Chương 80
1305–1377 · Bên bờ sông Rhône
Ngày 14 tháng Mười Một năm 1305, tại thành phố Lyon nước Pháp, vị tân Giáo hoàng chính thức cử hành lễ đăng quang. Đó là Đức Tổng Giám mục Bertrand de Got xứ Bordeaux, ngài nhận tông hiệu là Clêmentê V. Trong ngày đại lễ, Vua Philip IV nước Pháp cùng hoàng tộc và triều đình đều tề tựu đông đủ, chính ông vua này cách đó hai năm đã sai quân đi bắt bớ và làm nhục Đức Bônifaxô VIII ở thành Anagni.
Sau lễ, tân Giáo hoàng cưỡi ngựa trắng đi qua phố, em vua là Charles xứ Valois đi bên dắt cương. Dân chúng chen chúc reo hò, có người trèo cả lên tường thành cổ để nhìn cho rõ. Bất ngờ, một đoạn tường cũ quá tải đổ sập xuống đoàn rước. Mười hai người chết, có cả công tước xứ Bretagne; Charles bị thương nặng. Đức Thánh Cha bị hất ngã khỏi ngựa, triều thiên rơi lăn lóc, viên hồng ngọc quý nhất trên mũ văng mất giữa đống gạch đá. Sử gia Giovanni Villani xứ Florence đã ghi chép lại biến cố đau lòng này cùng danh tính từng nạn nhân xấu số.
Đối với người tín hữu thời ấy, tai nạn kinh hoàng ngay trong ngày đăng quang dường như là một điềm báo ảm đạm cho vận mệnh của Hội Thánh.
Và quả thật, Đức Clêmentê V không bao giờ đặt chân đến Rôma. Hơn bảy mươi năm sau đó, bảy Giáo hoàng liên tiếp, đều là người Pháp, ở Avignon bên sông Rhône, cách mộ thánh Phêrô hơn bảy trăm cây số.
Vì sao các Đức Thánh Cha không thể về Rôma?
Thật lòng, Đức Clêmentê V cũng nhiều lần mong về Rôma. Nhưng ngài bệnh triền miên, hay đau bụng dữ dội vì bệnh hiểm nghèo nơi dạ dày, ruột. Nước Ý lại rối ren: ngay ở Rôma, hai dòng họ Colonna và Orsini chém giết nhau ngoài phố, Lãnh thổ Giáo hoàng bị các lãnh chúa xâu xé. Còn vua Philip IV thì luôn ép Giáo hoàng ở gần để phục vụ mưu toan của mình: từ vụ kết tội cố Giáo hoàng Bônifaxô VIII đến vụ thanh trừng Dòng Hiệp Sĩ Đền Thờ.
Năm 1309, Đức Clêmentê V quyết định tạm dừng chân tại Avignon và tá túc trong một tu viện dòng Đa Minh. Thành phố này vốn không thuộc quyền cai trị của vua Pháp mà nằm dưới quyền Bá tước xứ Provence kiêm Vua xứ Napôli, một chư hầu trung thành của Tòa Thánh, lại nằm sát cạnh vùng đất Comtat Venaissin đã thuộc về Tòa Thánh từ năm 1274. Thế nhưng, nơi này chỉ cách bờ cõi nước Pháp đúng một dòng sông. Chuyến dừng chân tưởng chừng chỉ là tạm thời ấy ngờ đâu lại kéo dài tới gần bảy mươi năm cuộc đời của Hội Thánh.

Nỗi oan khiên sáng thứ Sáu ngày mười ba
Rạng sáng thứ Sáu, ngày 13 tháng Mười năm 1307, lính của Vua Philip IV đồng loạt ập vào các tu viện và cơ sở của Dòng Hiệp Sĩ Đền Thờ trên khắp cõi nước Pháp. Họ bắt giữ toàn bộ các hiệp sĩ và tu huynh, kể cả vị Bề trên Tổng quyền cao niên là Thầy Jacques de Molay. Lệnh bắt giữ bí mật này thực chất đã được triều đình toan tính và ký sẵn từ một tháng trước. Người đời sau thường đồn thổi rằng đây chính là nguồn gốc khiến ngày “thứ Sáu ngày mười ba” bị coi là ngày xui xẻo, dẫu cách giải thích này chỉ là một giả thuyết dân gian xuất hiện vào thế kỷ XX.
Dòng Hiệp Sĩ Đền Thờ vốn được thành lập tại Giêrusalem vào khoảng năm 1119 nhằm mục đích bảo vệ các đoàn khách hành hương trên đường về Đất Thánh. Gần hai thế kỷ trôi qua, dù Đất Thánh đã rơi vào tay quân thù, hội dòng vẫn tồn tại hùng mạnh, sở hữu nhiều cơ sở trên khắp Âu châu và đóng vai trò như những người quản lý ngân khố tin cậy cho các bậc vua chúa. Vua Philip IV khi ấy đang nợ nhà dòng những món tiền khổng lồ, và thậm chí cả kho bạc hoàng gia Pháp cũng được gửi gắm trong cơ sở của dòng tại Paris.
Để quỵt nợ và chiếm đoạt tài sản, nhà vua đã gán ghép cho các hiệp sĩ những tội danh ghê tởm nhất: chối bỏ Chúa Kitô, xúc phạm Thánh Giá, thờ ngẫu tượng tà thần và thực hiện những nghi thức đồi bại khi thâu nhận tu sinh. Dưới những trận đòn tra tấn dã man trong ngục tối, nhiều tu sĩ, kể cả Thầy Tổng quyền Jacques de Molay, đã phải cắn răng nhận bừa những tội mình không hề phạm. Nhưng khi được giải đến trước mặt các sứ giả của Tòa Thánh, các ngài đều can đảm rút lại lời thú tội và khẳng định mình chỉ nhận tội vì không chịu nổi nhục hình. Tại những vương quốc không áp dụng tra tấn như Bồ Đào Nha hay đảo Síp, tòa án Giáo hội đều tuyên bố các hiệp sĩ vô tội. Tức tối vì bị lật tẩy, năm 1310, Vua Philip IV đã tàn nhẫn cho thiêu sống năm mươi bốn hiệp sĩ can đảm dám rút lại lời khai ngay ngoại vi thành Paris.
Ban đầu, Đức Clêmentê V ra sức phản đối hành vi ngang ngược của nhà vua, nhưng trước sức ép chính trị quá lớn, ngài đành nhượng bộ. Tại Công đồng Vienne năm 1312, Đức Thánh Cha ban hành văn thư giải tán Dòng Hiệp Sĩ Đền Thờ. Trong văn kiện, ngài cẩn trọng nói rõ rằng tội lỗi của dòng chưa hề được chứng minh, nhưng vì danh tiếng của dòng đã bị hoen ố nghiêm trọng nên không thể tiếp tục hoạt động. Tài sản của dòng được chuyển giao cho Dòng Hiệp Sĩ Cứu Tế, tức dòng Thánh Gioan. Còn tại Bồ Đào Nha, nhà vua đã xin phép đổi tên hội dòng thành Dòng Chúa Kitô; sau này chính cây Thập Tự đỏ của dòng sẽ kiêu hãnh tung bay trên cánh buồm của những đoàn tàu thám hiểm khám phá thế giới.
Ngày 18 tháng Ba năm 1314, trước thềm Nhà thờ Đức Bà Paris, cụ già Jacques de Molay bị điệu ra để nghe bản án tù chung thân. Đứng trước đám đông dân chúng, vị thủ lĩnh già bỗng dõng dạc tuyên bố rằng cả hội dòng của ngài hoàn toàn trong sạch, và tội lỗi duy nhất của ngài là đã hèn nhát nhận những điều dối trá chỉ vì sợ hãi đòn roi. Chiều hôm ấy, nhà vua lập tức sai người đưa ngài lên giàn hỏa thiêu trên một hòn đảo nhỏ giữa dòng sông Seine. Người đời sau truyền tai nhau rằng từ giữa ngọn lửa bốc cháy, ngài đã cất tiếng gọi nhà vua và Giáo hoàng hãy mau ra ứng hầu trước Tòa Phán Xét của Thiên Chúa trong vòng một năm. Chuyện lời nguyền có thể chỉ là một thêu dệt dân gian, nhưng một sự thật trùng hợp kỳ lạ là Đức Clêmentê V qua đời chỉ một tháng sau đó, và Vua Philip IV cũng ngã bệnh tạ thế tám tháng sau.
Mãi đến năm 2001, một nhà nghiên cứu tại Văn khố Mật Vatican tên là Barbara Frale đã tìm thấy một tập tài liệu quý bằng da dê từng bị thất lạc, gọi là “Bản da Chinon”. Tài liệu xác thực này cho biết: vào tháng Tám năm 1308, ba vị hồng y đại diện Đức Clêmentê V đã bí mật đến lâu đài Chinon để lắng nghe Thầy Jacques de Molay và các thủ lĩnh trần tình, sau đó các ngài đã ban phép giải tội và chính thức đón nhận họ trở lại hiệp thông trọn vẹn với Hội Thánh.
Cung điện trên vách đá và lòng nhân ái giữa mùa dịch
Các Giáo hoàng thời Avignon không phải người xấu. Phần đông là trí thức uyên bác, giỏi quản trị, có vị sống rất đạo đức. Nhưng các ngài tự giam mình trong nếp sống vương giả nơi cung điện.
Đức Bênêđictô XII, vị giám mục thanh liêm từng coi sóc xứ Montaillou, đã khởi công xây dựng một tòa cung điện kiêm pháo đài khổng lồ bằng đá sừng sững trên mỏm núi cao nhìn xuống dòng sông Rhône vào năm 1335. Vị kế nhiệm là Đức Clêmentê VI từ năm 1342 lại cho xây thêm một dãy cung điện lộng lẫy hơn nữa, với những bức tường thành dày ba bốn mét và các tháp canh uy nghi như lâu đài thời chiến. Bên trong cung điện là những đại sảnh thênh thang được các danh họa người Ý phủ kín bằng những bức tranh bích họa tuyệt mỹ: phòng ngủ của ngài vẽ phong cảnh cỏ cây muông thú, còn phòng làm việc vẽ cảnh đi săn và giăng lưới đánh cá. Quần thể kiến trúc ấy ngày nay vẫn là một trong những cung điện Gothic nguy nga nhất thế giới, được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới. Ngay bờ sông bên cạnh, du khách vẫn có thể chiêm ngắm những nhịp cầu Avignon cổ kính gãy dở, chiếc cầu từng đi vào câu hát đồng dao quen thuộc của trẻ thơ.

Đức Clêmentê VI vốn là một con người quý phái, ưa thích nếp sống tiện nghi và chi tiêu hào phóng. Tương truyền ngài từng buông lời bông đùa rằng các vị tiền nhiệm chẳng biết hưởng thụ tư cách Giáo hoàng. Sổ chi tiêu của Tòa Thánh ghi lại rằng bữa tiệc đăng quang của ngài đã tiêu tốn tới một trăm mười tám con bò, hơn một ngàn con cừu và gần bốn mươi ngàn quả trứng. Năm 1348, ngài còn bỏ ra tám mươi ngàn đồng tiền vàng florin để mua đứt toàn bộ thành phố Avignon từ tay Nữ hoàng Giovanna xứ Napôli, đồng thời ban ơn xá giải cho bà sau những tai tiếng gia đình.
Thế nhưng, chính vị Giáo hoàng chuộng xa hoa ấy lại là người sáng lên tình mục tử giữa những ngày đen tối nhất. Khi cơn đại dịch Cái Chết Đen tràn qua tàn phá châu Âu năm 1348, ngài đã can đảm ban sắc chỉ che chở những người Do Thái vô tội khỏi sự truy sát mù quáng của dân gian, và đích thân ở lại Avignon để lo thuốc men, an ủi những bệnh nhân hấp hối trong khi bao kẻ chức quyền khác đều hoảng loạn tháo chạy.
Bộ máy tài chính và nỗi lòng người tín hữu
Cần tiền xây lâu đài, nuôi bộ máy cồng kềnh và đánh giữ Lãnh thổ Giáo hoàng bên Ý, Tòa Thánh Avignon tìm đủ cách tạo nguồn thu, và thành nhà quản lý tài chính giỏi nhất châu Âu.
Đức Giáo hoàng Gioan XXII, một cụ già vóc dáng nhỏ bé, gầy gò, được bầu làm Giáo hoàng khi đã bảy mươi hai tuổi và cai quản suốt mười tám năm, chính là người đặt nền móng cho hệ thống tài khóa tinh vi ấy. Giám mục hay cha xứ nào được bổ nhiệm vào chức có bổng lộc phải nộp về Avignon gần hết hoa lợi năm đầu. Chức nào khuyết, nguồn thu thuộc về Tòa Thánh. Giáo hoàng nắm quyền bổ nhiệm hàng ngàn chức khắp châu Âu, mỗi sắc lệnh kèm một khoản lệ phí. Nhân viên thu thuế rong ruổi khắp các nước.


Các khoản ấy đều ghi sổ rõ ràng, hợp giáo luật. Nhưng trong mắt giáo dân, Hội Thánh như đã thành chốn buôn bán, chức thánh nào cũng có giá tiền. Đại thi hào người Ý Francesco Petrarca, người từng sinh sống và làm việc tại Avignon, đã đau đớn gọi nơi này là “chốn Babylon của phương Tây”, là nơi “Chúa Kitô bị đem ra đổi chác”. Trong những bài thơ của mình, ông gọi thành phố là quán trọ của hận thù, suối nguồn của sầu muộn và nơi đánh mất sự đơn sơ nguyên tuyền của Tin Mừng. Cụm từ cay đắng “Thời kỳ lưu đày Babylon của Giáo hội”, gợi nhớ bảy mươi năm dân Do Thái xưa bị xiềng xích nơi đất khách quê người, đã gắn chặt với giai đoạn lịch sử này từ đó.
Ở Anh, đang đánh nhau với Pháp trong Chiến tranh Trăm Năm từ năm 1337, người ta coi các Giáo hoàng Avignon là con rối của vua Pháp. Nghị viện Anh liên tiếp ra luật chặn quyền bổ nhiệm và thu thuế của Tòa Thánh. Tín hữu khắp nơi trăn trở: Giáo hội của Chúa Kitô nghèo khó có cần nhiều bạc vàng đến thế chăng?
Không chỉ vướng vào tiền bạc, Đức Gioan XXII còn gây ra nhiều cuộc tranh luận thần học gay gắt. Năm 1323, ngài ra sắc lệnh tuyên bố rằng ai cho rằng Đức Giêsu và các thánh tông đồ hoàn toàn không có của cải riêng là kẻ lạc giáo, khiến một bộ phận các tu sĩ Phanxicô khó nghèo, trong đó có triết gia lừng danh Guilêlmô xứ Ockham, bất bình bỏ trốn sang nương náu nơi hoàng đế Đức. Về cuối đời, ngài lại đưa ra một quan điểm gây bối rối khi giảng rằng các linh hồn người công chính chỉ được diện kiến Thánh Nhan Thiên Chúa sau ngày Cánh Chung, nhưng may thay, trước khi nhắm mắt lìa đời trên giường bệnh, ngài đã khiêm nhường rút lại giáo thuyết ấy.
Sử gia Công giáo hôm nay nhìn các ngài công bằng hơn: những nhà tổ chức giỏi, nhiều nỗ lực canh tân. Nhưng vết thương tiền bạc là có thật, và nỗi đau của các tín hữu nhiệt thành thời ấy cũng có thật.
Tiếng kêu ngôn sứ của hai vị thánh nữ
Những năm Giáo hội xa mộ thánh Phêrô, tiếng gọi tha thiết nhất giục các mục tử quay về không đến từ vua chúa hay hồng y, mà từ hai người phụ nữ thánh thiện.
Vị thứ nhất là Thánh Nữ Brigitta xứ Thụy Điển, một người mẹ đạo đức của tám người con xuất thân từ dòng dõi quý tộc. Sau khi người chồng qua đời, ngài dâng mình lập một dòng tu mới, rồi lên đường hành hương sang Rôma để chuẩn bị cho Năm Thánh 1350 và ở lại đó trọn đời. Đứng trước cảnh hoang tàn của kinh thành muôn thuở, ngài đã viết nhiều bức thư tha thiết gửi các Đức Giáo hoàng tại Avignon, thuật lại những thị kiến thiêng liêng mà Chúa Kitô đau buồn trách cứ các vị chủ chăn đã bỏ rơi đàn chiên nơi đất thánh. Những thị kiến ấy đã được các cha giải tội đạo đức ghi chép cẩn thận lại trong cuốn sách Mặc khải.

Lắng nghe tiếng Chúa, năm 1367, Đức Giáo hoàng Urbanô V, một đan sĩ Biển Đức thánh thiện, đã can đảm quyết định trở về Rôma. Đến nơi, lòng ngài thắt lại: nhà thờ cổ tốc mái, cỏ mọc đầy bậc thềm, Vương cung Thánh đường Latêranô cháy rụi. Ngài ở lại ba năm, sửa sang những gì có thể. Nhưng các hồng y Pháp nhớ quê, nước Ý lại bất ổn, nên năm 1370 ngài nản lòng quay về Avignon. Hay tin, thánh Brigitta cảnh báo: nếu Đức Thánh Cha bỏ Rôma về chốn ấy, ngài sẽ chết. Quả nhiên, ngài vừa trở về Avignon được ba tháng thì ngã bệnh qua đời.

Người phụ nữ thứ hai có sức ảnh hưởng lay động lịch sử chính là Thánh Nữ Catarina thành Siena. Là con thứ hai mươi lăm của một nhà thợ nhuộm bình dân, ngài không được đi học, lớn lên mới bập bõm tập đọc, cuối đời mới học viết. Nhưng lòng người trinh nữ thuộc trọn về Chúa. Ngài không vào dòng kín mà vào Dòng Ba Đa Minh, sống chiêm niệm, hãm mình ngay trong nhà. Hằng ngày ngài chăm người phong, người nghèo, và đi cùng tử tù ra pháp trường. Năm 1375, ngài đã nắm chặt tay một tử tù trẻ tên Niccolò di Toldo, ân cần lau những giọt nước mắt cho anh cho đến giây phút đầu anh rơi xuống nơi đoạn đầu đài. Chung quanh ngài quy tụ rất đông môn đệ, từ các giáo dân đến các linh mục đạo đức, tất cả đều âu yếm gọi người thiếu nữ ngoài hai mươi tuổi ấy bằng tiếng “Mamma”, nghĩa là Mẹ hiền.
Từ căn phòng nhỏ đơn sơ, ngài đọc cho các môn đệ chép hàng trăm bức thư gửi đi khắp nơi: cho các vua chúa, tướng lĩnh, các vị hồng y và cho chính Đức Thánh Cha. Trong thư gửi Đức Grêgôriô XI, ngài gọi Đức Giáo hoàng bằng một danh xưng thân thương hết mực: babbo mio dolce, “Người Cha dịu ngọt của con”. Nhưng ngài cũng không ngần ngại dùng những lời lẽ cương trực như một vị ngôn sứ:
“Xin Cha hãy can đảm đứng dậy như một trang nam nhi! Đừng chần chừ do dự nữa… Xin Cha hãy mau trở về với Rôma, và đừng để tai nghe theo những lời xúi giục của ma quỷ!”
Tháng Sáu năm 1376, đích thân Thánh Nữ Catarina lặn lội sang tận Avignon để diện kiến Đức Grêgôriô XI. Ngài đến vừa để làm sứ giả hòa giải cho thành Florence, vừa để tha thiết nài xin Đức Thánh Cha chấm dứt chuỗi ngày lưu vong. Hai tâm hồn trò chuyện với nhau qua người thông dịch, bởi ngài chỉ biết tiếng địa phương xứ Tuscana còn Đức Giáo hoàng chỉ quen dùng tiếng Latinh bác học. Triều đình và các hồng y Pháp nhìn ngài bằng ánh mắt nghi ngại, coi ngài như một phụ nữ nhà quê cuồng tín. Thậm chí có những người phụ nữ quý tộc trong triều còn lén dùng kim nhọn đâm vào chân ngài lúc ngài đang cầu nguyện xuất thần để thử xem lòng đạo đức của ngài là thật hay giả.

Thế nhưng, ngọn lửa tình yêu Chúa nơi ngài đã làm tan chảy sự do dự của vị chủ chăn. Ngày 13 tháng Chín năm 1376, Đức Grêgôriô XI quyết định rời bỏ Avignon. Tương truyền khi ngài chuẩn bị bước chân ra khỏi cổng cung điện, người cha già của ngài đã đau đớn nằm ngang qua ngưỡng cửa để ngăn cản con trai, nhưng vì thiện ích của Hội Thánh, Đức Giáo hoàng đã nuốt nước mắt bước qua người cha để dấn thân lên đường. Sau chuyến hải trình đầy bão tố kéo dài hơn bốn tháng ròng rã, ngày 17 tháng Giêng năm 1377, Đức Thánh Cha đã long trọng tiến vào kinh thành Rôma giữa tiếng chuông ngân vang và niềm vui vỡ òa của toàn thể giáo dân.

Cuộc trở về chưa trọn vẹn và niềm hy vọng hiệp nhất
Người ta ngỡ cơn bão đã qua, nhưng thử thách mới lại đến. Đức Grêgôriô XI chỉ sống thêm mười bốn tháng ở Rôma, qua đời ngày 27 tháng Ba năm 1378. Khi các hồng y họp kín bầu người kế vị, dân Rôma, ám ảnh cảnh Giáo hoàng lưu lạc xứ người, vây quanh tòa nhà gào đòi phải bầu một người Rôma, ít nhất là người Ý.
Cuộc bầu cử đầy áp lực và hỗn loạn ấy đã mở màn cho một bi kịch đau đớn bậc nhất của Giáo hội phương Tây: cùng một lúc xuất hiện hai, rồi ba vị Giáo hoàng cùng xưng mình là đại diện Chúa Kitô, kéo dài cuộc Đại Ly Giáo suốt gần bốn mươi năm trời.
Thánh Nữ Catarina thành Siena đã sống những năm tháng cuối đời trong nỗi đau quặn thắt khi chứng kiến thân mình Hội Thánh bị xâu xé. Ngài dành trọn hơi tàn để dâng lời cầu nguyện, ăn chay hãm mình và viết thư van nài các phe phái tìm lại sự hiệp nhất thánh thiện cho Giáo hội. Ngày 29 tháng Tư năm 1380, ngài trút hơi thở cuối cùng tại Rôma ở tuổi ba mươi ba, cùng tuổi với Chúa Cứu Thế trên đồi Canvê.
Năm 1970, Hội Thánh đã tôn phong ngài lên bậc Tiến sĩ Hội Thánh, một trong hai người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử nhận vinh dự thiêng liêng này. Đến năm 1999, Đức Cố Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã trân trọng đặt ngài làm Đấng Đồng Bổn Mạng của toàn cõi châu Âu, cùng với Thánh Nữ Brigitta và Thánh Nữ Têrêsa Bênêđicta Thánh Giá, tức Edith Stein. Phụng vụ Hội Thánh hằng năm mừng kính Thánh Catarina vào ngày 29 tháng Tư, và kính nhớ Thánh Brigitta vào ngày 23 tháng Bảy.
Nhưng trước khi bước vào biến cố chia rẽ đau thương của cuộc ly giáo ấy, chúng ta cần phải dừng lại trước một biến cố kinh hoàng khác cũng diễn ra ngay trong giai đoạn này, một tai ương khủng khiếp đã cướp đi sinh mạng của nhiều con người hơn tất cả mọi cuộc chiến tranh thời Trung Cổ cộng lại…
Nhưng trước khi bước vào biến cố chia rẽ đau thương của cuộc ly giáo ấy, chúng ta cần phải dừng lại trước một biến cố kinh hoàng khác cũng diễn ra ngay trong giai đoạn này, một tai ương khủng khiếp đã cướp đi sinh mạng của nhiều con người hơn tất cả mọi cuộc chiến tranh thời Trung Cổ cộng lại…
Chương 80 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“Xin Cha hãy can đảm đứng dậy như một trang nam nhi! Đừng chần chừ do dự nữa…”
Những người trong chương
- Jacques de Molay · Năm 2001, bà Barbara Frale tìm thấy trong Văn khố Vatican Bản da Chinon: năm 1308 ông đã được giải tội.
- Catarina thành Siena · Thi hài bà nằm ở nhà thờ Santa Maria sopra Minerva, Rôma; đầu bà ở nhà thờ Thánh Đa Minh, Siena.
- Brigitta xứ Thụy Điển · Những thị kiến bà kể được cha giải tội chép lại thành sách Mặc khải.
Nơi ấy hôm nay
- Avignon có Cung điện các Giáo hoàng, một trong những cung điện Gothic lớn nhất thế giới. UNESCO công nhận năm 1995. Bên bờ sông còn mấy nhịp vòm của chiếc cầu trong bài hát thiếu nhi.
- Chinon có lâu đài trên bờ sông Vienne, nơi ba hồng y nghe Jacques de Molay năm 1308.
- Siena giữ ngôi nhà của thánh Catarina, con gái ông thợ nhuộm Benincasa.
Muốn đọc thêm
Thánh Catarina thành Siena, Các lá thư · Thánh Brigitta, Mặc khải · newadvent.org
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
- Clêmentê V
- Philip IV
- Charles xứ Valois
- Jean II
- Jacques de Molay
- Barbara Frale
- Bênêđictô XII
- Clêmentê VI
- Gioan XXII
- Urbanô V
- Grêgôriô XI
- Giovanna I
- Petrarca
- Brigitta
- Catarina thành Siena
- Raymond thành Capua
- Gioan Phaolô II
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Hình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 81
Cái Chết Đen: cơn bão dịch hạch và niềm cậy trông giữa đêm tối
Giữa những đợt dịch hạch cứ quay lại, một nữ ẩn tu ở Norwich tìm đâu ra niềm cậy trông?
Khoảng 23 phút đọc











