Chương 50
Năm 376–754 · Từ Ravenna đến bờ biển Ireland
- Nơi chốn
- Rôma, Ravenna, Reims, Ireland, đảo Iona, Whitby, rừng Germania, Dokkum
- Giáo hoàng
- Đamasô I … Stêphanô II
- Hoàng đế
- Valens … Constantinô V
Vào mùa thu năm 476, tại Ravenna, thành phố đầm lầy bên bờ biển Adriatic nơi triều đình phương Tây đã dời về cố thủ từ nhiều năm trước, một viên tướng người Germani tên là Ôđôacê sải bước vào cung điện.
Ngồi trên ngai vàng lúc bấy giờ là một cậu bé chừng mười lăm, mười sáu tuổi, mang một cái tên đầy trớ trêu: Rômulô Augustulô. Rômulô là tên của vị anh hùng lập nên thành Rôma; Augustô là danh hiệu của vị hoàng đế đầu tiên sáng lập đế quốc; còn “Augustulô” có nghĩa là “Augustô bé nhỏ”, nghe gần như một “ông vua con”.
Ôđôacê vừa mới ra lệnh xử tử cha của cậu bé là tướng Orestê, nhưng ông quyết định tha mạng cho cậu. Ông đưa cậu về an dưỡng tại một biệt thự sang trọng bên vịnh Naples cùng với khoản trợ cấp sáu ngàn đồng vàng mỗi năm. Sau đó, vị tướng người Germani làm một việc mà hậu thế nghe lại giống như tiếng chuông báo tử của cả một thời đại: ông thu gom chiếc áo choàng tía, chiếc mão miện cùng toàn bộ biểu hiệu quyền lực của hoàng đế phương Tây, gửi sang cho vị hoàng đế phương Đông tại Constantinôpôli, kèm theo lời nhắn nhủ rằng phương Tây chẳng còn cần đến một hoàng đế riêng biệt nữa: một người trị vì là quá đủ cho cả thiên hạ rồi.

Những người sống vào thời điểm ấy thực ra không thấy năm 476 có gì đặc biệt. Đã suốt mấy chục năm trời, các hoàng đế phương Tây chỉ còn là những con rối trong tay các võ tướng người Germani, và triều đình Constantinôpôli lúc ấy vẫn còn công nhận một hoàng đế khác là Giuliô Nêpôs, người vừa bị Orestê đánh đuổi khỏi nước Ý một năm trước đó. Thế nhưng, khi nhìn lại, các sử gia đời sau đã chọn năm 476 làm dấu chấm hết cho Đế quốc Rôma phương Tây.
Thành quách tan hoang, giám mục ở lại
Rôma không sụp đổ trong một đêm. Đó là một vết thương rỉ máu kéo dài suốt cả một thế kỷ.
Năm 376, hàng chục ngàn người Goth bị kỵ binh người Hung từ vùng thảo nguyên phía đông xua đuổi, đã kéo nhau xin vượt sông Đanuýp tiến vào lãnh thổ đế quốc để lánh nạn. Người Rôma mở cửa cho họ vào nhưng lại đối xử tệ bạc, bóc lột tàn nhẫn, khiến người Goth phẫn uất vùng lên. Năm 378 tại trận Hađrianôpôli, họ tiêu diệt Hoàng đế Valens cùng hai phần ba đạo quân chủ lực của phương Đông, như chương 42 đã thuật lại. Kể từ bước ngoặt ấy, hết dân tộc Germani này đến dân tộc khác tràn vào đế quốc: nào là người Goth, người Vandal, người Frank, người Burgund rồi người Lombard. Có lúc họ đến như quân xâm lăng, có lúc lại như quân đồng minh được triều đình mời đến để canh giữ biên cương.
Năm 410, đạo quân người Goth của vua Alaric đánh chiếm kinh thành Rôma và cướp phá suốt ba ngày đêm, như các chương 45 và 46 đã kể. Điều may mắn là họ cũng là những Kitô hữu, dù theo lạc giáo Ariô, nên họ chừa các thánh đường ra: bất cứ ai kịp chạy vào ẩn náu bên trong Vương cung Thánh đường Thánh Phêrô và Thánh Phaolô đều bảo toàn được mạng sống. Đến năm 455, lại tới lượt người Vandal vượt biển từ Bắc Phi sang, cướp bóc thành Rôma suốt mười bốn ngày.
Hết thành phố này đến thị trấn khác, mỗi khi khói lửa bốc lên và các quan chức triều đình bỏ chạy, người duy nhất ở lại với đoàn dân nghèo chính là vị giám mục. Tại vùng Noricum dọc theo bờ sông Đanuýp, thuộc lãnh thổ nước Áo ngày nay, một đan sĩ thánh thiện tên là Sêvêrinô còn làm được nhiều hơn thế, dẫu ngài chẳng hề nắm giữ bất cứ chức quyền hành chính nào. Ngài đứng ra tổ chức cho cư dân các thị trấn biên giới chia sẻ lương thực cho nhau, trực tiếp cắt cử việc canh giữ tường thành, rồi đi quyên góp tiền bạc để chuộc từng người tù binh. Cuối cùng, khi tình thế không thể cứu vãn được nữa, ngài dẫn cả đoàn dân rời vùng biên ải ấy về đất Ý. Người môn đệ thân tín của ngài là Eugippiô đã viết lại tiểu sử của Sêvêrinô như cuộc đời một vị thánh, và cũng là câu chuyện về một con người đứng ra gánh vác vận mệnh của đồng bào khi chẳng còn ai khác chịu đứng ra lo liệu.

Thánh Sêvêrinô an nghỉ trong Chúa vào năm 482. Sáu năm sau, Eugippiô cùng đoàn người tị nạn rước thi hài ngài xuôi về phương nam, và ở vùng phụ cận thành Naples, ông lập nên một đan viện kính thầy mình ngay trên nền một biệt thự Rôma cổ mang tên Lucullanum. Trớ trêu thay, đó lại chính là ngôi biệt thự nơi cậu bé hoàng đế Rômulô Augustulô từng bị đưa về an trí; ngày nay, lâu đài Castel dell’Ovo đứng ngay tại chỗ ấy.
Bản Kinh Thánh không có sách Các Vua
Phần lớn các bộ tộc người Germani đều đã lãnh nhận phép Rửa trước khi tràn vào Đế quốc Rôma. Thế nhưng, điều éo le là họ đón nhận đức tin đúng vào giai đoạn lạc giáo Ariô đang chiếm ưu thế tại kinh đô Constantinôpôli, nên họ trở thành những tín hữu theo phái Ariô, hệ phái phủ nhận thiên tính đích thực của Chúa Con.
Người đầu tiên mang đức tin đến cho người Goth là Giám mục Ulfila, sống vào thế kỷ thứ IV. Ngài được Giám mục Êusêbiô thành Nicômêđia, một nhân vật thân cận với phái Ariô, truyền chức giám mục vào khoảng năm 341, vì thế người Goth cũng tiếp nhận bản tuyên xưng đức tin của hệ phái này. Ulfila đã sáng tạo bảng chữ cái cho tiếng Goth, rồi dùng bộ chữ ấy để dịch gần như trọn vẹn bộ Kinh Thánh sang tiếng Goth. Ít lâu sau, Thánh Mesrop cũng sáng tạo chữ viết cho tiếng Armenia theo cách như thế. Sử gia Philostorgiô kể lại một chi tiết thú vị: khi dịch Kinh Thánh, Giám mục Ulfila đã cố ý không dịch các sách Các Vua, bởi lẽ người Goth vốn đã mang bản tính quá hiếu chiến, chẳng cần phải đọc thêm những trang sử đầy gươm đao trận mạc làm gì cho thêm phần hăng máu. Lời Kinh Lạy Cha trong bản dịch tiếng Goth của ngài mở đầu bằng những âm cổ kính: Atta unsar, þu in himinam, nghĩa là “Lạy Cha chúng con, Đấng ngự trên trời”.
Vào đầu thế kỷ thứ VI, nhiều khả năng ngay tại thành Ravenna dưới triều đại vua Theodoric, người ta đã chép tay một bản sách Tin Mừng bằng tiếng Goth với mực bạc óng ánh trên những trang da thuộc nhuộm màu tím hoàng gia. Hậu thế gọi bản ấy là Cuốn Sách Bạc, tiếng Latinh là Codex Argenteus. Từ khoảng ba trăm ba mươi trang giấy da ban đầu, ngày nay vẫn còn bảo tồn được một trăm tám mươi tám trang, nay giữ tại thư viện Đại học Uppsala, Thụy Điển.
Chính vì rào cản theo lạc giáo Ariô, các vị vua mới của người Germani tại nước Ý, Tây Ban Nha và Bắc Phi luôn sống tách biệt với đông đảo thần dân Rôma Công giáo mà họ cai trị. Bi thương nhất là tình cảnh tại vùng Bắc Phi, nơi người Vandal tiến hành những cuộc bách hại nhắm vào các giám mục Công giáo. Giám mục Victor thành Vita, một nhân chứng trực tiếp sống qua những năm tháng đen tối ấy, đã ghi lại danh sách từng vị giám mục, từng giáo sĩ bị bắt bớ và lưu đày, đặc biệt là dưới triều đại bạo chúa Huneric vào năm 484, bằng ngòi bút xót xa của một người đã tự mình nếm trải nỗi khổ ấy. Để các dân tộc mới mẻ này thực sự thuộc về Hội Thánh, lịch sử cần đến một bước ngoặt hoàn toàn khác.
“Hãy cúi đầu”
Bước ngoặt ấy lại đến từ một dân tộc lúc bấy giờ vẫn còn hoàn toàn ngoại giáo: người Frank sinh sống ở miền bắc xứ Gaule, tổ tiên của nước Pháp ngày nay.
Vị vua trẻ tuổi lãnh đạo họ là Clovis, một chiến binh dũng mãnh, tàn nhẫn nhưng khôn ngoan. Ông kết hôn với Clôtilđa, một nàng công chúa người Burgund theo đạo Công giáo. Hoàng hậu dịu dàng khuyên chồng tin thờ Thiên Chúa chân thật và xin phép cho đứa con trai đầu lòng của hai người được lãnh nhận phép Rửa. Thế nhưng, cậu bé lại bất ngờ qua đời ngay sau lễ rửa tội; Clovis nổi trận lôi đình và quát tháo rằng nếu đứa bé được dâng cúng cho các vị thần truyền thống của ông thì chắc chắn nó đã sống khỏe mạnh. Dẫu đau đớn, Clôtilđa vẫn âm thầm cầu nguyện cho chồng mỗi ngày.
Giám mục kiêm sử gia Grêgôriô thành Tours, người viết sử khoảng một trăm năm sau biến cố, đã thuật lại câu chuyện tiếp theo. Trong một trận đánh với người Alaman, khi đội hình quân Frank bắt đầu rối loạn và sắp sửa tan vỡ, vua Clovis ngước mắt lên trời khẩn cầu: “Lạy Chúa Giêsu Kitô, Đấng mà nàng Clôtilđa tuyên xưng là Con Thiên Chúa hằng sống, nếu Ngài ban cho con giành được chiến thắng hôm nay, con xin tin nhận Ngài và chịu phép Rửa!” Ngay lập tức, cục diện chiến trường đảo chiều, và Clovis thắng trận.
Vào một đại lễ Giáng Sinh, khoảng năm 496 hoặc muộn hơn vài năm, bên trong ngôi nhà thờ thành Reims treo đầy màn vẽ và rực ánh nến, Giám mục Rêmigiô đã cử hành phép Rửa Tội cho vua Clovis. Theo lời kể của Thánh Grêgôriô, ngay khoảnh khắc nhà vua bước chân xuống giếng rửa tội, vị giám mục dõng dạc nói:
“Hãy cúi cổ xuống, hỡi người Sicambre kiêu hãnh! Hãy tôn thờ những gì ngươi từng đốt phá, và hãy đốt phá những gì ngươi từng tôn thờ!”
Sicambre là tên gọi của một bộ tộc cổ xưa của người Frank. Ngay trong ngày trọng đại hôm ấy, ba ngàn chiến binh của nhà vua cũng chịu phép Rửa.

Thành thật mà nói, Clovis không vì chịu phép Rửa mà lập tức trở thành một vị quân vương hiền hậu. Trong những năm sau đó, ông vẫn giết gần hết họ hàng thân thích của mình để củng cố ngai vàng. Sử gia Grêgôriô còn ghi lại một chi tiết đầy cay đắng: khi những người thân cuối cùng đã ngã xuống, nhà vua ngồi than thở mình chẳng còn một ai thân thích trên đời, không phải vì thương tiếc họ, mà là để dò xem liệu còn sót lại mầm mống nào để giết nốt hay không. Thế nhưng, quyết định của Clovis chọn bước vào Hội Thánh Công giáo thay vì đi theo lạc giáo Ariô đã xoay chuyển vận mệnh châu Âu: kể từ đó, người Frank cầm quyền và người Gallô-Rôma bản địa cùng chung một đức tin, và vương quốc của người Frank trở thành điểm tựa vững nhất của Tòa Thánh Rôma tại phương Tây. Nhiều thế kỷ sau, trong một bài giảng nổi tiếng vào năm 1841, nhà giảng thuyết Lacordaire đã tôn vinh nước Pháp là “trưởng nữ của Hội Thánh”, một danh hiệu các Giáo hoàng vẫn dùng cho đến nay.
Tiếng gọi của người Ireland
Giữa lúc lục địa châu Âu chìm trong khói lửa, thì ở tận cùng phía tây, trên một hòn đảo xanh tươi mà các quân đoàn Rôma chưa bao giờ đặt chân tới, một câu chuyện hoàn toàn khác đang âm thầm diễn ra.
Vào đầu thế kỷ thứ V, một cậu bé mười sáu tuổi sinh trưởng tại xứ Britannia thuộc Rôma, con trai của một thầy phó tế và là cháu nội của một linh mục, đã bị toán cướp biển người Ireland bắt cóc và đem sang hòn đảo của họ bán làm nô lệ. Tên của cậu bé ấy là Patrick. Người chủ bắt cậu chăn cừu trên những ngọn đồi hoang vắng và lạnh giá. Giữa cảnh cô độc, đói rét và tủi nhục nơi đất khách quê người, cậu bé bắt đầu tìm đến Thiên Chúa: nhiều năm sau, chính ngài kể lại rằng thuở ấy mình đã cầu nguyện một trăm lần mỗi ngày và gần chừng ấy lần mỗi đêm, bất chấp tuyết rơi, sương giá hay mưa dầm tầm tã.
Sáu năm trôi qua trong kiếp nô lệ, một đêm nọ cậu nghe thấy một tiếng nói vang lên trong giấc mơ báo rằng con tàu đưa cậu trở về đã sẵn sàng. Patrick liền quyết định trốn thoát: cậu đi bộ vượt qua quãng đường dài chừng ba trăm hai mươi cây số ra tới bờ biển, thuyết phục được một tàu buôn cho đi nhờ, và cuối cùng về được với gia đình.
Nhiều năm sau, khi đã sống yên ổn tại quê nhà, Patrick lại nằm mơ thấy một người đàn ông từ xứ Ireland vượt biển sang, mang theo trên tay rất nhiều bức thư. Mở một bức thư ra, ông nhìn thấy dòng tiêu đề: “Tiếng nói của người Ireland”. Vừa đọc đến đó, ông nghe như có tiếng của cả một đám đông dân chúng từ bên kia bờ biển cùng đồng thanh kêu lên tha thiết:
“Chúng tôi nài xin cậu bé thánh thiện, hãy đến bước đi giữa chúng tôi một lần nữa!”
Tiếng gọi ấy không bao giờ buông tha ông. Patrick đi học, được truyền chức linh mục rồi giám mục, và lên đường trở lại chính hòn đảo nơi mình từng nếm trải kiếp sống nô lệ, không phải để báo thù, mà để mang Tin Mừng đến cho chính những con người từng bắt giữ mình. Theo truyền thống lịch sử, ngài bắt đầu sứ vụ truyền giáo tại đây vào khoảng năm 432, và đã gắn bó trọn đời với mảnh đất này cho đến lúc nhắm mắt xuôi tay: ngài rong ruổi khắp nơi, rửa tội cho hàng ngàn người, lập các cộng đoàn và truyền chức cho giáo sĩ người Ireland.
Thánh Patrick để lại cho hậu thế hai tác phẩm do chính tay ngài chấp bút bằng thứ tiếng Latinh mộc mạc, vụng về đến mức chính ngài cũng cảm thấy ngượng ngùng. Tác phẩm thứ nhất là cuốn Tự thú, tiếng Latinh là Confessio, mở đầu bằng lời khiêm hạ: “Tôi là Patrick, một tội nhân, người quê mùa đơn sơ nhất và kém cỏi nhất trong hết thảy các tín hữu”. Tác phẩm thứ hai là bức thư nghiêm khắc gửi cho binh lính của một thủ lĩnh tên là Côrôticô. Đám lính này vừa ra tay thảm sát và bắt làm nô lệ nhiều tân tòng người Ireland mà chính tay Patrick vừa mới ban phép Rửa, khi lớp dầu thánh vẫn còn lấp lánh trên vầng trán họ và tấm áo trắng vẫn còn trên vai. Patrick viết bức thư ấy bằng trái tim của một người từng làm nô lệ, thẳng thắn lên án bọn buôn người là đồng bọn của ma quỷ. Đó là một trong những tiếng nói sớm nhất lên án nạn buôn người.
Các thế hệ đời sau còn lưu truyền nhiều câu chuyện dân gian về Thánh Patrick: nào là ngài dùng một cọng cỏ ba lá mọc ven đường để giảng giải cho dân chúng hiểu mầu nhiệm Một Chúa Ba Ngôi, nào là ngài đuổi sạch loài rắn ra khỏi hòn đảo Ireland. Những truyền thuyết ấy thực ra chỉ xuất hiện nhiều thế kỷ sau khi ngài qua đời, và vùng đất Ireland có lẽ chưa bao giờ có loài rắn sinh sống. Dẫu vậy, cỏ ba lá đã thành biểu tượng của dân tộc Ireland; và con người lịch sử bằng xương bằng thịt của Patrick, như hai tác phẩm ngài để lại đã khắc họa, còn đẹp hơn mọi truyền thuyết: một người cựu nô lệ sẵn sàng quay trở lại để tha thứ và phục vụ chính những kẻ từng tước đoạt tự do của mình. Hằng năm, Hội Thánh mừng kính lễ Thánh Patrick vào ngày 17 tháng Ba, và người dân gốc Ireland từ Dublin đến Boston hay Sydney đều tưng bừng mừng ngày lễ này.
Những con thuyền da
Đất nước Ireland thời bấy giờ chưa hình thành các đô thị sầm uất, vì thế đời sống của Hội Thánh tại đây không xoay quanh các tòa giám mục thành thị như ở Rôma mà quanh các đan viện. Những cộng đoàn đan sĩ nam nữ đã trở thành trung tâm của việc phụng thờ Thiên Chúa, học thuật và sao chép kinh sách. Tiêu biểu là cộng đoàn do Thánh nữ Brigitta sáng lập tại Kildare. Ngài sống khoảng từ năm 451 đến năm 525, điều hành một đan viện kép gồm cả hai phân khu nam và nữ, và được tôn vinh là một trong ba vị thánh bổn mạng của Ireland bên cạnh Thánh Patrick và Thánh Côlumba. Cho đến tận hôm nay, cứ đến ngày lễ kính Thánh Brigitta mồng 1 tháng Hai, các gia đình Ireland vẫn quây quần bên bếp lửa bện những cây thánh giá nhỏ bằng cói.
Các đan sĩ Ireland còn có một lý tưởng tu đức rất riêng. Một bài giảng cổ xưa của Ireland chia đời sống hy sinh làm chứng cho Chúa thành ba bậc tử đạo:
- Tử đạo đỏ: đổ máu mình để làm chứng cho Đức Kitô.
- Tử đạo trắng: từ bỏ mọi điều mình yêu quý nơi trần thế vì Thiên Chúa.
- Tử đạo xanh: tiếng Ireland gọi là glas, ban đầu gắn liền với việc ăn chay, hãm mình sám hối, rồi dần dần mang ý nghĩa dứt khoát từ bỏ quê hương bản quán vì Đức Kitô, bước lên những chiếc thuyền da nhỏ bé, phó mặc mình cho sóng gió đưa tới những miền đất lạ, không hẹn ngày về.
Vào năm 563, một nhà quý tộc đi tu tên là Côlumba cùng với mười hai người bạn đồng hành đã chèo thuyền da vượt sóng tới Iona, một hòn đảo nhỏ bé ngoài khơi bờ biển Scotland, và dựng nên một đan viện tại đó. Từ Iona, các đan sĩ tỏa đi để loan báo Tin Mừng cho người Picte ở Scotland và người Anglô-Saxon ở miền bắc nước Anh. Khoảng năm 590, một đan sĩ Ireland khác là Côlumbanô cũng cùng mười hai môn đệ vượt biển sang xứ Frank lập đan viện Luxeuil, rồi tiếp tục vượt dãy An-pơ vào nước Ý và sáng lập đan viện Bobbio vào năm 614.

Khi đọc đến hai chữ “tử đạo xanh” ấy, người Công giáo Việt Nam chúng ta hẳn bùi ngùi nhớ tới các vị thừa sai phương Tây vào thế kỷ XVII và XVIII. Các ngài cũng từng gạt nước mắt từ biệt cha mẹ già nơi quê hương, bước lên những con tàu gỗ vượt muôn trùng đại dương sang đất Việt, biết rằng mình sẽ chẳng bao giờ thấy lại mái nhà xưa. Biết bao vị đã vĩnh viễn nằm lại trong lòng đất mẹ Việt Nam.
Trong những đan viện tĩnh mịch ở Ireland và Scotland, dưới ánh đèn dầu leo lét, các đan sĩ đã kiên nhẫn chép tay từng cuốn Kinh Thánh và trang trí bằng những hoa văn uốn lượn rực rỡ. Tuyệt tác Sách Kells là một bản chép tay bốn cuốn Tin Mừng được thực hiện vào khoảng năm 800, nhiều khả năng được khởi sự ngay tại đan viện Iona. Ngày nay, Sách Kells vẫn được coi là một trong những cuốn sách đẹp nhất từng có, và đang được trưng bày tại thư viện Trinity College ở thủ đô Dublin.
Hai dòng gặp nhau
Vào cuối thế kỷ thứ VI, Đức Giáo hoàng Grêgôriô Cả cũng phái một đoàn đan sĩ từ Rôma vượt biển sang truyền giáo tại miền nam nước Anh. Thế là trên đất Anh có hai dòng truyền giáo song song: dòng truyền giáo Ireland từ phương bắc đi xuống và dòng truyền giáo Rôma từ phương nam đi lên. Hai truyền thống này tính ngày lễ Phục Sinh theo hai bảng lịch khác nhau và cắt tóc tu sĩ theo hai kiểu riêng. Thậm chí có những năm, ngay bên trong cùng một cung điện hoàng gia, trong khi nhà vua mở tiệc mừng lễ Phục Sinh thì hoàng hậu vẫn còn ăn chay Mùa Chay!
Để giải quyết sự bất đồng ấy, vào năm 664, vua Oswiu xứ Northumbria triệu tập một cuộc họp tại đan viện Whitby, do nữ viện phụ là Thánh Hilđa làm chủ nhà. Tu sĩ Wilfrid đại diện trình bày quan điểm của phía Rôma, còn Giám mục Colman bảo vệ truyền thống của phía Ireland. Phái đoàn Rôma lập luận rằng cách tính ngày lễ Phục Sinh của họ bắt nguồn từ Thánh Phêrô, vị Tông đồ mà chính Đức Kitô đã phán: “Thầy sẽ trao cho anh chìa khóa Nước Trời”. Nghe vậy, nhà vua liền quay sang hỏi phái đoàn Ireland xem có đúng là Chúa Kitô đã nói lời ấy với Phêrô hay không, và họ thành thật xác nhận là đúng. Theo lời kể của sử gia Bêđa, nhà vua bèn phán: nếu Thánh Phêrô giữ chìa khóa cổng Nước Trời, thì vua sẽ không làm trái ý vị Tông đồ ấy, “kẻo mai sau khi trẫm bước tới cổng Nước Trời, lại chẳng có ai chịu mở cửa cho trẫm vào!”

Ngôi đan viện Whitby còn đi vào lịch sử văn chương nhờ một câu chuyện khác. Theo ghi chép của Thánh Bêđa, một người chăn bò chất phác của đan viện tên là Caedmon đã được ơn hát lên một bài thánh ca trong giấc mơ. Bài ca ấy được lưu giữ như bài thơ viết bằng tiếng Anh cổ xưa nhất còn biết rõ tên tác giả.
Cây sồi của thần Thor
Không lâu sau đó, chính con cháu của những người Anglô-Saxon vừa mới đón nhận đức tin lại xuống thuyền trở về lục địa, mang Chúa Kitô đến cho những người anh em cùng huyết thống còn thờ các thần cổ xưa.
Nổi bật nhất trong số ấy là một đan sĩ người Anh tên là Winfrith, được Đức Giáo hoàng ban cho tên gọi mới là Bônifaxô. Vào khoảng năm 723, tại địa danh Geismar, nay thuộc bang Hessen, nước Đức, có một cây sồi cổ thụ khổng lồ mà dân ngoại giáo sùng bái như cây thiêng của thần sấm Thor; họ tin chắc rằng bất cứ ai cả gan đụng chạm tới cái cây này sẽ bị sét đánh chết tươi. Trước một đám đông đang nín thở chờ cơn thịnh nộ của thần linh, Thánh Bônifaxô vác rìu bước tới và bổ từng nhát vào thân cây. Cây sồi đổ rầm xuống đất, mà chẳng có lấy một tia sét nào. Ngay sau đó, ngài đã lấy chính gỗ của cây sồi ấy để dựng nên một ngôi nguyện đường dâng kính Thánh Phêrô.
Suốt mấy chục năm, Thánh Bônifaxô đi khắp các cánh rừng nước Đức, lập nhiều giáo phận và đan viện, nổi tiếng nhất là đan viện Fulđa năm 744. Khi tuổi đời đã gần tám mươi, râu tóc bạc phơ, vị mục tử già vẫn lên đường loan báo Tin Mừng cho người Frisia ở vùng đầm lầy nay thuộc Hà Lan. Vào ngày 5 tháng Sáu năm 754, tại Dokkum, một toán cướp ngoại giáo ập vào doanh trại của ngài. Truyền thống kể lại rằng khi lưỡi gươm vung lên, vị giám mục già đã giơ một cuốn sách Tin Mừng lên che ngang đầu. Đan viện Fulđa ngày nay vẫn giữ một bản thảo cổ có vết gươm chém trên bìa, và người ta tin rằng đó chính là cuốn sách thiêng liêng năm ấy. Hội Thánh tôn vinh ngài là Tông đồ của nước Đức và mừng kính lễ ngài vào ngày 5 tháng Sáu hằng năm.

Đạo không thể ép
Để trung thực, chúng ta cũng phải ghi nhận một trang sử đen tối diễn ra vào cuối thế kỷ thứ VIII. Khi chinh phục vùng đất của người Saxon, vua Charlemagne của người Frank đã ép họ chịu phép Rửa dưới mũi gươm. Luật của nhà vua quy định án tử hình cho bất kỳ ai từ chối lãnh nhận phép Rửa hoặc dám ăn thịt trong Mùa Chay; đặc biệt, vào năm 782 tại Verden, theo ghi chép của biên niên sử hoàng gia, ông đã ra lệnh chém đầu hàng ngàn người Saxon nổi dậy chỉ trong một ngày.
Dẫu vậy, ngay lúc ấy vẫn có những tiếng nói can đảm cất lên. Alcuin, vị học giả uyên bác bậc nhất trong triều đình của Charlemagne, đã viết thư khuyên nhà vua rằng đức tin là chuyện của ý chí, không phải của bạo lực: người ta có thể dùng gươm giáo lôi một con người đến bên giếng rửa tội, nhưng không bao giờ có thể ép buộc trái tim người ấy phải tin. Alcuin cũng phản đối thuế thập phân nặng nề đánh lên những người tân tòng. Từ năm 797, luật áp lên người Saxon được nới bớt.
Từ hòn đảo ở rìa thế giới
Vào thế kỷ thứ V ấy, biết bao người đương thời đã ngỡ ngày tận thế đã đến: Đế quốc Rôma tan rã, các đô thị hoa lệ trở nên hoang vắng, đường sá đổ nát và kho tàng sách vở cổ đại bị thất lạc khắp nơi. Thế nhưng, như câu ngạn ngữ vẫn nói: Thiên Chúa luôn viết thẳng trên những dòng cong. Một thế giới mới đang âm thầm nảy mầm: nó khởi đi từ tiếng cầu nguyện của một cậu bé nô lệ chăn cừu trên đồi lạnh, từ những con thuyền da mong manh của các đan sĩ Ireland, từ cái cúi đầu khiêm hạ của một vị vua người Frank nơi giếng rửa tội, và từ nhát rìu quả cảm của một nhà thừa sai người Anh giữa chốn rừng sâu. Từ những hạt mầm khiêm tốn ấy sẽ lớn lên những dân tộc mai sau là nước Pháp, nước Anh, nước Đức và Ireland.
Còn tại chính kinh thành Rôma, trong những năm tháng đế quốc rã ra từng mảnh ấy, đã có một người đứng ra che chở cho thành phố khi chẳng còn hoàng đế nào làm việc đó: vị Giám mục thành Rôma, mang tên là Lêô.
Còn tại chính kinh thành Rôma, trong những năm tháng đế quốc rã ra từng mảnh ấy, đã có một người đứng ra che chở cho thành phố khi chẳng còn hoàng đế nào làm việc đó: vị Giám mục thành Rôma, mang tên là Lêô.
Chương 50 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
Thiên Chúa luôn viết thẳng trên những dòng cong.
Những người trong chương
- Patrick · Hai bài viết chính tay ông còn lại, trong đó cuốn Tự thú mở đầu bằng chữ “một tội nhân”. Người Ireland từ Dublin đến Boston và Sydney vẫn mừng lễ ông ngày 17 tháng Ba.
- Brigitta · Đến lễ ngài, ngày 1 tháng Hai, các gia đình Ireland vẫn ngồi bên bếp lửa bện những cây thánh giá nhỏ bằng cói.
- Bônifaxô · Ở Fulđa vẫn giữ một bản thảo có vết gươm chém sâu trên bìa. Người ta tin đó là cuốn sách ông giơ lên che đầu ở Dokkum năm 754.
Nơi ấy hôm nay
- Uppsala ở Thụy Điển giữ Cuốn Sách Bạc, bản Tin Mừng tiếng Goth viết mực bạc trên da tím. Từ khoảng ba trăm ba mươi trang, nay còn một trăm tám mươi tám.
- Dublin, thư viện Trinity College trưng bày Sách Kells, bản Tin Mừng làm khoảng năm 800, được xem là một trong những cuốn sách đẹp nhất từng làm ra.
- Castel dell’Ovo ở Naples đứng trên nền biệt thự Lucullanum, nơi cậu hoàng đế Rômulô Augustulô bị đưa về ở.
Muốn đọc thêm
Thánh Patrick, Tự thú · Grêgôriô thành Tours, Lịch sử người Frank, quyển 2 · Bêđa, Lịch sử Hội Thánh dân Anh · Eugippiô, Cuộc đời Thánh Sêvêrinô · newadvent.org
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
- Ôđôacê
- Rômulô Augustulô
- Alaric
- Sêvêrinô
- Eugippiô
- Ulfila
- Clovis
- Clôtilđa
- Rêmigiô
- Grêgôriô thành Tours
- Patrick
- Côrôticô
- Brigitta
- Côlumba
- Côlumbanô
- Oswiu
- Hilđa
- Wilfrid
- Colman
- Bêđa Khả Kính
- Bônifaxô
- Charlemagne
- Alcuin
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Đọc thêm · Chương 42Constantinôpôli năm 381 và kinh Tin Kính trọn vẹn
Đọc thêm · Chương 43Sa mạc nở hoa: Antôn và những người đi tìm Chúa
Đọc thêm · Chương 46Augustinô, trái tim không yên nghỉ: hành trình khắc khoải tìm về với ân sủng
Đọc thêm · Chương 49Armenia và Aksum, những vương quốc đầu tiên theo Chúa: ánh sáng đức tin ngoài biên giới đế quốcHình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 51
Lêô Cả đứng trước Attila: người mục tử tay không che chở thành Rôma
Không ai biết Lêô đã nói gì với Attila bên sông Mincio, vậy vì sao vua Hung lại rút quân?
Khoảng 16 phút đọc







