Chương 98
1538–1584 · Milan và dãy An-pơ
“Lòng các con đừng xao xuyến, cũng đừng sợ hãi…” Ca đoàn nhỏ trong nguyện đường dinh Tổng Giám mục Milan đang cất cao những lời ủi an dịu dàng ấy của Chúa Giêsu thì một tiếng nổ chát chúa vang lên.
Đó là buổi tối ngày 26 tháng Mười năm 1569. Đức Hồng y Carôlô Borrômêô đang quỳ gối trước bàn thờ sốt sắng đọc giờ kinh Tối cùng các linh mục và gia nhân trong nhà như thói quen đạo đức mỗi ngày. Bất ngờ, một bóng người mặc áo tu sĩ đứng lấp ló nơi ngưỡng cửa, cách lưng ngài chỉ chừng năm bước chân, lạnh lùng giương khẩu súng hỏa mai nạp đầy thuốc nổ và đạn chì rồi bóp cò!
Viên đạn bắn thẳng vào lưng vị chủ chăn. Đức Hồng y ngã nhào về phía trước. Mọi người kinh hoàng la hét, tiếng hát kinh tắt lịm giữa làn khói súng khét lẹt. Kẻ thủ ác vội vã quay đầu tháo chạy trong bóng đêm. Giữa cảnh hỗn loạn, Đức Hồng y gượng ngồi dậy, đưa tay ra hiệu cho mọi người hãy giữ bình tĩnh, quỳ xuống và tiếp tục đọc cho trọn vẹn giờ kinh Tối.
Chỉ khi câu kinh cuối cùng khép lại, ngài mới để người nhà đến nâng đỡ và kiểm tra vết thương. Thật kỳ diệu: viên đạn chì chỉ xé rách lớp áo choàng len dày, để lại một vết bầm tím trên da thịt rồi lăn lông lốc xuống nền gạch; những viên chì nhỏ li ti khác găm chi chít vào bức tường trước mặt. Các nhân chứng có mặt đêm hôm ấy đều rơi lệ tạ ơn Chúa vì đã làm một phép lạ nhãn tiền gìn giữ tính mạng vị chủ chăn hiền lành.
Kẻ ám hại ngài là một tu sĩ thuộc dòng Humiliati, một hội dòng cổ kính từng có truyền thống lao động nghèo khó từ thế kỷ XII, nhưng qua thời gian đã trở nên giàu có, lỏng lẻo kỷ luật và suy thoái đạo đức. Vì bất mãn khi Đức Hồng y kiên quyết chấn chỉnh kỷ cương nhà dòng theo tinh thần Công đồng Trentô, mấy vị bề trên biến chất đã góp tiền thuê sát thủ lấy mạng ngài.
Dù Đức Hồng y Carôlô đã tha thiết xin tòa án tha mạng cho kẻ thủ ác, pháp luật trần thế vẫn kết án tử hình hắn cùng những kẻ chủ mưu. Đến năm 1571, Đức Giáo hoàng Piô V đã chính thức ký sắc lệnh giải tán toàn bộ dòng tu ấy.
Vì sao người ta lại nhẫn tâm nổ súng vào một vị Hồng y đang chắp tay cầu nguyện? Đơn giản là vì Carôlô Borrômêô đã không chịu để những sắc lệnh cải cách của Công đồng Trentô nằm yên trên giấy trắng mực đen nơi tủ sách. Ngài quyết tâm mang tinh thần Tin Mừng ấy bước ra đường phố, đi vào từng xứ đạo, và điều đó đã chạm đến bổng lộc, quyền lợi ích kỷ của biết bao kẻ quyền thế thời bấy giờ.

Người cháu quyền thế của Đức Thánh cha
Carôlô sinh năm 1538 trong lâu đài của gia tộc ở Arona, bên hồ Maggiore miền bắc nước Ý. Nhà quý tộc lớn, mẹ là bà Margherita thuộc nhà Medici. Là con trai thứ, theo tục quý tộc, cậu được dành cho Giáo hội từ sớm: mới mười hai tuổi đã hưởng hoa lợi của một đan viện giàu có. Cậu học luật ở Pavia, học lực thường, lại nói lắp, nên chẳng ai nghĩ chàng thanh niên nhút nhát này sẽ làm nên việc lớn.
Thế rồi, một biến cố bất ngờ xảy đến vào đúng ngày Lễ Giáng Sinh năm 1559: người cậu ruột của ngài đắc cử Giáo hoàng, lấy tông hiệu là Piô IV.
Chỉ vài tuần sau ngày đăng quang, theo thói gia đình trị phổ biến thời Phục Hưng, vị Giáo hoàng mới đã vội vã tấn phong người cháu trai mới hai mươi mốt tuổi lên hàng Hồng y, trao cho ngài quyền quản trị Tổng Giáo phận Milan rộng lớn, và cất nhắc ngài làm Thư ký riêng của Tòa Thánh, một chức vụ tương đương Quốc vụ khanh ngày nay. Chàng thanh niên trẻ tuổi bỗng chốc nắm trong tay toàn bộ việc điều hành giáo triều Rôma, đồng thời được đặt làm vị bảo trợ chính thức của Giáo hội cho các vương quốc Bồ Đào Nha, Hà Lan và các bang Công giáo bên Thụy Sĩ.
Thế nhưng, lịch sử đã chứng kiến một nghịch lý tuyệt vời của ơn Chúa: Carôlô được thăng tiến nhờ con đường đặc quyền gia tộc, nhưng đời sống thánh thiện của ngài sau này lại mẫu mực đến mức trở thành đòn giáng mạnh mẽ nhất chấm dứt vĩnh viễn thói gia đình trị xấu xí nơi Tòa Thánh!
Những năm đầu tại Rôma, Carôlô sống đúng phong thái của một vương tử trẻ tuổi: dinh thự lộng lẫy, gia nhân đông đúc, yêu thích âm nhạc và những buổi gặp gỡ văn chương đạo lý ban đêm tại Vatican, sau này được đúc kết thành cuốn Những đêm Vatican. Thế nhưng, ngài làm việc với một tinh thần cần mẫn phi thường.
Chính từ căn phòng làm việc ở Rôma, ngài là nhịp cầu liên lạc sống còn với các vị chủ tọa tại Công đồng Trentô trong giai đoạn quyết định cuối cùng. Hằng tuần, hàng chục bức công văn đi về giữa hai thành phố đều do chính tay ngài đọc, soạn thảo và hồi âm. Mỗi khi công đồng đứng trước nguy cơ tan vỡ vì bất đồng, ngài đã khôn khéo chuyển tải ý muốn mục tử của Đức Giáo hoàng đến tận tai các nghị phụ, góp công lớn lao cứu vãn công đồng. Ngài cũng là người trực tiếp chỉ đạo ủy ban biên soạn cuốn Sách Giáo Lý Rôma đầu tiên.
Năm 1562, người anh trai duy nhất là Federico đột ngột qua đời. Cả dòng họ thúc ngài bỏ hàng giáo sĩ để lấy vợ, nối dõi tông đường. Ngay Đức Giáo hoàng cũng đồng ý.

Thế nhưng, Carôlô đã đưa ra một lựa chọn dứt khoát làm ngỡ ngàng tất cả: ngài xin tĩnh tâm ba mươi ngày, làm trọn vẹn khóa Linh Thao của Thánh Ignatiô dưới sự hướng dẫn của một linh mục Dòng Tên, rồi âm thầm xin lãnh nhận chức linh mục! Tháng Mười Hai năm 1563, ngài được tấn phong giám mục. Kể từ giây phút thánh hiến ấy, cuộc đời ngài hoàn toàn biến đổi: ngài đem bán bớt đồ đạc xa xỉ, cắt giảm tối đa người hầu, bắt đầu nếp sống ăn chay hãm mình và hướng trọn tâm hồn về đoàn chiên Milan.
Người mục tử trở về với đàn chiên sau tám mươi năm vắng bóng
Milan thời bấy giờ là giáo phận rộng lớn bậc nhất nước Ý, với khoảng sáu trăm ngàn giáo dân, trải dài từ đồng bằng trù phú sông Po lên tận những thung lũng tuyết trắng giáp biên giới Thụy Sĩ. Đó là một mảnh đất thánh thiêng từng ghi dấu chân của Thánh Ambrôsiô và là nơi Thánh Augustinô chịu phép Rửa Tội thuở xưa.
Thế nhưng, suốt gần tám mươi năm ròng rã, thành phố này chưa từng có lấy một vị Tổng Giám mục nào thực sự về ở cùng đoàn chiên! Các vị tiền nhiệm chỉ ở lại triều đình Rôma hoa lệ, đều đặn thu hoa lợi béo bở rồi khoán trắng việc mục vụ cho các cha sở địa phương, biến giáo phận thành một xứ sở bơ vơ không người chăn dắt. Về mặt hành chính, Milan lúc bấy giờ nằm dưới sự cai trị độc đoán của viên thống đốc người Tây Ban Nha đại diện cho Vua Philip II.
Ghi khắc trong lòng sắc lệnh cư trú của Công đồng Trentô, Carôlô tha thiết xin phép người cậu cho mình rời bỏ vinh hoa kinh kỳ để trở về Milan. Phải đợi đến tháng Chín năm 1565, ngài mới chính thức đặt chân vào kinh thành giáo phận trong niềm vui vỡ òa của giáo dân.
Vừa họp xong công nghị giáo tỉnh đầu tiên, nghe tin người cậu Giáo hoàng lâm bạo bệnh, ngài vội vã cưỡi ngựa trở lại Rôma, kịp ngồi bên giường nắm lấy bàn tay run rẩy của Đức Piô IV trong giờ lâm chung vào ngày 9 tháng Mười Hai. Trong Mật nghị Hồng y sau đó, ngài đã dồn hết uy tín của mình để vận động bầu chọn Đức Hồng y Ghislieri, một tu sĩ Đa Minh thánh thiện, khắc khổ, lên làm Giáo hoàng: đó chính là Thánh Piô V. Năm 1566, ngài trở về Milan, và ở đó đến hơi thở cuối cùng.
Đôi chân trèo đèo lội suối thăm từng họ đạo
Việc đầu tiên mà vị Tổng Giám mục trẻ tuổi bắt tay thực hiện là lên đường đi kinh lý mục vụ. Ngài tâm niệm rằng người mục tử phải ngửi thấy mùi của chiên, phải tận mắt nhìn thấy đàn chiên của mình đang sống ra sao.
Khi đến một giáo xứ, ngài không bao giờ chịu làm lễ qua loa, ban phép Thêm Sức cho các em nhỏ rồi vội vã lên ngựa rời đi như thói quen của các vị giám mục quý tộc xưa nay. Ngài đích thân bước vào nhà thờ, trèo lên thang kiểm tra xem mái ngói có bị dột nát không. Ngài mở cửa Nhà Tạm kiểm tra xem Mình Thánh Chúa có được giữ gìn thanh sạch, trang nghiêm không; mở rương phòng thánh kiểm tra xem khăn bàn thờ và áo lễ có bị rách rưới cáu bẩn không; lật giở từng trang sổ Rửa Tội, sổ Hôn Phối xem cha xứ có ghi chép cẩn thận không.

Ngài gặp riêng cha xứ, ân cần hỏi han xem cha có giảng Lời Chúa mỗi Chúa Nhật không, có mở lớp dạy giáo lý cho con trẻ không, có ở lại nhà xứ chăm sóc người nghèo hay lại bỏ đi vắng. Ngài gặp gỡ bà con giáo dân, lắng nghe tâm tư của họ về vị chủ chăn. Ngài gọi các em thiếu nhi lại gần, kiểm tra xem các em có thuộc kinh Lạy Cha, kinh Kính Mừng và các điều cốt lõi của đạo hay không. Tất cả mọi thiếu sót đều được ngài cẩn thận ghi chép lại, rồi gửi thư hướng dẫn cụ thể cho xứ đạo hạn định ngày phải sửa đổi, chấn chỉnh.
Có những họ đạo heo hút trên đỉnh núi cao mà cả trăm năm qua chưa từng có một vị giám mục nào đặt chân tới. Không quản ngại gian lao, ngài cưỡi la, rồi đi bộ, và có những đoạn dốc đứng ngài phải bò bằng cả hai tay và hai đầu gối trên những mép vực đá trơn trượt để tiến sâu vào các thung lũng Ticino và Mesolcina. Nơi ấy, bà con nói tiếng Ý nhưng đã bắt đầu dao động trước những luồng tư tưởng cải cách từ Thụy Sĩ tràn sang.

Có những đêm ngài ngủ nhờ trong căn lều thô sơ của người chăn bò giữa sương tuyết; có những lần ngã trượt chân suýt rơi xuống vực sâu. Tại một bản làng miền núi xa xôi, các cụ già đã ôm chồm lấy chân ngài òa khóc, bảo rằng từ đời ông bà tổ tiên đến nay, đây là lần đầu tiên họ được tận mắt chiêm ngắm dung nhan của một vị kế vị các Thánh Tông Đồ!
Suốt mười chín năm làm giám mục, ngài đã kiên trì đi thăm hầu như tất cả mọi xứ đạo trong giáo phận, hơn một ngàn ngôi thánh đường và nhà nguyện lớn nhỏ, có những nơi ngài ghé thăm nhiều lần. Giữa các chuyến đi thực tế ấy, ngài đã chủ tọa sáu công nghị giáo tỉnh và mười một thượng hội đồng linh mục, đúc kết những kinh nghiệm thực tế nơi các họ đạo thành những văn kiện quy chuẩn mục vụ rõ ràng cho toàn giáo phận.
Mái trường chủng viện và đoàn linh mục dấn thân
Thấy nhiều linh mục quê không hiểu nổi câu kinh Latinh mình đọc trong Thánh lễ, ngài hiểu canh tân hàng giáo sĩ là chuyện sống còn.
Trentô vừa ra sắc lệnh về chủng viện, Carôlô là giám mục đi đầu làm theo. Năm 1564, ngài thành lập Đại Chủng Viện Milan và tin tưởng trao việc huấn luyện cho các linh mục Dòng Tên. Sau đó, ngài mở thêm nhiều cơ sở đào tạo đặc thù: một tiểu chủng viện dành riêng cho các thiếu nhi nghèo miền sơn cước, một chủng viện dành cho các ơn gọi muộn màng, và Học viện Thụy Sĩ, thành lập năm 1579, để đào tạo các linh mục chuyên trách cho các thung lũng vùng biên giới. Từ năm 1561, ngài còn sáng lập Học viện Borromeo tại Pavia, nơi nuôi dưỡng biết bao thế hệ sinh viên trí thức cho đến tận ngày hôm nay.

Để có những mục tử dám đến những nơi nghèo khó, hiểm trở mà người khác ngại, năm 1578 ngài lập hội Các Linh mục Hiến sinh Thánh Ambrôsiô. Các ngài hứa vâng phục đặc biệt Đức Giám mục, sẵn lòng đi bất cứ xứ hẻo lánh nào. Hội ấy vẫn còn đến ngày nay.

Lớp giáo lý chiều Chúa Nhật và hạt mầm Đức tin tuổi thơ
Điều ngài đau đáu nhất là con trẻ: làm sao để đức tin của các em nơi thôn quê không mai một?
Tại mỗi giáo xứ, ngài cho thành lập các lớp học giáo lý vào mỗi buổi chiều Chúa Nhật, do chính các anh chị giáo dân tình nguyện đứng lớp. Ngài quy tụ họ vào Hội Giáo Lý Kitô Giáo, một hội đoàn có từ trước nhưng được ngài thổi cho một sức sống mới. Giáo lý viên được dạy cách dạy: chia lớp theo tuổi, cho các em thuộc kinh, tập trả lời từng câu hỏi thưa của sách Bổn, và thưởng ảnh thánh cho em chăm ngoan. Khi ngài tạ thế, toàn giáo phận Milan đã có hơn bảy trăm lớp giáo lý chiều Chúa Nhật như thế, quy tụ khoảng ba ngàn giáo lý viên thiện nguyện và hơn bốn mươi ngàn thiếu nhi chăm chỉ theo học!

Mô hình ấy sau này lan ra khắp thế giới. Người Công giáo tại Hoa Kỳ ngày nay vẫn quen gọi các lớp giáo lý giáo xứ bằng cái tên viết tắt “CCD”, xuất phát từ chính tên tiếng Anh của Hội Giáo Lý Kitô Giáo mà ngài hết lòng cổ võ.
Và đối với người Công giáo Việt Nam chúng ta, hình ảnh các lớp giáo lý chiều Chúa Nhật nơi các xứ đạo thân thương, nơi các em thiếu nhi ngồi ngay ngắn thành từng hàng, ríu rít đọc to từng câu hỏi thưa trong sách Bổn, háo hức chờ đợi những tấm ảnh thánh hay tràng chuỗi Mân Côi làm phần thưởng từ tay cha sở và các anh chị giáo lý viên, thực chất chính là dòng chảy ân sủng được khơi nguồn từ những lớp học giáo lý đơn sơ nơi xứ Milan năm nào! Từ các họ đạo miền quê sông nước Cửu Long cho đến những giáo xứ miền núi phía Bắc, tiếng trẻ thơ ê a học đạo mỗi chiều Chúa Nhật vẫn là khúc hoan ca nối dài giấc mơ mục tử của Thánh Carôlô.
Vị Hồng y sống bằng bánh và nước giữa những va chạm trần thế
Càng dấn thân, đời ngài càng khắc khổ. Mỗi ngày ngài ăn một bữa: bánh mì khô, nước lã, chút rau luộc; Mùa Chay chỉ đậu luộc. Đêm ngài ngủ vài giờ trên tấm ván trần. Ngài bán gia tài thừa kế, từ lâu đài, điền trang đến đồ bạc, chia cho người nghèo. Có lần bán thái ấp Oria ở miền nam nước Ý được bốn mươi ngàn scudo, ngài phát hết cho các gia đình nghèo trong đúng một ngày!

Người thời ấy thấy ngài quá nghiêm, hiếm khi cười. Ngài đòi người khác đúng bằng sự khắt khe ngài đặt cho chính mình. Ngài cấm khiêu vũ, cờ bạc ngày Chúa Nhật, cấm kịch thế tục ngày lễ trọng, cấm hội hè suốt Mùa Chay. Dân Milan quen ăn chơi, không ít người ngột ngạt và oán ngài.
Ngài cũng đụng độ nảy lửa với các quan Tây Ban Nha để giữ quyền tự do của Giáo hội; năm 1573, ngài ra vạ tuyệt thông Thống đốc Luis de Requesens vì can thiệp vào việc Hội Thánh. Năm 1569, các kinh sĩ quý tộc ở nhà thờ Santa Maria della Scala còn đóng cửa không cho ngài vào kinh lý và cho lính bắn súng đe dọa đoàn rước của ngài. Ngôi nhà thờ cổ ấy sau này bị phá dỡ, và trên nền đất ấy mọc lên Nhà hát Opera La Scala danh tiếng ngày nay.
Trang sử về ngài cũng có một nốt trầm mà các sử gia không né tránh. Năm 1583, khi ngài lên kinh lý thung lũng Mesolcina, nơi đang có tin đồn về các tà thuyết phù thủy và dị giáo, hơn một trăm người đã bị triệu tập thẩm vấn. Bị chi phối bởi niềm tin phổ biến khắp châu Âu thời bấy giờ về ma thuật, ngài đã chuyển giao mười một phụ nữ cùng vị linh mục xứ Roveredo là Domenico Quattrino cho chính quyền thế tục đem thiêu sống. Đó là vết thương đau lòng, nhắc ta rằng ngay cả các đại thánh cũng không thoát khỏi bóng tối của thời mình.
Mùa dịch hạch kinh hoàng năm 1576 và người mục tử hiến mạng vì đoàn chiên
Tháng Tám năm 1576, thảm họa giáng xuống kinh thành Milan: cơn đại dịch hạch bùng phát dữ dội với sức tàn phá kinh hoàng.
Viên Thống đốc Tây Ban Nha Antonio de Guzmán cùng toàn bộ giới chức triều đình và các gia đình quý tộc giàu sang vội vã đóng cửa dinh thự, hoảng loạn tháo chạy khỏi thành phố để giữ mạng. Lúc bấy giờ, Đức Hồng y Carôlô đang đi kinh lý ở một nơi rất xa. Nhận được tin dữ báo về, ngài lập tức quay ngựa trở lại Milan trong sự ngỡ ngàng của mọi người, và ở lại sát cánh bên đoàn chiên đau thương suốt gần hai năm trời ròng rã!
Về đến nơi, ngài đem bán sạch toàn bộ những bức thảm thêu quý giá, những bàn ghế còn lại trong tòa giám mục, và bán cả chiếc giường nệm của chính mình để lấy tiền mua lương thực, chăn màn và thuốc men cứu trợ giáo dân. Ngài cho người cắt nát những tấm rèm nhung lộng lẫy nơi cung điện đem may thành quần áo ấm cho những bệnh nhân nghèo.
Bên ngoài cổng thành, nơi bệnh viện dã chiến lazaretto và khu cách ly San Gregorio chật ních hàng ngàn người bệnh nằm la liệt trong những túp lều tạm bợ giữa mùi hôi thối nồng nặc. Trong khi nhiều linh mục vì quá sợ hãi không dám lại gần, chính vị Tổng Giám mục đã ngày đêm lặn lội bước vào từng túp lều, ân cần đặt tay ban phép giải tội, xức dầu thánh và trao Mình Thánh Chúa cho những người hấp hối. Hơn hai thế kỷ sau, khi viết về trận dịch năm 1630 dưới thời người em họ của ngài là Hồng y Federico, đại văn hào Alessandro Manzoni vẫn nhắc đến tấm gương ấy trong kiệt tác tiểu thuyết Đôi Bạn Đính Hôn.

Khi thành phố bị phong tỏa nghiêm ngặt “nội bất xuất, ngoại bất nhập”, bà con bị cấm ra khỏi nhà để tránh lây lan dịch bệnh, một sáng kiến mục vụ chan chứa tình thương đã được ngài khai sinh: cho dựng các bàn thờ bằng gỗ ngay tại các ngã tư đường phố! Các linh mục đứng dâng Thánh lễ nơi góc phố, còn bà con giáo dân trong khu phố chỉ việc mở cửa sổ, quỳ gối ngay trong căn nhà của mình để sốt sắng hiệp dâng Thánh lễ từ xa. Cứ đều đặn bảy lần mỗi ngày, tiếng chuông Nhà thờ Chính tòa lại ngân vang rền rĩ, và toàn thể cư dân thành phố, mỗi người từ khung cửa sổ nhà mình, cùng đồng thanh cất lên lời kinh nguyện hiệp thông sốt sắng. Những cột đá nhỏ có gắn Thánh Giá trên đỉnh từng đánh dấu các vị trí bàn thờ ngã tư năm ấy ngày nay du khách đến thăm Milan vẫn còn nhìn thấy rải rác nơi các góc phố cổ.

Tháng Mười năm 1576, giữa lúc dịch bệnh lên đến đỉnh điểm, ngài đã đích thân dẫn đầu một đoàn rước thống hối vĩ đại đi qua các nẻo đường thành phố. Vị Hồng y đi chân đất giẫm lên nền đá lạnh buốt, mặc áo chùng tím hãm mình, quàng một sợi dây thừng quanh cổ như một người tù chịu tội, hai tay run rẩy nâng cao cây Thánh Giá có gắn thánh tích chiếc Đinh Thánh. Tương truyền chiếc đinh ấy từng đóng vào thân thể Chúa Giêsu, và đến nay vẫn được lưu giữ nơi Nhà thờ Chính tòa Milan. Đôi bàn chân trần của ngài rớm máu trên từng phiến đá nhọn, ngài vừa đi vừa rơi lệ khẩn nài Chúa xót thương tha thứ tội lỗi cho đoàn chiên.
Cơn dịch hạch đã cướp đi sinh mạng của khoảng mười bảy ngàn người dân Milan, một con số đau thương nhưng vẫn thấp hơn rất nhiều so với con số năm vạn nạn nhân tại thành phố Venice láng giềng cùng năm đó. Người Milan gọi đó là “Trận dịch của Thánh Carôlô”. Dịch qua, ngài lại lo cho trẻ mồ côi, người mất việc và những người khỏi bệnh mà nhà cửa tan hoang.

Tháng Ba năm 2020, khi Covid-19 giáng xuống Lombardia nặng nhất nước Ý, hình ảnh linh mục dâng lễ trên mái nhà và lời kinh từ các ban công Milan đã làm sống lại tấm gương Thánh Carôlô năm xưa.
“Lạy Chúa, này con xin đến!”
Ngọn nến cuộc đời ngài đã cháy kiệt sáp cho đàn chiên.
Tháng Mười năm 1584, sau một tuần lễ tĩnh tâm nhiệm nhặt tại ngọn đồi thánh Sacro Monte di Varallo, nơi có những nhà nguyện nhỏ tái hiện các chặng đàng khổ nạn của Chúa Kitô, ngài ngã bệnh và lên cơn sốt mê man. Ngài gắng gượng trở về Milan, và vào tối ngày 3 tháng Mười Một năm 1584, vị mục tử tốt lành đã thanh thản trút hơi thở cuối cùng ở tuổi bốn mươi sáu. Lời trăn trối sau cùng thì thầm trên môi ngài là câu Thánh Vịnh mà Thư Do Thái từng áp dụng cho Chúa Kitô:
Ecce venio, “Lạy Chúa, này con xin đến để thực thi thánh ý Ngài!”
Năm 1610, Đức Phaolô V phong ngài lên bậc Hiển Thánh; Giáo hội mừng lễ ngài ngày 4 tháng Mười Một. Thi hài ngài nay nằm trong quan tài pha lê dưới hầm mộ Nhà thờ Chính tòa Milan.
Trên ngọn đồi nhìn xuống hồ Maggiore quê hương ngài, người em họ là Đức Hồng y Federico Borromeo đã khởi công một pho tượng đồng khổng lồ, đến năm 1698 mới khánh thành, mang tên San Carlone, nghĩa là “Thánh Carôlô vĩ đại”: tượng cao hai mươi ba mét sừng sững trên bệ đá cao mười hai mét, du khách ngày nay có thể leo vào bên trong thân tượng và nhìn ngắm cảnh trời mây qua đôi mắt của ngài.
Công đồng Trentô viết những sắc lệnh trên giấy, còn Thánh Carôlô cho cả Giáo hội thấy một giám mục sống đúng tinh thần Trentô trông như thế nào ngoài đời thực!
Năm 1582, các quy chế mục vụ ngài soạn được gom thành bộ Công vụ Hội Thánh Milan. Suốt nhiều thế kỷ, các giám mục khắp thế giới học theo khuôn mẫu ấy.
Chính Thánh Carôlô đã nghĩ ra mẫu Tòa Giải Tội bằng gỗ có tấm phên đục lỗ ngăn giữa linh mục và hối nhân, và cho đặt Nhà Tạm ngay giữa bàn thờ chính của mọi nhà thờ.
Từ kinh thành Milan cổ kính cho đến từng ngôi nhà thờ họ đạo thân thương trên khắp dải đất Việt Nam chúng ta hôm nay, chiếc Tòa Giải Tội bằng gỗ nơi góc giáo đường và ngọn đèn chầu đỏ lung linh trước Nhà Tạm Mình Thánh Chúa vẫn ngày ngày âm thầm nhắc nhở đoàn con cái về gia sản thiêng liêng vô giá mà vị mục tử nhân lành xứ Milan đã để lại cho Mẹ Hội Thánh muôn đời.
Từ kinh thành Milan cổ kính cho đến từng ngôi nhà thờ họ đạo thân thương trên khắp dải đất Việt Nam chúng ta hôm nay, chiếc Tòa Giải Tội bằng gỗ nơi góc giáo đường và ngọn đèn chầu đỏ lung linh trước Nhà Tạm Mình Thánh Chúa vẫn ngày ngày âm thầm nhắc nhở đoàn con cái về gia sản thiêng liêng vô giá mà vị mục tử nhân lành xứ Milan đã để lại cho Mẹ Hội Thánh muôn đời.
Chương 98 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“Lạy Chúa, này con xin đến để thực thi thánh ý Ngài!”
Những người trong chương
- Carôlô Borrômêô · Thi hài ngài nằm trong quan tài pha lê dưới hầm nhà thờ chính tòa Milan, cùng Đinh Thánh ngài từng cầm đi rước.
- Federico Borromeo · Người em họ khởi công pho tượng đồng San Carlone, hoàn thành năm 1698.
- Castellino da Castello · Mở lớp giáo lý chiều Chúa nhật đầu tiên ở Milan năm 1536. Người Mỹ vẫn gọi lớp giáo lý giáo xứ là “CCD”.
Nơi ấy hôm nay
- Arona có pho tượng San Carlone, “Carôlô Bự”, cao 23 mét. Du khách leo vào trong và nhìn ra qua đôi mắt của ngài.
- Milan còn những cột đá nhỏ có thập giá, từng đứng ở các ngã tư thời dịch 1576. Nhà hát La Scala đứng chỗ nhà thờ Santa Maria della Scala xưa.
- Pavia có Collegio Borromeo, ngài lập năm 1561, đến nay vẫn là chỗ ở của sinh viên.
Muốn đọc thêm
Ga 14,27 · Tv 40 và Dt 10,5-7 · Manzoni, Hôn phu hôn thê · Công vụ Hội Thánh Milan (1582) · newadvent.org
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
- Carôlô Borrômêô
- Gerolamo Donato Farina
- Piô IV
- Federico Borromeo
- Juan Bautista Ribera
- Piô V
- Luis de Requesens
- Domenico Quattrino
- Antonio de Guzmán
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Hình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 99
Lâu đài nội tâm và đêm tối: Têrêsa Ávila và Gioan Thánh Giá
Không giấy, không bút, Gioan Thánh Giá đã làm thơ về đêm tối ở đâu và bằng cách nào?
Khoảng 29 phút đọc













