Dòng sông chảy về quê hương
Việt Nam trong dòng sông
Phương Đông và đất Việt đi cạnh dòng sông Hội Thánh qua từng thời đại: các chương kể về châu Á và Việt Nam, những câu trong sách nhắc tới đất Việt, và cột phương Đông của niên biểu.
Các chương về châu Á và Việt Nam
- Chặng 1 · Thời đại I · Chương 20 · năm 40Những tông đồ đi về miền xa
Ở Kêrala, miền tây nam Ấn Độ, những rặng dừa chạy dài theo bờ biển Malabar.
- Chặng 2 · Thời đại III · Chương 57Theo con đường tơ lụa đến Trường An: hạt giống Tin Mừng nơi kinh đô nhà Đường
Vào khoảng năm 1625, tại một vùng quê gần thành Tây An ở miền tây bắc Trung Hoa, mấy người thợ đào móng chạm phải một phiến đá lớn chôn sâu dưới đất.
- Chặng 3 · Thời đại IV · Chương 78 · năm 1241Một tu sĩ ở Khanbalik (Bắc Kinh): hạt lúa mì giữa băng tuyết phương Đông
Chúa Nhật Lễ Lá năm 1288, bên trong Vương cung Thánh đường Thánh Phêrô cổ kính tại thủ đô Rôma, Đức Giáo hoàng Nicôla IV trao Mình Thánh Chúa cho một vị khách đặc biệt.
- Chặng 4 · Thời đại V · Chương 105 · năm 1541Phanxicô Xaviê: mười một năm và nửa vòng trái đất
Người thương nhân Trung Hoa ấy đã vĩnh viễn không bao giờ đến.
- Chặng 5 · Thời đại V · Chương 106 · năm 1549Nhật Bản: hai trăm năm giữ đạo trong bóng tối
“Thưa cha, lòng của tất cả chúng con đây cũng cùng một niềm tin như lòng của cha vậy”.
- Chặng 6 · Thời đại V · Chương 107 · năm 1498Dọc những bờ biển châu Á
Lời đồn quái ác đã đến làng Tumon trước cả bước chân hai vị thừa sai.
- Chặng 7 · Thời đại V · Chương 108 · năm 1582Ricci, Đắc Lộ và cuộc tranh cãi Lễ nghi
Lúc ban đầu mới đặt chân đến xứ sở này, vị linh mục Dòng Tên người Pháp ngậm ngùi viết lại trong hồi ký rằng: mỗi lần lắng nghe người Việt trò chuyện, ngài có cảm giác…
- Chặng 8 · Thời đại V · Chương 109 · năm 1493Propaganda Fide và Hội Thừa sai Paris
Tháng Mười năm 1674, một cơn bão dữ trên Biển Đông quăng quật một chiếc thuyền buồm nhỏ dạt vào bờ biển Philippines.
- Chặng 9 · Thời đại V · Chương 110 · năm 1644Anrê Phú Yên và những hạt giống đầu tiên trên đất Việt
Chiếc gông gỗ lim nặng nề vẫn khóa chặt trên đôi vai gầy guộc của anh.
- Chặng 10 · Thời đại V · Chương 111 · năm 1671Một thế kỷ giữa hai bờ sông Gianh: người Công giáo Việt Nam thế kỷ XVIII
Sáng ngày 7 tháng Mười Một năm 1773, tại pháp trường Đồng Mơ ở cửa ngõ kinh thành Thăng Long, nơi ngự trị của vua Lê chúa Trịnh, một đoàn áp giải lặng lẽ dẫn hai vị linh…
- Chặng 11 · Thời đại VI · Chương 125 · năm 1820Những người giữ lửa thời cấm đạo
Mùa đông năm 1860, giữa sân một dinh quan ở kinh thành Hà Nội, có một chiếc cũi tre nhỏ hẹp đặt chơ vơ dưới mái hiên lạnh buốt.
- Chặng 12 · Thời đại VI · Chương 126 · năm 1779Triều Tiên: đức tin đến qua trang sách
Vào một buổi sáng mùa xuân năm 1784, bên trong ngôi nhà thờ Bắc Đường cổ kính tại kinh thành Bắc Kinh, có một người thanh niên Triều Tiên hai mươi bảy tuổi cung kính quỳ…
- Chặng 13 · Thời đại VI · Chương 133 · năm 1798Nguyễn Trường Tộ, năm 1885 và La Vang
Cái đêm mà những người con xứ La Vang xác tín rằng Mẹ Thiên Chúa đã thân hành ngự đến ủi an họ giữa rừng thiêng nước độc, lịch sử trần gian chẳng có lấy một dòng giấy…
- Chặng 14 · Thời đại VI · Chương 138 · năm 1844Trung Hoa, những cánh cửa đóng và mở
Sáng nào của mùa hè năm ấy, vị giám mục người Pháp cũng tự tay đong từng bát gạo ít ỏi, và sáng nào khẩu phần chia cho mỗi người cũng vơi dần hơn hôm trước.
- Chặng 15 · Thời đại VI · Chương 145 · năm 1945Việt Nam giữa những cuộc chia lìa (1945–2000)
Tờ giấy vị giám mục dùng để nắn nót viết từng dòng nhắn nhủ đàn chiên là mặt sau trắng của những tờ lịch tường cũ người ta vừa xé bỏ.
- Chặng 16 · Thời đại VII · Chương 161 · năm 1940Giữa những dân tộc châu Á
Những chiếc xe bọc thép và xe tăng hạng nặng gầm rú xích sắt tiến lên trên đại lộ rộng lớn ở thủ đô Manila, nhưng ngay trước mũi súng nghênh ngang của đoàn xe quân sự là…
- Chặng 17 · Thời đại VII · Chương 169 · năm 2000Giáo hội Việt Nam trong thế kỷ mới
Suốt đêm dài buốt giá, hàng vạn con người co ro nằm chen chúc trên những tấm bạt ni-lông trải vội trên nền đất đỏ ướt sũng, quây quần bên những đống lửa nhỏ bập bùng…
Quê nhà trong từng chương
Quanh mâm cơm chiều sum họp, đàn trẻ nhỏ đồng thanh đọc vang lời kinh Shema, giống như giờ kinh tối ấm áp trong các gia đình Công giáo Việt Nam.
Chương 1. Thế giới chờ một Người: buổi bình minh của thời viên mãn ›Ở bất cứ làng quê Việt Nam nào, chúng ta cũng dễ dàng bắt gặp hình bóng những người cha giống như Thánh Cả Giuse: kiệm lời, đôi bàn tay chai sần vì sương gió, cứ lặng lẽ gánh lấy phần nặng nhọc nhất về mình mà chẳng bao giờ kể công.
Chương 2. Những năm tháng lặng lẽ ở Nadarét: mầu nhiệm Nhập Thể giữa đời thường ›Kể từ đêm Tiệc Ly ấy, suốt hai thiên niên kỷ qua trên khắp mọi châu lục, chưa một ngày nào người Kitô hữu ngừng cử hành lại điều Người căn dặn; người Công giáo Việt Nam chúng ta gọi cử hành cực trọng ấy là Thánh lễ, tiếng Latinh là Missa, bắt nguồn từ câu giải tán bằng tiếng Latinh ở cuối lễ, Ite, missa est: “Lễ đã xong, chúc anh chị em ra đi bình an.”
Chương 4. Tuần lễ cuối cùng ở Giêrusalem: tình yêu đến tận cùng và chiến thắng trên thập giá ›Chẳng bao lâu nữa, những người ở xa ấy sẽ là người Samari, là người Hy Lạp, người Rôma, rồi trải dài qua hai thiên niên kỷ, sẽ là muôn dân trên khắp các châu lục, trong đó có cả những người con đất Việt trên dải đất hình chữ S bên bờ Biển Đông này.
Chương 6. Gió và lửa trong căn phòng trên lầu: ngày sinh nhật của Hội Thánh ›Người Việt Nam chúng ta vốn rất trân quý những buổi ngồi quây quần bên các bậc tiền bối để nghe các cụ kể lại những biến cố chính mình đã đi qua.
Chương 7. Những người chia nhau tấm bánh: nhịp sống hiệp thông của cộng đoàn sơ khai ›Để dễ hình dung, cứ thử tưởng tượng ở một làng quê Việt Nam xưa, bỗng có một người nói giọng lạ đến đứng ngay trước sân đình mà tuyên bố rằng ngôi đình làng này rồi sẽ bị san phẳng, phong tục thờ cúng tổ tiên từ nay cũng chẳng cần giữ nữa.
Chương 9. Thầy Têphanô ngã xuống: vị tử đạo tiên khởi và những đốm than hồng truyền giáo ›Người Công giáo Việt Nam mình đọc tới đoạn này hẳn thấy rất gần gũi, bởi biết bao gia đình từng băn khoăn chuyện có nên ăn đồ cúng giỗ bên họ hàng lương dân hay không, cũng như đồ lễ prasad ở Ấn Độ hay mâm cúng tổ tiên ở các nước Á Đông.
Chương 15. Rắc rối ở hải cảng Côrintô ›Để hiểu nỗi hoang mang của giáo dân Galát lúc ấy, hãy thử hình dung có một người ngoại quốc đem lòng yêu mến đất nước Việt Nam, làm đơn xin nhập tịch và đã được nhà nước cấp giấy chứng nhận công dân đàng hoàng.
Chương 16. Galát, Rôma và món quà cứu độ nhưng không ›Ngẫm lại, biết bao người Công giáo Việt Nam cũng đã lớn lên như thế.
Chương 18. Ngọn đèn trao cho Timôthê ›Người Công giáo Việt Nam đọc chuyện Quo Vadis hẳn thấy thấm thía lắm.
Chương 19. Phêrô ở Rôma ›Nhìn lại hành trình ấy, người Công giáo Việt Nam càng thấm thía và biết ơn: hạt giống đức tin đến được dải đất hình chữ S bên bờ Biển Đông hôm nay cũng nhờ một chuỗi dài những bước chân lên đường không mỏi như thế.
Chương 20. Những tông đồ đi về miền xa ›Gương những người nữ chủ nhà can đảm ấy lại được viết tiếp trên đất Việt Nam mười tám thế kỷ sau.
Chương 21. Những người phụ nữ giữ lửa ›Dọc lịch sử, người Công giáo vẫn tin Đức Mẹ đã hiện ra ở nhiều nơi: Lộ Đức bên Pháp năm 1858, Fatima bên Bồ Đào Nha năm 1917, và La Vang trên đất Việt Nam cuối thế kỷ XVIII, giữa lúc tổ tiên chúng ta trốn chạy cơn bách hại dưới triều Tây Sơn.
Chương 24. Khi những chứng nhân cuối cùng ra đi ›Là một trong những văn bản Kitô giáo cổ nhất ngoài Tân Ước, Didakhê không phải sách thần học cao siêu, mà giống hệt cuốn “sách bổn”, cuốn giáo lý vỡ lòng ông bà Công giáo Việt Nam mình ngày xưa vẫn dùng dạy con cháu trong họ đạo: chỉ tỉ mỉ cách sống đạo hằng ngày, cách đọc kinh ăn chay, cách cử hành phép Rửa và Thánh lễ.
Chương 25. Ignatiô trên đường đến Rôma và sách Didakhê ›Người Công giáo Việt Nam khi đọc đến trang sử này hẳn sẽ cảm thấy vô cùng gần gũi và xót xa.
Chương 26. Vì sao Rôma ghét người Kitô hữu? Những đám mây ngờ vực trên bầu trời đế quốc ›Đọc lại chuyện tờ giấy chứng nhận thời vua Đêciô, người Công giáo Việt Nam chúng ta hẳn không khỏi bồi hồi nhớ đến một hình ảnh rất quen thuộc trong chính dòng lịch sử đẫm máu của cha ông mình.
Chương 27. Những cơn sóng lửa, từ Nêrô đến Điôclêtianô ›Người Công giáo Việt Nam chúng ta có lẽ sẽ đồng cảm với truyền thống này của Hội Thánh sơ khai dễ dàng hơn nhiều dân tộc khác.
Chương 29. Thành phố của những người đã khuất ›Giustinô giải thích cho nhà vua rằng của ăn thiêng liêng này “được chúng tôi gọi là Eucharistia”, một chữ Hy Lạp nghĩa là “Tạ ơn”, mà người Công giáo Việt Nam gọi là Bí tích Thánh Thể hay Phép Mình Thánh Chúa.
Chương 30. Một Thánh lễ năm 155 ›Bởi thế, nếu một người Công giáo Việt Nam tình cờ mở xem cuốn Kinh Thánh của một người bạn Tin Lành mà không tìm thấy sách Tôbia hay sách Huấn Ca trong mục lục, thì đã hiểu ngọn ngành từ đâu.
Chương 32. Cuốn Sách được gom lại: bộ Kinh Thánh ra đời ›Cách thời đại của thánh Giustinô chừng mười lăm thế kỷ, khi các thừa sai Dòng Tên đặt chân đến nước Việt Nam truyền giáo, người hiểu cách nhìn này hơn cả là cha Đắc Lộ, Alexandre de Rhodes.
Chương 33. Những luật sư của người Kitô hữu ›Độc giả Việt Nam mình rất dễ đồng cảm với lối đọc nhiều tầng ý nghĩa này, bởi từ bao đời nay ông bà ta khi đọc Truyện Kiều của cụ Nguyễn Du cũng đâu chỉ đọc chuyện tình của một cô gái tên Thúy Kiều, mà còn nhìn thấy trong từng câu lục bát cả nỗi niềm thân phận con người và đạo lý nhân sinh.
Chương 34. Alêxanđria và Antiôkhia: hai cách đọc Kinh Thánh ›Người Công giáo Việt Nam mình đọc trang sử này hẳn thấy gần gũi đến thắt lòng.
Chương 35. Montanô, Nôvatianô và câu hỏi về lòng thương xót ›Nhìn bàn cờ Rôma lúc ấy, người Việt mình dễ nhớ đến thời “loạn mười hai sứ quân”: các đối thủ cầm gươm đánh nhau đều là cha con, anh em cột chèo, bố vợ, con rể trong cùng một nhà hoàng tộc, vừa hôm trước gả con kết nghĩa đồng minh thì hôm sau đã trở mặt đem quân thôn tính lẫn nhau!
Chương 36. Bốn hoàng đế, một đế quốc tan vỡ ›Nếu có dịp bước vào một ngôi nhà thờ tại các xứ đạo Việt Nam, từ những ngôi thánh đường cổ kính miền Bắc với mái ngói cong cong và tiếng chuông ngân vang sớm tối, cho tới các họ đạo miệt vườn sông nước miền Tây, bà con giáo dân hẳn đều gặp một dấu hiệu quen thuộc: hai chữ cái lồng vào nhau, trông tựa như chữ X và chữ P. Dấu ấy được thêu trên khăn bàn thờ, chạm trên cửa nhà tạm, in trên áo lễ của các linh mục.
Chương 37. Cây cầu Milvian, năm 312: dấu thánh giá trên khiên chiến thắng ›Khi đọc về buổi sáng năm 313 tại Nicômêđia, người Công giáo Việt Nam chúng ta cũng dễ dàng nhớ lại một buổi sáng tương tự trong dòng lịch sử của cha ông mình.
Chương 38. Sắc lệnh Milanô: buổi sáng sau đêm dài ›Chính từ chữ basilica này mà người Công giáo Việt Nam chúng ta có danh xưng “vương cung thánh đường”.
Chương 39. Chiếc áo gấm của hoàng đế ›Cụm từ “đồng bản thể” mà người Công giáo Việt Nam mình đọc chính là dịch ra từ chữ Latinh consubstantialis, vốn là bản dịch chuẩn xác của chữ Hy Lạp homoousios năm xưa.
Chương 40. Nicêa, mùa hè năm 325 ›Mỗi Chúa nhật và lễ trọng, sau bài giảng, khi cộng đoàn Việt Nam đứng lên đọc “Tôi tin kính một Thiên Chúa là Cha toàn năng…”
Chương 42. Constantinôpôli năm 381 và kinh Tin Kính trọn vẹn ›Hơn mười sáu thế kỷ trôi qua kể từ ngày chàng thanh niên Antôn bước ra khỏi ngôi nhà thờ làng bên sông Nin, hạt giống sa mạc ấy đã vượt đại dương đến gieo mầm ngay trên quê hương Việt Nam của chúng ta.
Chương 43. Sa mạc nở hoa: Antôn và những người đi tìm Chúa ›Người Công giáo Việt Nam mình khi nghe chuyện Thánh Ephrem hẳn sẽ thấy một nét tương đồng rất thân thương: tại các giáo xứ lâu đời trên quê hương chúng ta, cứ mỗi chiều thứ Sáu Mùa Chay, bà con giáo dân lại quây quần trong nhà thờ để ngân nga những vần thơ lục bát, song thất lục bát của mười lăm Ngắm Đứng của Mùa Chay theo cung điệu cổ truyền thống thiết được các ông trùm, các bà các chị truyền dạy từ đời này sang đời khác, đó cũng chính là cách đưa thần học về cuộc Thương Khó của Chúa thấm sâu vào máu thịt bình dân qua giai điệu và thơ ca!
Chương 44. Những tiếng nói phương Đông ›Người Công giáo Việt Nam chúng ta cũng có một “Thánh Giêrônimô” của riêng quê hương mình: đó là cố linh mục Giuse Nguyễn Thế Thuấn, thuộc Dòng Chúa Cứu Thế, ngài cũng âm thầm ngồi bên bàn bao năm, dịch từng câu Kinh Thánh từ nguyên bản tiếng Híp-ri và tiếng Hy Lạp, và trọn bộ Kinh Thánh của ngài ra đời năm 1976.
Chương 45. Ambrôsiô và Giêrônimô: vị giám mục của công lý và người thầy dịch Lời Chúa ›Cho đến tận ngày nay, tại rất nhiều nơi trên thế giới cũng như ở hầu khắp các giáo xứ Việt Nam, các hội đoàn bà mẹ Công giáo đều trân trọng nhận Thánh nữ Mônica làm đấng bổn mạng.
Chương 46. Augustinô, trái tim không yên nghỉ: hành trình khắc khoải tìm về với ân sủng ›Lời kinh cổ kính ấy vang lên thật gần gũi và thân thương biết bao, bởi nó chính là tiền thân trực tiếp của kinh “Chúng con trông cậy” mà biết bao gia đình Công giáo Việt Nam vẫn hằng đêm quây quần đọc trước bàn thờ gia đình: “Chúng con trông cậy Rất Thánh Đức Mẹ Chúa Trời, xin chớ chê chớ bỏ lời chúng con nguyện trong cơn gian nan thiếu thốn…”
Chương 47. Êphêsô năm 431: “Mẹ Thiên Chúa” và mầu nhiệm Ngôi Lời Nhập Thể ›Đọc trang sử này, người Công giáo Việt Nam khó lòng không nhớ tới chữ Quốc ngữ của quê hương mình.
Chương 49. Armenia và Aksum, những vương quốc đầu tiên theo Chúa: ánh sáng đức tin ngoài biên giới đế quốc ›Khi đọc đến hai chữ “tử đạo xanh” ấy, người Công giáo Việt Nam chúng ta hẳn bùi ngùi nhớ tới các vị thừa sai phương Tây vào thế kỷ XVII và XVIII.
Chương 50. Rôma sụp đổ và những dân tộc mới: bình minh đức tin trên đống tro tàn đế quốc ›Và như chương 43 đã nhắc, ngay trên dải đất Việt Nam thân yêu của chúng ta, từ đồi thông Thiên An ở Huế, Biển Đức Thủ Đức cho đến các đan viện Xitô Phước Sơn, Châu Sơn, Phước Lý, Mỹ Ca, cứ mỗi rạng sáng khi vạn vật còn đang say ngủ, tiếng chuông ngân và lời hát Thánh Vịnh của các đan sĩ Việt Nam vẫn đều đặn vút lên bầu trời, tiếp nối đúng nhịp thở cầu nguyện và lao động mà người sinh viên trẻ bỏ học ở Rôma đã khởi xướng trên đỉnh núi Monte Cassino một ngàn năm trăm năm về trước.
Chương 52. Biển Đức và bản tu luật nhỏ ›Ranh giới giữa việc kể lại Tin Mừng bằng chính ngôn ngữ tâm hồn của một dân tộc với việc để cho Tin Mừng bị hòa tan vào tôn giáo của dân tộc ấy vốn rất mong manh: tám thế kỷ sau, các nhà truyền giáo Dòng Tên tại Trung Hoa, cũng như tại quê hương Việt Nam chúng ta với cha Đắc Lộ, cũng sẽ phải vật lộn với chính bài toán hội nhập văn hóa này, từ việc lựa chọn danh từ nào để gọi Thiên Chúa cho đến việc ứng xử thế nào trước phong tục thờ kính tổ tiên.
Chương 57. Theo con đường tơ lụa đến Trường An: hạt giống Tin Mừng nơi kinh đô nhà Đường ›Người Công giáo Việt Nam lại càng dễ hiểu đạo lý ấy qua truyền thống hiếu thảo: trong nhà có bàn thờ gia tiên treo di ảnh ông bà cha mẹ đã khuất; con cháu đứng trước di ảnh thắp nén hương, cúi đầu tưởng nhớ công ơn sinh thành, ai cũng biết rõ lòng hiếu kính dành cho ông bà khác hẳn sự thờ lạy chỉ dâng lên một mình Thiên Chúa.
Chương 58. Nicêa năm 787: cuộc chiến ảnh thánh ›Thật kỳ diệu biết bao: tất cả những kiểu chữ in thường mà chúng ta đang đọc trên các trang sách báo hằng ngày, cho đến cả những mẫu tự Latinh mà các thừa sai Dòng Tên thế kỷ XVII đã dùng để phiên âm ra chữ Quốc ngữ cho người Việt Nam chúng ta hôm nay, đều chính là những đứa con tinh thần xa xôi bắt nguồn từ những con chữ nhỏ được các thầy dòng nắn nót chép trong tu viện của hoàng đế Charlemagne!
Chương 59. Giáng Sinh năm 800 ›Tám thế kỷ sau thời của hai ngài, khi các nhà truyền giáo Dòng Tên và Hội Thừa sai Paris đặt chân đến dải đất Việt Nam ở bờ cõi phương Đông xa xôi, các ngài cũng đã làm lại đúng công việc mà thánh Cyrillô từng làm năm xưa: kiên nhẫn học lấy tiếng nói của người bình dân An Nam, mượn các mẫu tự Latinh để sáng chế ra một hệ thống chữ viết mới ghi lại tiếng nói ấy, chính là chữ Quốc ngữ thân thương mà chúng ta đang đọc hôm nay, rồi soạn thảo những cuốn sách giáo lý, kinh bổn đầu tiên bằng chính lời ăn tiếng nói mộc mạc của người Việt như cha Đắc Lộ từng làm.
Chương 60. Cyrillô và Mêthôđiô, bảng chữ cái cho người Slav ›Người Công giáo khắp năm châu ngày nay vẫn giữ thói quen ra Đất Thánh thắp nến viếng mộ vào ngày 2 tháng Mười Một; và tại Việt Nam ta, bà con giáo dân vẫn thân thương gọi đó là lễ Các Đẳng, dành trọn cả tháng Mười Một làm tháng cầu cho các linh hồn, một truyền thống tốt đẹp bắt nguồn từ chính trái tim của đan viện Cluny ngàn năm trước.
Chương 63. Tiếng chuông Cluny và Cîteaux ›Ngày nay, nhiều giáo dân Công giáo Việt Nam định cư ở hải ngoại đôi khi ngạc nhiên khi thấy vị linh mục ở ngôi nhà thờ Công giáo nghi lễ Đông phương gần nhà mình có vợ và con nhỏ, nhưng đó hoàn toàn là một truyền thống thánh thiện và hợp pháp từ thời các Tông đồ.
Chương 65. Chuyện “luật nhà”: bánh không men, bộ râu và đời độc thân ›Mỗi sáng Chúa nhật tại các nhà thờ khắp Việt Nam, bà con đứng lên đọc Kinh Tin Kính vẫn sốt sắng thưa về Chúa Thánh Thần: “Người bởi Đức Chúa Cha và Đức Chúa Con mà ra”.
Chương 66. Ai là người cha trong gia đình? Filioque và quyền Giáo hoàng ›Cho đến tận ngày hôm nay tại nhiều quốc gia trên thế giới, mà người Công giáo Việt Nam chúng ta cảm nhận rất rõ nét qua các thỏa thuận ngoại giao giữa Tòa Thánh và Nhà nước, việc tuyển chọn và bổ nhiệm các vị giám mục chủ chăn cho đoàn chiên vẫn luôn là một tiến trình đối thoại tế nhị đòi hỏi sự khôn ngoan và kiên nhẫn không ngừng.
Chương 68. Grêgôriô VII và buổi sáng tuyết ở Canossa ›Người Việt Nam chúng ta khi đọc lại những trang sử này hẳn sẽ cảm thấy rất quen thuộc với hình ảnh các nho sinh trường làng xưa kia ngày đêm dùi mài kinh sử, thuộc làu sách thánh hiền rồi cặm cụi gánh lều chõng vượt ngàn dặm lên kinh đô ứng thí.
Chương 72. Những người hỏi lý lẽ: trường học và đại học ›Khi điểm qua các sắc lệnh của Công đồng Latêranô IV, chúng ta sẽ ngỡ ngàng nhận ra có biết bao lề luật và nếp sống phụng vụ mà người Công giáo Việt Nam chúng ta vẫn đang thực hành hằng ngày đều được thai nghén từ chính mùa đông năm 1215 ấy:
Chương 73. Innôcentê III và năm 1215 ›Từ những cảnh hang đá chạm khắc gỗ tinh xảo lộng lẫy tại xứ Napoli, những ngôi sao lồng đèn rực rỡ ở Philippines, cho đến những máng cỏ làm bằng giấy bạc, rơm rạ đơn sơ lấp lánh đèn màu trong các ngôi thánh đường và nơi sân nhà của những gia đình nghèo khắp các xứ đạo Việt Nam hôm nay, tất cả đều là những đứa con tinh thần bắt nguồn từ ngọn lửa yêu mến trong hang đá Greccio năm xưa.
Chương 76. Phanxicô, Đa Minh, Tôma và những thánh đường Gothic ›Điều gần gũi với người đọc Việt Nam là trong cuốn du ký của mình, thầy Odorico đã dành một đoạn để miêu tả vương quốc Chămpa nằm ở miền trung Việt Nam ngày nay, một vương quốc trù phú nơi nhà vua có rất nhiều thê thiếp và sở hữu một đàn voi khổng lồ.
Chương 78. Một tu sĩ ở Khanbalik (Bắc Kinh): hạt lúa mì giữa băng tuyết phương Đông ›Cộng đồng Công giáo trên toàn thế giới, trong đó có giáo dân Việt Nam chúng ta, vừa sống Năm Thánh 2025 với chủ đề “Những người hành hương của hy vọng”, cùng nhau lên đường hành hương về Rôma và tới các nhà thờ được chỉ định tại từng giáo phận: dòng chảy ân sủng ấy chính là sự nối tiếp trực tiếp sáng kiến mà Đức Bônifaxô VIII đã khởi đầu cách đây 725 năm.
Chương 79. Cái tát ở Anagni: hoàng hôn của quyền bính Giáo hoàng Trung Cổ ›Người Công giáo Việt Nam hôm nay có lẽ thấm những trang sử này hơn mọi thế hệ trước.
Chương 81. Cái Chết Đen: cơn bão dịch hạch và niềm cậy trông giữa đêm tối ›Người Công giáo Việt Nam chúng ta hôm nay thật hạnh phúc khi có trong tay những bản dịch Kinh Thánh trọn bộ bằng tiếng Việt tuyệt vời: từ công trình dịch thuật công phu, mẫu mực của Cha Cố Giuse Nguyễn Thế Thuấn, dòng Chúa Cứu Thế, ấn hành năm 1976, cho đến bản dịch thanh thoát, chuẩn xác của Nhóm Phiên Dịch Các Giờ Kinh Phụng Vụ ra mắt năm 1998 mà bà con giáo dân vẫn cất tiếng đọc sốt sắng trong các giờ kinh gia đình mỗi tối.
Chương 83. Wycliffe và cuốn Kinh Thánh tiếng Anh ›Tại Việt Nam, cuốn sách ấy từ lâu đã được dịch sang tiếng Việt với cái tên quen thuộc Gương Chúa Giêsu, hay Gương Phước, trở thành cuốn sách gối đầu giường nuôi dưỡng ơn gọi của biết bao thế hệ giám mục, linh mục, tu sĩ và giáo dân nơi các xứ đạo.
Chương 84. Jan Hus và những người sống đạo đơn sơ ›Giữa lúc vận nước lâm nguy tưởng chừng tuyệt vọng, vào năm 1429, một cô gái nông dân mộc mạc khoảng mười bảy tuổi sinh trưởng tại ngôi làng nhỏ Domrémy tên là Jeanne, người mà cộng đồng Công giáo Việt Nam chúng ta vẫn quen gọi thân thương là Thánh nữ Gioan Đắc, đã tìm đến Thái tử Charles, người thừa kế ngai vàng nước Pháp.
Chương 85. Constance, 1415: chấm dứt Đại Ly giáo và giàn thiêu bên hồ ›Họ mượn hình ảnh tuyệt đẹp ấy từ chính câu Thánh Vịnh mà người tín hữu Việt Nam vẫn ngân nga mỗi Chúa Nhật:
Chương 87. Máy in và thời Phục Hưng ›Giáo dân các xứ đạo Việt Nam hẳn thấm điều ấy.
Chương 89. Hai bờ Địa Trung Hải và năm 1492 ›Đặc biệt nhất, Đức cha Giberti đã ban hành những quy định phụng vụ nghiêm cẩn mà người Công giáo Việt Nam chúng ta hôm nay vẫn đang thừa hưởng mỗi ngày: ngài buộc các nhà thờ phải luôn được quét dọn sạch sẽ, trang nghiêm, và ngài ra lệnh phải đặt Nhà Tạm tôn kính Mình Thánh Chúa ngay tại vị trí trung tâm, trang trọng nhất trên bàn thờ chính của thánh đường!
Chương 90. Pháo đài rung chuyển ›Bà con giáo dân nơi các xứ họ đạo Việt Nam chúng ta chắc hẳn sẽ thấy trào dâng một niềm xúc động thân thương khi nhận ra nguồn gốc của truyền thống học đạo quê nhà!
Chương 92. Sau tiếng búa ›Tại Việt Nam chúng ta, vào năm 1911, khi những vị thừa sai Tin Lành đầu tiên thuộc Hội Truyền Giáo Phúc Âm Liên Hiệp đặt chân đến cảng biển Đà Nẵng để gieo hạt giống Lời Chúa, khai sinh nên Hội Thánh Tin Lành Việt Nam ngày nay, họ cũng chính là những người con cháu thiêng liêng mang trong mình dòng chảy đức tin bắt nguồn từ thành phố Geneva năm xưa.
Chương 93. Zwingli, những người rửa tội lại và Calvin ›Đọc chuyện Thánh Thomas More và Thánh Gioan Fisher, người Công giáo Việt Nam không khỏi bồi hồi vì thấy một sự đồng điệu nơi lịch sử Giáo hội quê nhà.
Chương 94. Nhà vua, người chưởng ấn và vị giám mục già ›Câu chuyện nơi xứ sương mù này nghe gần gũi biết bao với người Công giáo Việt Nam chúng ta.
Chương 95. Những khoảng trống sau bức tường: đức tin âm thầm giữa cơn bão lửa nước Anh ›Và chính từ lời tuyên xưng mộc mạc ấy, danh xưng chính thức của hội dòng ra đời: Dòng Chúa Giêsu, mà người Công giáo Việt Nam chúng ta xưa nay vẫn quen gọi bằng cái tên thân thương: Dòng Tên.
Chương 96. Người lính bị thương ở Pamplona và những người bạn của Chúa Giêsu ›Những cuốn sổ bộ xứ đạo bình dị ấy, mà bà con giáo dân Việt Nam chúng ta vẫn quen gọi là “sổ rửa tội họ đạo”, chính là xuất phát từ sắc lệnh này của Trentô, giúp bảo vệ phẩm giá của người phụ nữ, sự thánh thiện của gia đình, và trở thành kho tàng lưu giữ cội nguồn gia phả chính xác nhất cho các thế hệ con cháu mai sau.
Chương 97. Mười tám năm ở Trentô ›Và đối với người Công giáo Việt Nam chúng ta, hình ảnh các lớp giáo lý chiều Chúa Nhật nơi các xứ đạo thân thương, nơi các em thiếu nhi ngồi ngay ngắn thành từng hàng, ríu rít đọc to từng câu hỏi thưa trong sách Bổn, háo hức chờ đợi những tấm ảnh thánh hay tràng chuỗi Mân Côi làm phần thưởng từ tay cha sở và các anh chị giáo lý viên, thực chất chính là dòng chảy ân sủng được khơi nguồn từ những lớp học giáo lý đơn sơ nơi xứ Milan năm nào!
Chương 98. Trentô bước ra đường phố: Carôlô Borrômêô ›Từ cao nguyên Tây Ban Nha, linh đạo Cát Minh Chân Đất lan khắp năm châu, và bén rễ sâu trên đất Việt Nam!
Chương 99. Lâu đài nội tâm và đêm tối: Têrêsa Ávila và Gioan Thánh Giá ›Quê hương Việt Nam cũng là một nhánh nhỏ thân thương của dòng chảy ấy.
Chương 100. Đá biết bay, trần nhà mở ra trời: nghệ thuật Baroque ›Lắng nghe câu chuyện huyền nhiệm trên đồi Tepeyac, người Công giáo Việt Nam chúng ta cảm nhận được một mối dây liên kết thiêng liêng vô cùng sâu sắc.
Chương 102. Guadalupe, 1531 ›Người Công giáo Việt Nam chúng ta khi đọc lại những trang sử này chắc chắn sẽ cảm nhận được một sự đồng điệu thiêng liêng đến ứa nước mắt!
Chương 104. Vương quốc Kongo và những ngã rẽ châu Phi ›Lúc sinh thời, đôi chân của Thánh Phanxicô Xaviê chưa từng một lần được đặt chân lên dải đất hình chữ S, và ngài cũng chưa từng nghe biết đến một vương quốc mang tên Đại Việt ở phía nam bờ cõi Trung Hoa.
Chương 105. Phanxicô Xaviê: mười một năm và nửa vòng trái đất ›Thật là một sự trùng hợp xúc động: đúng năm 1644 ấy, khi ngọn đèn ở xứ Phù Tang như đã tắt hẳn, thì ở Quảng Nam, xứ Đàng Trong quê ta, một thanh niên trẻ đã lấy máu mình làm chứng cho Chúa Kitô: Chân phước Thầy giảng Anrê Phú Yên, vị tử đạo tiên khởi của Giáo hội Việt Nam!
Chương 106. Nhật Bản: hai trăm năm giữ đạo trong bóng tối ›Người thầy giảng Pedro Calungsod đã anh dũng ngã xuống khi mới mười bảy tuổi xuân, trẻ trung như người anh em Chân phước Thầy giảng Anrê Phú Yên của quê hương Việt Nam chúng ta, người từng đổ máu đào làm chứng cho Chúa Kitô ở tuổi mười chín, trước đó hai mươi tám năm, vào năm 1644.
Chương 107. Dọc những bờ biển châu Á ›Lúc ban đầu mới đặt chân đến xứ sở này, vị linh mục Dòng Tên người Pháp ngậm ngùi viết lại trong hồi ký rằng: mỗi lần lắng nghe người Việt trò chuyện, ngài có cảm giác như đang nghe tiếng chim hót líu lo ngoài vòm lá.
Chương 108. Ricci, Đắc Lộ và cuộc tranh cãi Lễ nghi ›Ngài đang đi từ nước Xiêm, Thái Lan ngày nay, ra Đàng Ngoài, nửa phía bắc đất Việt, để thăm đoàn chiên mà Tòa Thánh đã trao cho ngài từ mười lăm năm trước.
Chương 109. Propaganda Fide và Hội Thừa sai Paris ›Thế nhưng, kể từ buổi chiều mùa hạ năm 1644 ấy trên gò đất Kẻ Chàm, Giáo hội Công giáo Việt Nam đã chính thức ghi nhận người con tử đạo tiên khởi hiến dâng giọt máu đào làm chứng cho Chúa Kitô.
Chương 110. Anrê Phú Yên và những hạt giống đầu tiên trên đất Việt ›Đến ngày 19 tháng Sáu năm 1988, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã long trọng tôn phong hai ngài lên bậc Hiển Thánh trong đại lễ tuyên thánh 117 Thánh Tử Đạo Việt Nam.
Chương 111. Một thế kỷ giữa hai bờ sông Gianh: người Công giáo Việt Nam thế kỷ XVIII ›Chính nơi ngôi thánh đường này, một pho tượng sáp tuyệt mỹ cao bốn mươi bảy phân miêu tả Chúa Hài Nhi Giêsu trong vương phục hoàng gia đã được tôn kính, chính là pho tượng Chúa Hài Nhi Giêsu thành Praha linh thiêng mà hàng triệu khách hành hương từ khắp nơi trên thế giới, trong đó có người Công giáo Việt Nam chúng ta, vẫn hằng ngày chạy đến cầu khẩn ơn lành.
Chương 112. Những cuộc chiến nhân danh Chúa: từ đêm Thánh Bartôlômêô đến Westphalia ›Ngày nay, bước chân con cái thiêng liêng của Thánh Vinh Sơn, các linh mục Tu hội Truyền Giáo và các nữ tu Nữ Tử Bác Ái, đã in dấu khắp mọi miền đất nước Việt Nam.
Chương 114. Những bàn tay bác ái: Vinh Sơn Phaolô và Louise de Marillac ›Tại quê hương Việt Nam của chúng ta, các cụ già cao niên trong các họ đạo xưa vẫn còn nhớ như in một thời kỳ mà nhiều bà con giáo dân suốt cả năm trời chỉ dám rước lễ vỏn vẹn vài lần, và lần nào cũng phải sau khi đã xét mình xưng tội thật kỹ lưỡng trong nỗi lo âu.
Chương 115. Port-Royal và nỗi sợ Thiên Chúa ›Người Công giáo Việt Nam chúng ta khi đọc lại những trang sử tươi đẹp này hẳn sẽ cảm thấy vô cùng quen thuộc và xúc động, bởi hình ảnh của những ngôi làng Giảm xá Nam Mỹ ấy mang một nét tương đồng kỳ lạ với các làng đạo toàn tòng truyền thống tại các giáo phận miền bắc quê hương ta như Bùi Chu, Phát Diệm.
Chương 116. Những làng Giảm xá ở Paraguay ›Giáo hội Việt Nam thân yêu của chúng ta cũng không nằm ngoài chén đắng bi thương ấy!
Chương 118. Năm 1773: Dòng Tên bị giải thể ›Thật là một sự trùng hợp lạ lùng: đúng những năm khói lửa của Cách mạng Pháp, ở bên kia địa cầu, trên dải đất Việt Nam xa xôi, một mục tử người Pháp cũng đang gắn mình với vận mệnh một dân tộc:
Chương 120. Cách mạng Pháp: cơn bão đi qua bàn thờ ›Người Công giáo khắp năm châu bốn biển, trong đó có giáo đoàn Việt Nam chúng ta, cho đến hôm nay vẫn sốt sắng mừng kính ngày lễ hồng ân này.
Chương 121. Napoléon và Đức Piô VII ›Và đối với Giáo hội Công giáo Việt Nam, triều đại của Đức Grêgôriô XVI chính là thời kỳ thử lửa anh hùng và đau thương nhất dưới thời các vua triều Nguyễn!
Chương 122. Ngai vàng, bàn thờ và những làn sóng mới ›Tại quê hương Việt Nam chúng ta, nơi các tu sĩ Salêdiêng đặt chân đến từ năm 1952, hàng vạn thanh thiếu niên nghèo khó qua bao thế hệ đã được nuôi dưỡng, học thành tài và lập nghiệp từ các trường kỹ thuật và mái ấm Don Bosco thân thương.
Chương 124. Hạt giống sau cơn bão: cha xứ Ars, Ozanam, Don Bosco, Têrêsa ›Giáo dân Đàng Ngoài gọi ngài bằng cái tên thân thương: Cố Ven.
Chương 125. Những người giữ lửa thời cấm đạo ›Người Công giáo Triều Tiên, dẫu cách xa hàng ngàn dặm và chưa từng nghe biết anh em đồng đạo ở Việt Nam, đã phải chịu một bản án oan nghiệt y như nhau, dưới cùng một định kiến!
Chương 126. Triều Tiên: đức tin đến qua trang sách ›Trên quê hương Việt Nam, hạt giống Tin Lành cập bến đầu thế kỷ XX: năm 1911, các nhà truyền giáo thuộc Hội Liên Hiệp Kitô Hữu và Truyền Giáo từ Bắc Mỹ đặt chân lên thành phố cảng Đà Nẵng, mở đầu cho cộng đoàn Tin Lành tại Việt Nam.
Chương 128. Những người anh em Tin Lành: từ Thanh giáo đến Azusa ›Ở Việt Nam, lòng sùng kính Thánh Tâm gắn bó máu thịt với mỗi xứ họ: tháng Sáu là Tháng Thánh Tâm; bức ảnh Thánh Tâm Chúa chỉ tay vào lồng ngực rực lửa ngự trên bàn thờ mỗi gia đình; Thứ Sáu đầu tháng là ngày xưng tội rước lễ; và lúc hoàng hôn, lời kinh “Dâng Mình Cho Rất Thánh Trái Tim Đức Chúa Giêsu” vẫn vang lên qua bao thế hệ gia đình Công giáo Việt Nam!
Chương 130. Paray-le-Monial, Lộ Đức, Fatima: những nẻo đường lòng đạo ›Thế nhưng hàng triệu người Công giáo Việt Nam suốt hơn hai trăm năm qua vẫn tin, vẫn tìm về quỳ gối bên Mẹ nơi linh địa ấy.
Chương 133. Nguyễn Trường Tộ, năm 1885 và La Vang ›Và với Giáo hội Việt Nam, triều đại Đức Lêô XIII ghi một mốc son không thể quên!
Chương 134. Đức Lêô XIII và Rerum Novarum ›Và trong dòng chảy di dân ấy có cộng đồng Công giáo Việt Nam, sống động và kiên cường!
Chương 135. Bắc Mỹ: người di dân và công nhân ›Hình ảnh người thầy giảng giáo dân Phêrô To Rot hy sinh vì đức tin nơi góc đảo hoang vu gợi nhớ sâu sắc đến hình ảnh Chân phước Thầy giảng Anrê Phú Yên tử đạo năm mười chín tuổi trên đất Việt Nam năm 1644, và Thánh Pedro Calungsod tử đạo trên đảo Guam, những người giáo dân bình dị đã trở thành những cột trụ giữ lửa cho toàn thể Hội Thánh!
Chương 136. Những quần đảo Thái Bình Dương ›Người Công giáo Việt Nam nhìn bức tranh ấy mà đồng cảm nghẹn ngào: suốt ba thế kỷ bách hại dưới các triều đình phong kiến, khi các chủ chăn bị lùng bắt gắt gao, chính các Thầy Giảng và các Ông Trùm họ đạo nơi thôn làng đã âm thầm giữ cho ngọn lửa đức tin không bao giờ tắt!
Chương 137. Châu Phi cất tiếng ›Suốt hơn một thế kỷ sau đó, người Công giáo Trung Hoa đã phải lặn sâu vào bóng tối, âm thầm giữ đạo với một số lượng linh mục vô cùng ít ỏi, tương tự như nếp sống của các Kitô hữu ẩn mình tại Nhật Bản hay các xứ đạo Việt Nam thời bách hại.
Chương 138. Trung Hoa, những cánh cửa đóng và mở ›Đối với bao thế hệ người tín hữu Công giáo cao niên, tại quê hương Việt Nam chúng ta cũng như trên khắp năm châu bốn biển, hình ảnh Thánh Giáo hoàng Piô X mãi mãi được khắc ghi sâu đậm qua hai kỷ niệm thiêng liêng đẹp đẽ nhất của đời Kitô hữu:
Chương 139. Thánh Piô X ›Quỳ trước bàn thờ trung tâm là một linh mục người Việt Nam năm ấy đã sáu mươi tư tuổi, mái tóc đã bạc trắng, mình khoác tấm áo lễ trắng tinh khôi.
Chương 142. Những người nhận phần việc của mình ›Những chứng từ đức tin bất khuất từ Đông Âu xa xôi cho đến mảnh đất quê nhà Việt Nam đều cùng hội tụ nơi một mầu nhiệm đức tin duy nhất: bạo quyền và súng đạn trần gian có thể cầm tù thân xác, có thể san phẳng những bức tường thánh đường, nhưng không bao giờ có thể giam cầm được Thần Khí của Thiên Chúa và tình yêu cứu độ nơi Đức Kitô.
Chương 144. Sau Bức màn sắt ›Câu chuyện của ngài chỉ là một trong muôn ngàn trang sử hào hùng và bi tráng của người Công giáo Việt Nam suốt hơn nửa thế kỷ quê hương bị chiến tranh, chia cắt và biến động xé rách!
Chương 145. Việt Nam giữa những cuộc chia lìa (1945–2000) ›Đối với cộng đoàn Dân Chúa tại Việt Nam, Thánh Giáo hoàng Gioan XXIII giữ một vị trí thiêng liêng vô cùng đặc biệt qua ba hồng ân lịch sử:
Chương 146. Gioan XXIII mở cửa sổ ›Đoàn Giám mục Việt Nam cũng có mặt, những gương mặt của một Giáo hội vừa được lập hàng giáo phẩm: Đức Tổng Giám mục Phaolô Nguyễn Văn Bình của Sài Gòn, Đức Tổng Giám mục Phêrô Martinô Ngô Đình Thục của Huế, Đức cha Tađêô Lê Hữu Từ, Đức cha Simon Hòa Nguyễn Văn Hiền, cùng các chủ chăn khác, mang theo nỗi thao thức và niềm hy vọng của đoàn chiên quê hương đang oằn mình giữa bom đạn.
Chương 147. Bốn mùa thu ở Vaticanô ›Tại Việt Nam, từ cuối thập niên 1960, các Đức Giám mục đã khẩn trương thành lập Ủy ban Phụng vụ để chuyển ngữ Sách Lễ Rôma và các sách nghi thức bí tích sang tiếng Việt.
Chương 148. Điều gì đã đổi thay sau Công đồng ›Trở về với mảnh đất quê hương Việt Nam, người Công giáo, chiếm khoảng bảy phần trăm dân số, đang ngày ngày sống xen kẽ giữa một cộng đồng đa dạng về tín ngưỡng: bên cạnh đồng bào Phật giáo truyền thống, đồng bào theo đạo Cao Đài khởi phát từ Tây Ninh thập niên 1920, Phật giáo Hòa Hảo hình thành tại miền Tây Nam Bộ năm 1939, Tin Lành, và đại đa số người dân gắn bó với đạo hiếu thờ kính ông bà tổ tiên.
Chương 149. Anh em và láng giềng: đại kết và liên tôn ›Với phần đông người Công giáo Việt Nam, nói đến “nhà thờ” hay “đi lễ” là nghĩ ngay đến Thánh lễ quen thuộc của Giáo hội Latinh, tức nghi lễ Rôma.
Chương 150. Những Giáo hội phương Đông ›Những năm Vaticanô II, Việt Nam đang oằn mình trong khói lửa chiến tranh huynh đệ tương tàn.
Chương 151. Cơn sóng sau Công đồng ›Ở Việt Nam, Humanae Vitae được đón nhận trong một hoàn cảnh rất đặc biệt.
Chương 152. Humanae Vitae ›Đó là một chiều thứ Hai tĩnh lặng, 24 tháng Ba năm 1980, ở thủ đô San Salvador của El Salvador, một nước Trung Mỹ nhỏ bé chỉ nhỉnh hơn vài tỉnh duyên hải Việt Nam.
Chương 153. Từ Medellín đến Romero ›Còn bức linh ảnh với hai luồng sáng nay có mặt nơi hàng vạn thánh đường và hàng triệu mái nhà Công giáo, và đã thành một nét đạo đức thân thương gắn bó máu thịt với người giáo dân Việt Nam.
Chương 154. Nên thánh giữa đời thường ›Nhìn lại Giáo hội Việt Nam, mối ân tình giữa Hội Thánh và đồng bào các dân tộc thiểu số trên vùng đất đỏ Tây Nguyên là một bản trường ca đức tin đượm tình người.
Chương 155. Các dân tộc bản địa ›Thế nhưng, một phép lạ đức tin kỳ diệu tương tự như những gì từng diễn ra tại miền Bắc Việt Nam sau năm 1954 đã xuất hiện: chính trong thử thách ngặt nghèo, hàng ngũ linh mục bản xứ người Igbo, dưới sự dẫn dắt kiên cường của Tổng Giám mục trẻ tuổi Francis Arinze, đã can đảm đứng lên gánh vác trọn vẹn sứ mạng của Mẹ Hội Thánh!
Chương 156. Tây Phi và Nam Phi ›Trong biển người ấy có những đoàn trẻ từ Philippines, Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, và cả những người trẻ Việt Nam mang theo chiếc nón lá thân thương.
Chương 158. Người lữ khách toàn cầu ›Trong những năm khói lửa chiến tranh Việt Nam, trái tim mục tử của Đức Phaolô VI quặn thắt cùng dân tộc ta.
Chương 159. Những người xây hòa bình ›Với người Công giáo Việt Nam, trang sử bi tráng của Giáo hội Mỹ Latinh là một bài học đức tin rất gần gũi.
Chương 160. Mỹ Latinh: vết thương và hy vọng ›Vì thế, người Công giáo châu Á hôm nay luôn phải trả lời một câu hỏi: làm sao để tôi vừa là môn đệ thật của Đức Kitô, vừa là người con trọn vẹn của dân tộc mình, trọn vẹn là người Ấn Độ, người Indonesia, người Nhật, người Hàn, người Việt Nam?
Chương 161. Giữa những dân tộc châu Á ›Và rồi, vị linh mục mặc phẩm phục thánh bước lên bàn thờ cử hành Thánh lễ Misa, người một mình đang phải kiêm nhiệm coi sóc mười, thậm chí hai mươi giáo xứ làng quê như thế, lại là một vị linh mục trẻ có làn da ngăm đen đến từ Nigeria, Congo, Ấn Độ, Philippines, hay một linh mục mang gương mặt Á Đông thân thương đến từ Việt Nam!
Chương 162. Một Hội Thánh nhiều khuôn mặt ›Đối với người Công giáo Việt Nam, triều đại tám năm của Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI mang một ý nghĩa lịch sử vô cùng đặc biệt, đánh dấu những bước tiến triển ngoại giao vượt bậc giữa Tòa Thánh Vatican và Nhà nước Việt Nam sau nhiều thập niên gián đoạn:
Chương 163. Bênêđictô XVI ›Đối với cộng đoàn Dân Chúa tại Việt Nam, đây không phải là một câu chuyện xa xôi ở tận trời Tây.
Chương 164. Cơn bão lạm dụng ›Trở về với mảnh đất quê hương Việt Nam, đây tuyệt đối không phải là một câu chuyện xa xôi nơi trời Tây!
Chương 165. Từ luật lệ đến trách nhiệm ›Với Dân Chúa Việt Nam, triều đại Đức Phanxicô là thời quan hệ giữa Tòa Thánh và Việt Nam tiến những bước dài:
Chương 167. Phanxicô: người đến từ tận cùng trái đất ›Và ở tận bờ Biển Đông xa xôi, trên dải đất hình chữ S thân thương, hàng triệu con tim người tín hữu Công giáo Việt Nam, từ những xóm đạo miền Trung bão lũ, những buôn làng Tây Nguyên đại ngàn cho đến những xứ đạo trù phú miền Tây sông nước, đã ngày đêm cùng chung một nhịp đập cầu nguyện cho vị Cha chung khả ái, và tha thiết ngóng trông một ngày rạng rỡ nắng ấm được đón bước chân vị mục tử của người nghèo đặt chân lên mảnh đất quê hương Việt Nam thân yêu!
Chương 168. Những năm Phanxicô: Lampedusa, Bangui, Abu Dhabi ›Kể từ biến cố ấy, La Vang đã trở thành trung tâm hành hương Mẹ Thiên Chúa thiêng liêng nhất của người Công giáo Việt Nam.
Chương 169. Giáo hội Việt Nam trong thế kỷ mới ›Đối với người Công giáo Việt Nam, hoàn cảnh ấy gợi lại những câu chuyện hào hùng mà ông bà xưa từng kể: về những năm tháng cấm đạo ngặt nghèo hay thời kỳ gian khó sau chiến tranh, khi cả xóm đạo nhiều năm liền vắng bóng linh mục, bà con vẫn trung kiên quy tụ nhau tại các tư gia để đọc kinh giỗ hạt và gìn giữ ngọn lửa đức tin.
Chương 170. Quảng trường vắng ›Tại Việt Nam, tiến trình thỉnh ý hiệp hành đã đến với khắp hai mươi bảy giáo phận: từ những buổi chia sẻ nơi các giáo họ làng quê miền Bắc, các xóm đạo miền Trung bão lũ, các hội đoàn Legio Mariae, Huynh đoàn Đa Minh, cho đến các buổi họp mặt của giới trẻ sinh viên và những anh chị em công nhân di dân nơi các khu công nghiệp nghèo.
Chương 171. Cùng bước đi ›Trong mật nghị này không có hồng y cử tri Việt Nam nào, bởi vị hồng y duy nhất của Giáo hội Việt Nam còn sống là Đức Hồng y Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn, sinh năm 1934, bấy giờ đã quá tuổi bầu.
Chương 172. Mùa xuân năm 2025 ›Và một niềm vui đã vỡ òa với hơn bảy triệu tín hữu Công giáo Việt Nam:
Chương 173. Lêô XIV, từ Chicago đến Chiclayo ›Các giáo xứ cổ kính ở Pháp, Đức, Ý hôm nay đang hân hoan đón các linh mục trẻ đến từ châu Phi, Ấn Độ, Việt Nam sang coi sóc và sưởi ấm lại đời sống đức tin.
Chương 176. Hội Thánh năm 2026 ›Và giữa dòng chảy lớn của Giáo hội hoàn vũ, chúng ta đã gặp lại những người con đất Việt thân yêu:
Chương 177. Hải trình vẫn tiếp tục ›
Phương Đông và Việt Nam trong niên biểu
Mốc có đất Việt được thắp đèn.
- khoảng 6–4 TCN
Nhà Tây Hán cai trị Trung Hoa; đất Giao Chỉ thuộc nhà Hán Chương 1, 2
- 9–23
Vương Mãng cướp ngôi nhà Hán, lập nhà Tân
- 25
Lưu Tú lập nhà Đông Hán
- 40–43
Hai Bà Trưng khởi nghĩa (40); Mã Viện sang đánh (43)
- khoảng 50–52
- 64
Tương truyền Phật giáo vào Trung Hoa thời Hán Minh Đế (khoảng 65) Chương 19, 27
- 105
Thái Luân dâng vua Hán cách làm giấy mới
- khoảng thế kỷ II
Nước Phù Nam ở Nam Bộ buôn bán với phương Tây; ở Óc Eo (An Giang) có đồng tiền vàng Rôma thời Antôninô Piô
- 166
Sử nhà Hán ghi sứ của “vua Đại Tần An Đôn” (Marcô Aurêliô) đến Lạc Dương qua quận Nhật Nam
- 184
Khởi nghĩa Khăn Vàng làm lung lay nhà Đông Hán
- 187
Sĩ Nhiếp cai quản Giao Chỉ (187–226)
- 192
Khu Liên lập nước Lâm Ấp ở miền Trung Việt Nam ngày nay
- 220
Nhà Đông Hán mất; Trung Hoa chia ba: Ngụy, Thục, Ngô
- 224
Nhà Sassanid dựng lại đế quốc Ba Tư
- khoảng 248
Bà Triệu khởi nghĩa chống quân Ngô ở Cửu Chân (248) Chương 33
- 265
Nhà Tấn thay nhà Ngụy
- 280
Nhà Tấn thống nhất Trung Hoa
- khoảng 320
- cuối thế kỷ IV
Vua Chăm Bhadravarman dựng đền thờ đầu tiên ở Mỹ Sơn
- 420
Nhà Lưu Tống thay nhà Đông Tấn, Trung Hoa vào thời Nam–Bắc triều Chương 45
- 544
Lý Bí lập nước Vạn Xuân, xưng Lý Nam Đế
- 589
- 602
Nhà Tùy đánh Vạn Xuân, nhà Tiền Lý chấm dứt Chương 54
- 604
Thái tử Shotoku ban Hiến pháp mười bảy điều ở Nhật Chương 54
- 618
Lý Uyên lập nhà Đường
- 629
Nhà sư Huyền Trang rời Trường An sang Ấn Độ thỉnh kinh
- 679
Nhà Đường đặt An Nam đô hộ phủ ở đất Việt
- 710
Nhật Bản đóng đô ở Nara
- 751
Quân nhà Đường thua quân Ả Rập bên sông Talas Chương 54
- 762
Nhà Abbasid dựng kinh đô Bátđa (Baghdad)
- 794
Nhật Bản dời đô về Heian (Kyoto)
- 802
Jayavarman II lập vương quốc Khmer, mở đầu thời Angkor
- 868
Kinh Kim Cương in khắc gỗ ở Đôn Hoàng, cuốn sách in có ghi năm xưa nhất còn lại
- 875
Vua Chăm Indravarman II dựng Phật viện Đồng Dương (Quảng Nam)
- 905
Khúc Thừa Dụ giành quyền tự chủ cho đất Việt
- 907
Nhà Đường mất, Trung Hoa vào thời Ngũ Đại
- 938
Ngô Quyền thắng quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng
- 960
Triệu Khuông Dận lập nhà Tống
- 968
Đinh Bộ Lĩnh lập nước Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư
- 981
Lê Hoàn đánh tan quân Tống
- 1009
Lý Công Uẩn lên ngôi, lập nhà Lý
- 1010
Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long
- 1054
Nhà Lý đổi quốc hiệu là Đại Việt Chương 67
- 1070
Lập Văn Miếu ở Thăng Long
- 1075
Khoa thi đầu tiên ở Đại Việt; Lý Thường Kiệt đánh sang đất Tống (1075–1076)
- 1077
Lý Thường Kiệt chặn quân Tống trên sông Như Nguyệt Chương 68, 72
- đầu thế kỷ XII
Vua Suryavarman II xây đền Angkor Wat
- 1177
Quân Chăm đánh chiếm kinh đô Angkor Chương 71
- 1192
Minamoto Yoritomo làm tướng quân, mở Mạc phủ Kamakura ở Nhật
- 1206
Thiết Mộc Chân thống nhất các bộ tộc, lấy hiệu Thành Cát Tư Hãn Chương 76
- 1225
Trần Cảnh lên ngôi, nhà Trần thay nhà Lý
- 1258
Nhà Trần đánh lui quân Mông Cổ lần thứ nhất Chương 78
- 1271
Hốt Tất Liệt lập nhà Nguyên
- 1274
Quân Nguyên–Mông vượt biển đánh Nhật, thất bại Chương 71, 76, 86
- 1279
Nhà Nguyên diệt nhà Nam Tống, cai trị cả Trung Hoa
- 1281
Quân Nguyên–Mông đánh Nhật lần hai, gặp bão tan Chương 77, 78
- 1285
Trần Hưng Đạo đánh bại quân Nguyên–Mông lần thứ hai
- 1287–1288
Trần Hưng Đạo thắng quân Nguyên trên sông Bạch Đằng (1288) Chương 57, 78
- 1294
- 1299
Trần Nhân Tông xuất gia, lập Thiền phái Trúc Lâm; khoảng năm này Osman lập nước Ottoman Chương 78
- 1306
Công chúa Huyền Trân lấy vua Chăm Chế Mân; Đại Việt nhận hai châu Ô, Lý
- 1368
Nhà Nguyên sụp đổ, nhà Minh lên Chương 78
- 1371
Vua Chăm Chế Bồng Nga đánh vào Thăng Long
- 1400
Hồ Quý Ly lập nhà Hồ, đổi quốc hiệu là Đại Ngu
- 1405
Trịnh Hòa nhà Minh bắt đầu những chuyến đi biển lớn
- 1407
Quân Minh chiếm nước ta
- 1418
Lê Lợi khởi nghĩa ở Lam Sơn
- 1428
Lê Lợi lên ngôi, lập nhà Lê; Bình Ngô đại cáo Chương 83
- 1431
Khoảng năm này quân Xiêm chiếm Angkor Chương 85
- 1498
Bờ Malabar, Ấn Độ: người Bồ Đào Nha gặp các Kitô hữu của thánh Tôma Chương 88, 107
- 1533
Người Tây Dương I-nê-khu lén vào làng Ninh Cường và Trà Lũ ở Nam Định giảng đạo, theo bộ sử triều Nguyễn (vua Lê Trang Tông, Nguyên Hòa thứ nhất) Chương 94, 101, 110
- 1540
- 1541
Ngày 7/4 Xaviê xuống tàu Santiago ở Lisboa, mười ba tháng đến Goa Chương 92, 93, 97, 105
- 1542
Ngày 6/5 Xaviê đến Goa, sau đó lên bờ biển Ngư Phủ dạy người Parava Chương 92, 97, 101, 105
- 1549
Ngày 15/8 Xaviê đặt chân lên Kagoshima, Nhật Chương 95, 97, 105
- 1552
Ngày 3/12 Xaviê qua đời trên đảo Thượng Xuyên Chương 92, 97, 101, 105
- 1563
Lãnh chúa Ōmura Sumitada chịu phép rửa, lãnh chúa Kitô hữu đầu tiên của Nhật Chương 97, 98, 100, 106
- 1582
Cha Valignano gửi bốn thiếu niên Nhật sang châu Âu, tám năm sau về với máy in chữ rời; cha Matteo Ricci đến Macao, học tiếng Hoa Chương 95, 99, 100, 101, 106, 108, 113
- 1587
Hideyoshi bất ngờ ra lệnh trục xuất các thừa sai khỏi Nhật Chương 95, 106
- 1597
Ngày 5/2 hai mươi sáu người bị đóng đinh trên đồi Nishizaka, Nagasaki Chương 106
- 1599
Tổng giám mục Menezes triệu tập công đồng Diamper, buộc các Kitô hữu của thánh Tôma theo Rôma Chương 107
- 1601
Ricci được vào Bắc Kinh, dâng hai chiếc đồng hồ; hoàng đế Vạn Lịch nhà Minh cho ở lại kinh đô Chương 96, 108, 119
- 1603
Sau một cuộc nổi dậy, khoảng hai mươi ngàn người Hoa bị giết ở Manila Chương 107
- 1606
Cha Roberto de Nobili đến Madurai, sống như đạo sĩ Bà-la-môn Chương 95, 100, 101, 107
- 1610
Ngày 11/5 cha Ricci qua đời ở Bắc Kinh Chương 98, 100, 103, 108, 113
- 1614
Takayama Ukon bị đày sang Manila; nhà Tokugawa cấm hẳn đạo Kitô, trục xuất thừa sai, phá nhà thờ Chương 106
- 1615
Các linh mục Dòng Tên bị đuổi khỏi Nhật cập bến Hội An (chương 96 ghi Buzomi, Carvalho đến Cửa Hàn), mở đầu truyền giáo Đàng Trong; chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên cho ở lại vì muốn buôn bán và cần đại bác Chương 96, 108, 110, 113, 118
- 1622
Đại Tử đạo Genna: năm mươi lăm người bị thiêu hoặc chém đầu ở Nagasaki Chương 99, 103, 104, 106, 109
- 1624
- 1625
Cha Đắc Lộ học tiếng Việt ở Thanh Chiêm, Quảng Nam; cha Pina chết đuối ở cửa Hàn (tháng Chạp) Chương 108, 114
- 1627
Ngày 19/3 cha Đắc Lộ cập Cửa Bạng, ra Đàng Ngoài; chúa Trịnh Tráng cho các cha ở Kẻ Chợ, xây nhà thờ Chương 108
- 1633
Cha Cristóvão Ferreira bị treo hố, chối đạo Chương 106, 113, 114, 115
- 1637
Nông dân Shimabara nổi dậy dưới Amakusa Shirō; lâu đài Hara thất thủ, chừng 37.000 người bị giết Chương 106, 112, 117
- 1639
Nhật đóng cửa với thế giới, chỉ người Hà Lan được buôn bán ở Dejima Chương 90, 106, 116
- 1644
Đàng Trong: quan trấn thủ Quảng Nam mang lệnh chúa Nguyễn cấm đạo, bắt Anrê ngày 25/7 Chương 108, 109, 110
- 1645
Ngày 3/7 cha Đắc Lộ bị kết án tử hình rồi được tha, trục xuất vĩnh viễn khỏi Đàng Trong; Rôma cấm các nghi lễ Trung Hoa Chương 104, 108
- 1653
Ngày 3/1 Lời Thề Thập Giá Nghiêng ở Mattancherry, Ấn Độ Chương 107, 115
- 1656
Rôma cho phép lại các nghi lễ Trung Hoa; vua Narai bắt đầu trị vì Xiêm (1656–1688), để mỗi nhóm giữ đạo riêng Chương 108, 109, 115
- 1659
- 1668
Ở Ayutthaya, cha Giuse Trang (31/3), cha Gioan Huệ và cha Bênêđictô Hiền (8/6) chịu chức, các linh mục Việt đầu tiên Chương 109, 110
- 1670
Đức cha Lambert lén vào Đàng Ngoài, họp Công đồng Phố Hiến, lập dòng Mến Thánh Giá ở Kiên Lao, Nam Định Chương 109, 110, 115
- 1672
Những trận đánh lớn cuối cùng giữa họ Trịnh và họ Nguyễn chấm dứt; đình chiến ở sông Gianh hơn trăm năm (đến 1774) Chương 107, 111
- 1684
Ngày 29/10 Đức cha Pallu qua đời ở Moyang, Phúc Kiến Chương 103, 109
- 1686
Sứ đoàn Kosa Pan của vua Narai được vua Louis XIV tiếp ở Versailles Chương 103, 109
- 1687
Cha Giuse Vaz lén vào Tích Lan, vua Kandy ngờ là gián điệp, giam hai năm Chương 107, 117
- 1688
Xiêm: Phetracha giành quyền, Phaulkon bị xử tử (5/6), vua Narai băng hà (11/7) Chương 95, 109
- 1689
Cha Gerbillon và cha Pereira làm thông dịch trong hòa ước Nerchinsk giữa nhà Thanh và nước Nga Chương 95, 108
- 1692
Hoàng đế Khang Hy ban chiếu khoan dung cho đạo Kitô; giám mục Maigrot cấm các nghi lễ ở Phúc Kiến (1693) Chương 108
- 1704
Ngày 20/11 Đức Clêmentê XI cấm hẳn các nghi lễ Trung Hoa Chương 108
- 1708
Mạc Cửu, người đứng đầu họ Mạc ở Hà Tiên, quy phục chúa Nguyễn Chương 111
- 1724
Hoàng đế Ung Chính cấm đạo Kitô trên cả nước Chương 108
- 1737
Ngày 12/1 bốn cha Dòng Tên bị chém ở Thăng Long; ngày 3/8 cha Gil de Federich bị bắt; chúa Trịnh Giang cho bách hại dữ dội Chương 111, 113, 114
- 1742
Tông hiến Ex quo singulari khép hẳn cuộc tranh luận về nghi lễ Trung Hoa Chương 100, 108
- 1745
Ngày 22/1 cha Gil de Federich và cha Liciniana bị chém ở Thăng Long Chương 111
- 1750
Chúa Võ Vương Nguyễn Phúc Khoát ra lệnh cấm đạo, trục xuất phần lớn thừa sai ở Đàng Trong Chương 100, 111, 116
- 1771
Ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ, Nguyễn Huệ khởi binh ở Tây Sơn Chương 111
- 1773
Tin Dòng Tên giải thể đến Việt Nam (1774 và 1775) Chương 96, 111, 118
- 1787
Đức cha Bá Đa Lộc đưa hoàng tử Cảnh sang Versailles xin viện trợ Chương 111, 120
- 1793
Cha Joseph-Marie Amiot, học giả Dòng Tên cuối cùng ở triều Thanh, mất ở Bắc Kinh Chương 118, 120
- 1795
Linh mục Chu Văn Mô suýt bị bắt ở Triều Tiên; ba người giúp việc bị xử tử Chương 120, 126
- 1798
Vua Cảnh Thịnh nhà Tây Sơn ban chiếu cấm đạo; người Công giáo Quảng Trị lên rừng La Vang (theo truyền thống, khoảng năm này) Chương 102, 111
- 1799
Ngày 9/10 Đức cha Pigneau (Bá Đa Lộc) mất ở Quy Nhơn giữa lúc vây thành; Nguyễn Ánh làm tang lễ lớn ở Gia Định Chương 111, 120, 121
- 1800
Vua Jeongjo băng hà ở Triều Tiên; Sunjo mười tuổi lên ngôi Chương 120, 121, 124, 126
- 1801
Triều Tiên: cuộc truy lùng lớn, Lý Thừa Huân, Đinh Nhược Chung, bà Colômba, cha Chu bị xử tử Chương 118, 121, 124, 126, 127, 128
- 1802
Nguyễn Ánh thống nhất giang sơn, lên ngôi hoàng đế Gia Long Chương 120, 121
- 1820
Hoàng tử Đảm lên ngôi, niên hiệu Minh Mạng Chương 125
- 1825
Minh Mạng ra lệnh ngăn linh mục ngoại quốc lên bờ Chương 122, 125
- 1829
William Carey dịch sắc lệnh cấm tục sati sang tiếng Bengal Chương 122, 127, 128
- 1831
Đức Grêgôriô XVI lập Triều Tiên thành giáo khu riêng, giao Hội Thừa sai Paris Chương 122, 123, 126
- 1833
Minh Mạng ban chiếu chỉ cấm đạo toàn quốc; Lê Văn Khôi nổi dậy ở Gia Định; cố Kính bị xử thắt cổ ở Huế (17/10) Chương 122, 124, 125, 127, 128
- 1835
Triều đình phá thành Gia Định; cố Du bị xử lăng trì ở Huế (30/11) Chương 125
- 1836
Cha Maubant đưa ba thiếu niên Triều Tiên sang Macao; thừa sai Pháp đầu tiên lẻn vào Triều Tiên Chương 126
- 1837
- 1838
Cố Cao cùng cha Khoa và cha Điểm bị chém ở Đồng Hới (24/11) Chương 125
- 1839
Đức cha Imbert, cha Maubant, cha Chastan tự nộp mình và bị chém ở Triều Tiên; cha Anrê Dũng Lạc bị chém ở Ô Cầu Giấy (21/12) Chương 103, 122, 124, 125, 126, 127
- 1841
Minh Mạng mất, Thiệu Trị lên ngôi; bà Anê Lê Thị Thành chết trong tù (12/7) Chương 124, 125, 127
- 1843
Thầy Phaolô Lê Bảo Tịnh viết thư từ nhà tù Hà Nội Chương 125, 127
- 1844
Đàng Trong chia thành Đông và Tây Đàng Trong Chương 122
- 1845
Anrê Kim Đại Kiến thụ phong gần Thượng Hải (17/8), về Triều Tiên trên thuyền Raphael Chương 122, 125, 126, 127
- 1846
Cha Anrê Kim bị chém ở Saenamteo (16/9); Tây Đàng Ngoài tách thêm Nam Đàng Ngoài Chương 122, 124, 126, 129
- 1847
Thiệu Trị ra lệnh xử tử thừa sai, rồi mất; Tự Đức lên ngôi Chương 125, 127
- 1848
Tự Đức ban chiếu chỉ cấm đạo (tiếp các năm 1851, 1855, ngày càng nặng) Chương 125, 129
- 1849
Cha Thôi Dương Nghiệp thụ phong, trở về Triều Tiên Chương 126, 127, 129
- 1854
- 1857
Thầy Lê Bảo Tịnh bị chém ở Nam Định (6/4); Đức cha Díaz Sanjurjo bị chém; Pháp và Tây Ban Nha lấy cớ đưa quân sang Chương 125
- 1858
Hạm đội Pháp và Tây Ban Nha đánh Đà Nẵng Chương 123, 125, 129, 130
- 1859
- 1861
Chiếu chỉ phân sáp chia tách người Công giáo; bốn nữ tu Cát Minh Pháp đến Sài Gòn, lập nhà Cát Minh đầu tiên ở Viễn Đông Chương 99, 125, 126
- 1862
Hòa ước Sài Gòn: Pháp nhận ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ và Côn Đảo, người Việt được tự do theo đạo Công giáo Chương 125, 130
- 1865
Hudson Taylor lập Hội Truyền giáo Nội địa Trung Hoa Chương 124, 128
- 1866
Triều Tiên: cuộc bách hại lớn nhất, chín thừa sai Pháp bị chém, khoảng tám ngàn tín hữu bị giết; hải đội Pháp chiếm đảo Ganghwa Chương 126, 129, 130
- 1659
Đàng Ngoài và Đàng Trong có hai giám mục đại diện tông tòa Chương 142, 169
- 1798
Việt Nam: Đức Mẹ La Vang, theo truyền thống, hiện ra an ủi giáo dân trốn trong rừng Chương 133, 145, 169
- 1802
Việt Nam: thống nhất đất nước, đóng đô ở Huế Chương 133
- 1842
Trung Hoa: nhà Thanh thua cuộc; 1846 bãi lệnh cấm đạo Chương 138
- 1863
Việt Nam: Nguyễn Trường Tộ dâng bản điều trần Thiên hạ đại thế luận Chương 133
- 1865
Việt Nam: Gia Định Báo, báo chữ Quốc ngữ đầu tiên; cha Trần Lục về Phát Diệm Chương 133, 140
- 1870
Trung Hoa: thảm sát Thiên Tân, mười nữ tu bị giết Chương 138, 147, 176
- 1883
Việt Nam: chia làm Nam Kỳ, Trung Kỳ, Bắc Kỳ Chương 133
- 1885
Việt Nam: Văn Thân đốt xóm đạo, hàng chục ngàn người Công giáo bị giết Chương 133
- 1891
Việt Nam: cung hiến nhà thờ đá xanh gỗ lim Phát Diệm Chương 133, 134, 141, 175
- 1900
- 1901
Trung Hoa: Nghị định thư Tân Sửu, bồi thường 450 triệu lượng bạc Chương 133, 137, 138
- 1918
Việt Nam: cha Denis lập đan viện đầu cho đan sĩ Việt ở Phước Sơn Chương 141, 142, 154
- 1920
Việt Nam: Cao Đài ra đời ở Tây Ninh (thập niên 1920) Chương 149, 157
- 1927
Trung Hoa: cha Lebbe nhập quốc tịch Trung Hoa Chương 142, 143, 144
- 1928
Việt Nam: Nguyễn Văn Thuận sinh ở Huế (17/4) Chương 143, 145, 149, 154
- 1929
Việt Nam: Thiếu nhi Thánh Thể về Hà Nội Chương 141, 143, 154, 176
- 1930
Nhật: cha Kolbe sang Nhật, lập tu viện ở Nagasaki Chương 141, 152
- 1933
Việt Nam: Nguyễn Bá Tòng, giám mục người Việt đầu tiên (11/6) Chương 135, 141, 142, 143, 159
- 1935
- 1938
Việt Nam: Ngô Đình Thục được truyền chức, coi Vĩnh Long Chương 141, 142
- 1939
Trung Hoa: cho phép kính tổ tiên (8/12). Việt Nam: Hòa Hảo lập ở miền Tây Chương 137, 138, 141, 142, 143, 148, 149, 157
- 1940
- 1945
Việt Nam: nạn đói Ất Dậu, Cách mạng Tháng Tám, Tuyên ngôn Độc lập (2/9). Indonesia giành độc lập (đến 1949) Chương 136, 141, 142, 144, 145, 161
- 1946
Việt Nam: chiến tranh Việt Pháp bùng nổ (tháng 12) Chương 142, 144, 145, 157, 159
- 1949
Trung Hoa: Hội Thánh chừng 3,3 triệu giáo dân Chương 138, 142, 144, 146, 149
- 1953
Việt Nam: Nguyễn Văn Thuận chịu chức linh mục Chương 144, 145, 146, 167
- 1954
Việt Nam: Điện Biên Phủ, Hiệp định Genève; hơn 600.000 người Công giáo vào Nam Chương 145, 146, 154
- 1955
Việt Nam: Ngô Đình Diệm làm tổng thống miền Nam (1955–1963) Chương 138, 145, 153, 159
- 1956
Ấn Độ: Ambedkar và hàng trăm ngàn người Dalit sang đạo Phật Chương 144, 161
- 1958
Trung Hoa: những giám mục đầu tiên tự bầu, tự tấn phong Chương 138, 146, 157
- 1960
Việt Nam: lập hàng giáo phẩm, ba giáo tỉnh Hà Nội, Huế, Sài Gòn (24/11) Chương 135, 145, 146, 149, 152, 156, 169
- 1961
Việt Nam: La Vang thành Vương cung thánh đường (22/8) Chương 146, 160, 169
- 1963
Việt Nam: khủng hoảng Phật giáo ở Huế; đảo chính 1/11 Chương 144, 145, 146, 147, 159, 175
- 1964
Việt Nam: Tòa Thánh cho áp dụng chỉ thị kính tổ tiên Chương 137, 147, 148, 149, 150
- 1965
Việt Nam: giám mục ra thông cáo kính tổ tiên (14/6) Chương 135, 147, 148, 149, 150, 151, 159, 171
- 1966
Trung Hoa: Cách mạng Văn hóa (đến 1976), thánh đường đóng cửa Chương 138, 144, 149
- 1967
Việt Nam: Nguyễn Văn Thuận làm giám mục Nha Trang Chương 144, 145, 148, 149, 156, 171, 175
- 1972
Việt Nam: La Vang bị phá gần hết Chương 133, 144, 145, 148, 161
- 1975
Việt Nam: 30/4 chiến tranh chấm dứt; Thuận bị bắt (15/8), ở tù 13 năm; hàng trăm ngàn người đi tị nạn Chương 135, 143, 144, 145, 150, 159, 169
- 1976
Việt Nam: Kinh Thánh trọn bộ của cha Nguyễn Thế Thuấn Chương 145, 148, 151, 160
- 1980
Việt Nam: thư chung “Sống Phúc Âm giữa lòng dân tộc”; làn sóng vượt biển Chương 144, 145, 148, 153, 169
- 1981
Philippines: Gioan Phaolô II thăm trại thuyền nhân Việt ở Bataan Chương 144, 157, 158, 175
- 1984
Hàn Quốc: phong thánh 103 vị tử đạo Chương 144, 158, 160, 161
- 1986
Việt Nam: Đại hội VI mở ra công cuộc Đổi mới Chương 145, 149, 158, 159, 160, 161
- 1988
Việt Nam: Đức cha Thuận được thả (21/11) Chương 143, 145, 151, 158, 169
- 1989
- 1995
Philippines: bốn, năm triệu người họp ở Luneta Chương 149, 158, 161, 174
- 1998
Việt Nam: Kinh Thánh trọn bộ của Nhóm Giờ Kinh Phụng vụ Chương 140, 141, 148, 160
- 2000
Việt Nam: Anrê Phú Yên được phong chân phước Chương 141, 143, 145, 146, 154, 158
- 2007
Việt Nam: Thủ tướng Dũng gặp giáo hoàng (25/1) Chương 143, 144, 151, 160, 162, 163, 169
- 2008
- 2009
Việt Nam: Chủ tịch Triết đến Vatican (11/12) Chương 163, 164, 166, 169, 175
- 2010
Pakistan: bà Asia Bibi bị kết án tử hình Chương 136, 144, 160, 161, 164, 169
- 2011
Việt Nam: đại diện không thường trú đầu tiên của Tòa Thánh Chương 161, 163, 164, 165, 169
- 2018
Trung Quốc: thỏa thuận tạm về bổ nhiệm giám mục (22/9) Chương 138, 153, 160, 164, 165
- 2019
Sri Lanka: đánh bom ba nhà thờ (21/4) Chương 143, 149, 161, 162, 164, 165, 168, 174
- 2020
Việt Nam: ít người chết vì dịch; lũ miền Trung (tháng 10) Chương 141, 165, 167, 168, 169, 170, 173, 175
- 2021
Việt Nam: Sài Gòn phong tỏa từ tháng 7 Chương 144, 151, 155, 164, 165, 168, 170
- 2023
Việt Nam: thỏa thuận đại diện thường trú của Tòa Thánh (27/7) Chương 150, 155, 160, 165, 166, 167, 168, 169, 171, 173, 174
- 2024
Việt Nam: Zalewski nhận chức đại diện thường trú ở Hà Nội. Đông Timor: Thánh lễ ở Dili Chương 160, 161, 167, 168, 169, 171, 172, 174, 175
- 2026
Việt Nam: Lêô nhận lời mời sang Việt Nam (tháng 4) Chương 173, 175, 176