảy sau các công đồng Latêranô
Sau ba công đồng đầu tiên, Công đồng Latêranô thứ tư vào năm 1215 sẽ là công đồng vĩ đại và rực rỡ bậc nhất của toàn bộ thời kỳ Trung Cổ, một đại hội xứng đáng được dành riêng một chương sách trọn vẹn, chương 73, để tìm hiểu.
Bước sang thế kỷ XIII và đầu thế kỷ XIV, các vị Giáo hoàng còn tiếp tục triệu tập thêm ba công đồng chung quan trọng khác. Vào năm 1245 tại thành phố Lyon bên nước Pháp, Đức Giáo hoàng Innôcentê IV đã mở Công đồng Lyon I để chính thức tuyên bố phế truất hoàng đế Frederick II, vị hoàng đế từng lấy lại Giêrusalem bằng con đường ngoại giao như chương 70 đã kể. Đến năm 1274, cũng tại Lyon, Đức Chân phước Giáo hoàng Grêgôriô X triệu tập Công đồng Lyon II với khát vọng hàn gắn lại sự hiệp nhất với Giáo hội phương Đông. Hoàng đế Byzantium là Micae VIII, vì quá lo sợ các hiệp sĩ phương Tây sẽ một lần nữa đem quân sang cướp phá kinh thành như năm 1204, đã vội vã cử phái đoàn đại sứ sang Lyon đặt bút ký nhận quyền tối thượng của Tòa Thánh Rôma và chấp nhận đưa chữ Filioque vào Kinh Tin Kính. Vào ngày 6 tháng Bảy năm 1274, trong một Thánh lễ đại triều trọng thể, các sứ thần Hy Lạp đã cùng cất tiếng hát vang Bản Kinh Tin Kính có chữ Filioque. Thế nhưng khi phái đoàn trở về lại Constantinôpôli, toàn thể hàng giáo sĩ và dân chúng phương Đông đã phẫn nộ nổi dậy bác bỏ bản hiệp ước ấy, coi đó là một sự đầu hàng phản bội đức tin; và sự hiệp nhất gượng ép trên giấy tờ ấy đã chính thức bị xóa bỏ hoàn toàn vào năm 1282 sau cái chết của hoàng đế Micae VIII.

Hai vì sao sáng chói nhất của nền thần học Kitô giáo thế kỷ XIII đều được Tòa Thánh trân trọng mời đến tham dự Công đồng Lyon II năm 1274 ấy, nhưng tiếc thay không một ai sống sót để nhìn thấy ngày công đồng bế mạc: Đại thánh tiến sĩ Tôma Aquinô ngã bệnh và qua đời ngay trên đường đi vào tháng Ba năm 1274; còn thánh Bônaventura, vị tu sĩ Phanxicô tài ba đã dốc trọn tâm lực chuẩn bị cho công đồng, đã kiệt sức và tạ thế vào ngày 15 tháng Bảy ngay giữa lúc đại hội đang họp, để lại nỗi tiếc thương vô hạn cho Đức Giáo hoàng cùng toàn thể các nghị phụ tham dự tang lễ ngài.
Cũng chính Công đồng Lyon II năm 1274 đã để lại cho Hội Thánh một thể chế bầu cử bất hủ. Bản thân Đức Grêgôriô X từng được bầu lên sau một cuộc bế tắc kéo dài gần ba năm trời do các hồng y không thể thống nhất được ý kiến tại thị trấn Viterbo; dân thành Viterbo lúc ấy vì quá sốt ruột đã phải dùng biện pháp mạnh: nhốt chặt các hồng y trong phòng họp, khóa cửa lại, cắt giảm khẩu phần ăn chỉ còn bánh mì với nước lã, và thậm chí còn dỡ tung cả mái ngói cung điện ra để mặc cho mưa gió giục giã các đấng mau mau bầu Giáo hoàng! Nhớ bài học ấy, năm 1274 Đức Grêgôriô X biến việc “nhốt kín” thành luật: mỗi kỳ bầu, các Hồng y phải cách ly hoàn toàn trong một phòng khóa bằng chìa cho tới khi bầu xong. Từ đó có chữ Latinh conclave, tức Mật viện Hồng y, còn đến hôm nay.
Đến năm 1311–1312, tại thành phố Vienne gần Lyon, dưới sức ép chính trị tàn bạo của vua nước Pháp Philippe IV, Philippe Đẹp trai, Đức Giáo hoàng Clêmentê V đã phải triệu tập Công đồng Vienne để tuyên bố giải thể Dòng Hiệp sĩ Đền Thờ. Trước đó vào ngày thứ Sáu ngày 13 tháng Mười năm 1307, vua Pháp đã cho bắt giam đồng loạt tất cả các hiệp sĩ Đền Thờ trong nước, dùng mọi cực hình tra tấn tàn khốc để ép họ nhận tội nhằm mục đích chiếm đoạt toàn bộ khối tài sản khổng lồ của dòng; và vào tháng Ba năm 1312, Đức Giáo hoàng đã phải ban sắc lệnh giải thể dòng tu này bằng chính quyền bính tối cao của ngài nhằm tránh một cuộc đổ máu lớn hơn.

Những hoa trái còn ở lại với thời gian
Các Công đồng Latêranô không để lại cho lịch sử những công thức tín lý rực rỡ vang dội như chữ “đồng bản thể” của Nicêa hay danh hiệu “Mẹ Thiên Chúa” của Êphêsô thời xưa. Các ngài làm công việc âm thầm của những nhà làm luật, của những nhà quản trị khôn ngoan, và trên hết là của những người mục tử đang đau đáu lo cho nếp sống đạo hằng ngày của đoàn chiên nơi các họ đạo.
Thế nhưng, chính những điều luật tưởng nhỏ và khô ấy lại ở lại lâu hơn nhiều bản tuyên ngôn: kỷ luật độc thân thánh thiện của đời linh mục, thể chế bầu cử Giáo hoàng dân chủ và độc lập bằng đa số hai phần ba trong Mật viện, bổn phận của các giáo xứ phải mở lớp dạy chữ miễn phí cho con em nghèo khó, và quyền được chăm sóc phụng vụ đầy lòng thương xót dành cho những bệnh nhân phong cùi bị xã hội hắt hủi.
Sau này, một Công đồng Latêranô thứ năm nữa sẽ được triệu tập muộn hơn vào các năm 1512–1517, và bế mạc chỉ đúng bảy tháng trước khi tu sĩ Martin Luther đem đóng chín mươi lăm luận đề lên cánh cửa nhà thờ Wittenberg làm bùng nổ cơn bão Cải cách Tin Lành.
Trong suốt hai ngàn năm lịch sử hào hùng và thăng trầm, người Công giáo chúng ta tự hào ghi nhận tổng cộng hai mươi mốt Công đồng chung, khởi đi từ Công đồng Nicêa I năm 325 cho đến Công đồng chung Vatican II năm 1962–1965. Và có tới bốn đại hội nghị vĩ đại trong số đó đã từng diễn ra dưới cùng một mái vòm thiêng liêng của Vương cung thánh đường Thánh Gioan Latêranô cổ kính, trong vòng chưa đầy một thế kỷ của thời Trung Cổ!
Và có tới bốn đại hội nghị vĩ đại trong số đó đã từng diễn ra dưới cùng một mái vòm thiêng liêng của Vương cung thánh đường Thánh Gioan Latêranô cổ kính, trong vòng chưa đầy một thế kỷ của thời Trung Cổ!
Chương 71 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“trần trụi đi theo một Đức Kitô trần trụi trên thập giá”
Những người trong chương
- Phái Waldo · Vẫn còn đến nay như một Hội Thánh nhỏ trong các thung lũng miền bắc nước Ý. Năm 2015, ở Torino, Đức Phanxicô đến thăm một nhà thờ của họ và xin tha thứ về những bắt bớ.
- Alexanđê III · Thị trấn pháo đài Alessandria ở Piedmont, các thành Lombardia lập để tri ân ngài, vẫn mang tên ấy.
Nơi ấy hôm nay
- Đền thờ thánh Gioan Latêranô ở Rôma, nhà thờ chính tòa của giáo hoàng. Dòng chữ khắc ở đó gọi nơi này là “mẹ và đầu của mọi nhà thờ”.
- Nguyện đường Sistina. Mỗi lần các hồng y đóng cửa bầu giáo hoàng, họ vẫn đếm phiếu theo con số hai phần ba mà Đức Alexanđê III đặt năm 1179.
Muốn đọc thêm
Mt 19,16-22 · Walter Map, Chuyện vặt triều thần · Hai mươi bảy điều luật của Công đồng Latêranô III · Stephen of Bourbon về khởi đầu phái Waldo
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
- Waldo
- Walter Map
- Alexanđê III
- Phôtiô
- Calixtô II
- Hônôriô II
- Innôcentê II
- Anacletô II
- Bênađô ở Clairvaux
- Frederick I Barbarossa
- Frederick II
- Henry IV
- Innôcentê IV
- Grêgôriô X
- Clêmentê V
- Micae VIII
- Tôma Aquinô
- Bônaventura
- Philip IV
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Hình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 72
Những người hỏi lý lẽ: trường học và đại học
Một thầy giảng không cầm sách đã giữ chân hàng trăm thanh niên ngồi bệt trên rơm lạnh bằng cách nào?
Khoảng 29 phút đọc










