Tra cứu · 679 mốc
Niên biểu
Ba dòng chảy đặt cạnh nhau. Bấm số chương để đọc câu chuyện. “Khoảng”: sử liệu không chắc năm; “tương truyền”: điều do truyền thống kể lại.
Cuốn 1 · chương 1–34Nguồn cội và lửa thử thách
| Năm | Hội Thánh | Đế quốc Rôma | Phương Đông, Việt Nam | Ch. |
|---|---|---|---|---|
| 331 TCN | Alêxanđê Đại đế lập thành Alêxanđria bên cửa sông Nin | Chương 34 | ||
| khoảng 300 TCN | Người Do Thái ở Alêxanđria bắt đầu dịch Kinh Thánh sang tiếng Hy Lạp (bản Bảy Mươi) | Chương 1 | ||
| 312 TCN | Khởi công đường Appia, con đường lát đá cổ nhất của Rôma | Chương 1 | ||
| 167 TCN | Mattathia nổi dậy ở Môđin, chống lệnh ép thờ thần ngoại | Chương 11 | ||
| 146 TCN | Rôma san phẳng thành Côrintô cổ | Chương 15 | ||
| khoảng 125 TCN | Cuộn sách Isaia ở Biển Chết được chép tay | Chương 1 | ||
| 44 TCN | Julius Caesar tái lập Côrintô thành thuộc địa Rôma | Chương 15 | ||
| 42 TCN | Octavianô và Antôniô thắng Brutus, Cassius ở Philípphê | Chương 14 | ||
| 27 TCN | Octavianô được suy tôn là Augustô; thời Pax Romana | Chương 1 | ||
| khoảng 22–10 TCN | Hêrôđê Cả trùng tu Đền Thờ Giêrusalem, xây thành Xêdarê | Chương 1, 10 | ||
| khoảng 6–4 TCN | Chúa Giêsu sinh ra tại Bêlem | Augustô trị vì; Hêrôđê Cả làm vua xứ Giuđê | Nhà Tây Hán cai trị Trung Hoa; đất Giao Chỉ thuộc nhà Hán | Chương 1, 2 |
| 4 TCN | Thánh Gia từ Ai Cập về Nadarét | Hêrôđê Cả chết; Sepphoris bị đốt | Chương 1, 2 | |
| khoảng 5 | Saolô sinh ở Tácxô, là công dân Rôma từ lúc lọt lòng | Chương 11 | ||
| 6 | Giuđê thành tỉnh Rôma; kiểm kê dân số thời Quirinô; Giuđa người Galilê chống thuế | Chương 1, 2, 8 | ||
| 9–23 | Vương Mãng cướp ngôi nhà Hán, lập nhà Tân | |||
| 14 | Augustô chết; Tibêriô lên ngôi | Chương 3 | ||
| 18–36 | Caipha làm thượng tế ở Giêrusalem | Chương 4, 8 | ||
| 25 | Lưu Tú lập nhà Đông Hán | |||
| 26–36 | Phongxiô Philatô làm tổng trấn Giuđê | Chương 4 | ||
| khoảng 28 | Gioan Tẩy Giả rao giảng; Chúa Giêsu chịu phép rửa, bắt đầu rao giảng ở Galilê, chọn Nhóm Mười Hai | Năm thứ mười lăm triều Tibêriô | Chương 3 | |
| khoảng 30 | Chúa Giêsu chịu đóng đinh và sống lại; Người lên trời; lễ Ngũ Tuần, Hội Thánh ra đời ở Giêrusalem | Philatô xét xử dưới triều Tibêriô | Chương 4–6 | |
| khoảng 30–34 | Cộng đoàn Giêrusalem sống chung; Phêrô và Gioan bị bắt; bảy phó tế được chọn | Chương 7, 8 | ||
| khoảng 34 | Têphanô bị ném đá; Hội Thánh tản mác; Saolô gặp Chúa trên đường Đamát | Chương 9, 11, 12 | ||
| khoảng 34–37 | Philípphê rao giảng ở Samari; Saolô ở miền Ả Rập rồi trốn khỏi Đamát trong chiếc thúng | Chương 10, 12, 13 | ||
| khoảng 36 | Philatô bị triệu hồi về Rôma | Chương 4 | ||
| 37 | Saolô lên Giêrusalem gặp Phêrô; Barnaba bảo lãnh | Caligula lên ngôi | Chương 13 | |
| khoảng 34–45 | Phêrô rửa tội cho gia đình Côrnêliô ở Xêdarê; ở Antiôkhia, môn đệ lần đầu được gọi là Kitô hữu | Chương 10 | ||
| 40–43 | Hai Bà Trưng khởi nghĩa (40); Mã Viện sang đánh (43) | |||
| 41 | Claudiô lên ngôi; Giuđê mất mùa đói kém | Chương 10 | ||
| khoảng 44 | Giacôbê, anh Gioan, bị chém đầu; Phêrô bị bắt rồi thoát ngục | Hêrôđê Agrippa I chết | Chương 20, 21 | |
| khoảng 46–48 | Barnaba và Saolô truyền giáo ở đảo Síp, Pisiđia, Lýtra | Thống đốc Xécgiô Phaolô ở Síp tin theo | Chương 13 | |
| khoảng 49 | Công đồng Giêrusalem: dân ngoại không phải chịu cắt bì | Claudiô trục xuất người Do Thái khỏi Rôma | Chương 13, 16, 19 | |
| khoảng 49–51 | Phaolô cùng Sila, Timôthê sang châu Âu: Philípphê, Thêxalônica | Chương 14 | ||
| khoảng 50–52 | Phaolô ở Côrintô mười tám tháng; thư gửi Thêxalônica | Galliô làm thống đốc Akhaia | Tương truyền Tôma đến Ấn Độ (52) | Chương 14, 15, 20 |
| 54 | Tín hữu gốc Do Thái trở về Rôma | Claudiô chết; Nêrô lên ngôi | Chương 15, 16 | |
| khoảng 54–57 | Phaolô ở Êphêsô; các thư gửi Côrintô, Galát, Rôma | Chương 15, 16 | ||
| khoảng 57–59 | Phaolô bị bắt ở Giêrusalem, bị giam hai năm ở Xêdarê | Tổng trấn Phêlích rồi Phéttô | Chương 17 | |
| khoảng 59–62 | Phaolô bị giải về Rôma, đắm tàu ở Manta, bị quản thúc hai năm | Chương 17 | ||
| 62 | Giacôbê, anh em của Chúa, bị ném đá ở Giêrusalem | Chương 22 | ||
| 64 | Nêrô đổ tội cháy thành cho Kitô hữu: cuộc bách hại đầu tiên | Lửa thiêu Rôma sáu ngày đêm | Tương truyền Phật giáo vào Trung Hoa thời Hán Minh Đế (khoảng 65) | Chương 19, 27 |
| khoảng 64–67 | Phêrô bị đóng đinh, Phaolô bị chém đầu ở Rôma | Chương 18, 19 | ||
| khoảng 65–70 | Tin Mừng theo Thánh Máccô được viết | Chương 7, 14 | ||
| 66–70 | Tương truyền tín hữu Giêrusalem lánh sang Pella | Người Do Thái nổi dậy; Vespasianô rồi Titô vây Giêrusalem | Chương 22 | |
| 68–69 | Nêrô chết; năm bốn hoàng đế; Vespasianô thắng | Chương 22 | ||
| 70 | Đền Thờ Giêrusalem bị đốt | Titô chiếm Giêrusalem | Chương 1, 22 | |
| 72 | Tương truyền Tôma tử đạo ở Mylapore, Ấn Độ | Chương 20 | ||
| 79 | Núi Vesuvius phun lửa | Chương 26 | ||
| 81–96 | Tương truyền Gioan bị đày ra đảo Patmô, viết sách Khải Huyền | Đômitianô trị vì, đòi gọi là “Chúa và Thiên Chúa” | Chương 22, 23 | |
| 95 | Đômitianô giết Flaviô Clêmentê, đày Đômitilla | Chương 22 | ||
| khoảng 96 | Clêmentê, Giám mục Rôma, viết thư gửi giáo đoàn Côrintô | Đômitianô bị ám sát; Nerva lên ngôi | Chương 15, 22, 25 | |
| cuối thế kỷ I | Sách Didakhê ra đời, có lẽ ở Syria | Chương 25 | ||
| khoảng 100 | Gioan qua đời bình an ở Êphêsô | Trajanô trị vì | Chương 23, 24 | |
| 105 | Thái Luân dâng vua Hán cách làm giấy mới | |||
| khoảng 110 | Ignatiô bị giải từ Antiôkhia về Rôma, viết bảy lá thư; Pôlycarpô ra đón ở Smyrna | Chương 17, 25, 28 | ||
| khoảng 112 | Pliniô hỏi Trajanô cách xử Kitô hữu | Trajanô trả lời: không truy lùng, ai bị tố mà không chối thì xử | Chương 26, 27 | |
| khoảng 125 | Quađratô và Aristiđê dâng bài biện hộ lên hoàng đế | Hađrianô ở Athêna | Chương 33 | |
| 132–135 | Marcô, giám mục gốc dân ngoại đầu tiên ở Giêrusalem | Bar Kôkhba nổi dậy; Hađrianô lập thành Aelia Capitôlina | Chương 25 | |
| khoảng 136–144 | Valentinô dạy thuyết Ngộ đạo ở Rôma; Hội Thánh Rôma lên án Marcion (144) | Chương 31 | ||
| khoảng thế kỷ II | Nước Phù Nam ở Nam Bộ buôn bán với phương Tây; ở Óc Eo (An Giang) có đồng tiền vàng Rôma thời Antôninô Piô | |||
| khoảng 155 | Pôlycarpô tử đạo ở Smyrna; Giustinô viết Hộ giáo thứ nhất, tả Thánh lễ Chúa nhật; Pôlycarpô gặp Anicêtô ở Rôma | Antôninô Piô trị vì (138–161) | Chương 22, 27, 28, 30, 33 | |
| khoảng 160–170 | Montanô xuất thần ở miền Phrygia | Chương 35 | ||
| khoảng 165 | Giustinô và sáu bạn bị chém đầu ở Rôma | Marcô Aurêliô trị vì | Chương 27, 28 | |
| 166 | Sử nhà Hán ghi sứ của “vua Đại Tần An Đôn” (Marcô Aurêliô) đến Lạc Dương qua quận Nhật Nam | |||
| khoảng 175 | Celsô viết sách chống đạo Kitô | Chương 21, 26, 33 | ||
| 177 | Bách hại ở Lyon và Vienne; Blandina, Pôthinô tử đạo | Marcô Aurêliô cho xử người không chối đạo | Chương 9, 21, 27, 28 | |
| khoảng 180 | Irênê viết Chống các lạc giáo; chép danh sách giám mục Rôma; nói chỉ có bốn sách Tin Mừng | Commôđô lên ngôi | Chương 18, 22, 31, 32 | |
| 184 | Khởi nghĩa Khăn Vàng làm lung lay nhà Đông Hán | |||
| 187 | Sĩ Nhiếp cai quản Giao Chỉ (187–226) | |||
| khoảng 190 | Giám mục Aberciô soạn bia mộ; Pôlycratê viết thư cho Giáo hoàng Victor về ngày lễ Phục Sinh | Chương 20, 22, 30 | ||
| 192 | Khu Liên lập nước Lâm Ấp ở miền Trung Việt Nam ngày nay | |||
| cuối thế kỷ II | Mảnh văn Muratori liệt kê sách Tân Ước | Chương 32 | ||
| 197 | Tertulianô viết Biện hộ ở Carthage | Chương 7, 28, 30, 33 | ||
| khoảng 200 | Hội Thánh Rôma có nghĩa trang riêng, Callixtô coi sóc; Minuciô Fêlix viết Octaviô | Hình vẽ chế nhạo “Alexamênô” trên đồi Palatinô | Chương 26, 29, 33 | |
| 202 | Origênê mất cha vì đạo | Septimiô Sêvêrô cấm cải sang Do Thái giáo và Kitô giáo | Chương 27 | |
| 203 | Perpêtua, Fêlicita và các bạn tử đạo ở Carthage; Origênê giữ trường giáo lý Alêxanđria | Chương 21, 28, 34 | ||
| 207 | Tertulianô ngả theo phái Montanô | Chương 35 | ||
| khoảng 213 | Tertulianô dùng chữ “Trinitas” (Ba Ngôi) | Chương 33 | ||
| 220 | Nhà Đông Hán mất; Trung Hoa chia ba: Ngụy, Thục, Ngô | |||
| 224 | Nhà Sassanid dựng lại đế quốc Ba Tư | |||
| khoảng 230 | Origênê chịu chức linh mục ở Xêdarê | Chương 34 | ||
| 235 | Giáo hoàng Pontianô và Hippôlytô bị đày sang Sardinia | Maximinô Thrax nhắm vào các chủ chăn | Chương 27, 35 | |
| khoảng 240 | Nhà thờ tại gia ở Dura-Europos | Chương 21, 30 | ||
| khoảng 248 | Origênê viết Chống Celsô | Bà Triệu khởi nghĩa chống quân Ngô ở Cửu Chân (248) | Chương 33 | |
| 249–250 | Giáo hoàng Fabianô tử đạo; nhiều người sa ngã; Origênê bị tù | Đêciô lên ngôi, buộc mọi người tế thần, lấy giấy chứng nhận | Chương 27, 34, 35 | |
| 251 | Công nghị Carthage; Cornêliô làm Giáo hoàng; Nôvatianô ly khai | Đêciô tử trận ở Abritus | Chương 27, 35 | |
| khoảng 254 | Origênê qua đời ở Tyrô | Chương 34 | ||
| 256 | Nhà thờ Dura-Europos bị lấp đất | Quân Ba Tư vây Dura-Europos | Chương 21, 30 | |
| 257–258 | Xíttô II, Laurensô, Cyprianô tử đạo | Valêrianô bách hại hàng giáo sĩ | Chương 27, 29, 35 | |
| 260 | Hội Thánh được trả lại nơi thờ phượng | Valêrianô bị vua Ba Tư bắt; Galliênô ngừng bách hại | Chương 27 | |
| 265 | Nhà Tấn thay nhà Ngụy | |||
| khoảng 272 | Constantinô sinh ở Naissus | Chương 36 | ||
| 280 | Nhà Tấn thống nhất Trung Hoa | |||
| 284 | Điôclêtianô lên ngôi | Chương 36 | ||
| 293 | Tứ đầu chế: hai Augustô, hai Xêda | Chương 27, 36 | ||
| khoảng 301 | Armênia nhận Kitô giáo làm quốc giáo (có thuyết nói 314) | Chương 20 | ||
| 303 | Đại Bách hại: phá nhà thờ Nicômêđia, thu Kinh Thánh | Sắc lệnh bách hại thứ nhất | Chương 27, 32, 36 | |
| 304 | Sắc lệnh thứ tư: mọi Kitô hữu phải tế thần | Chương 27 | ||
| 305 | Điôclêtianô và Maximianô thoái vị | Chương 27, 36 | ||
| 306 | Constantiô chết ở York, quân tôn Constantinô; Cấm vệ quân tôn Maxentiô ở Rôma | Chương 36 | ||
| 308 | Hội nghị Carnuntum; Liciniô làm Augustô | Chương 36 | ||
| 311 | Sắc chỉ khoan dung của Galêriô; Phêrô, Giám mục Alêxanđria, bị chém | Galêriô chết; Maximinô Đaia còn bách hại | Chương 27, 36 | |
| 312 | Dấu Chi-Rho trên khiên quân Constantinô | Constantinô vượt Alpes, thắng Maxentiô ở cầu Milvian (28 tháng Mười), vào Rôma | Chương 36, 37 | |
| 313 | Hội Thánh được tự do thờ phượng (thỏa thuận Milan) | Chương 29, 37 |
Cuốn 2 · chương 35–72Công đồng, đan viện và trường học
| Năm | Hội Thánh | Đế quốc, vương quốc | Phương Đông, Việt Nam | Ch. |
|---|---|---|---|---|
| 313 | Hội Thánh được tự do thờ phượng; thư Liciniô dán ở Nicômêđia trả lại nhà thờ; Bắc Phi khởi đầu ly giáo Đônatô | Constantinô và Liciniô gặp nhau ở Milanô; Maximinô Đaia thua ở Hađrianôpôli | Chương 38 | |
| 314 | Công nghị Arles xét vụ phái Đônatô; khoảng năm này Armenia nhận đạo Kitô làm đạo của cả nước (truyền thống ghi 301) | Chương 39, 49 | ||
| khoảng 320 | Pacômiô lập đan viện sống chung ở Tabennêsi; Ariô cho người hát “Đã có một thời Người chưa từng hiện hữu” | Chandragupta I lập nhà Gupta ở Ấn Độ | Chương 40, 43 | |
| 324 | Constantinô thắng Liciniô, gửi thư giảng hòa tới Alêxanđria | Chương 40 | ||
| 325 | Công đồng Nicêa: Kinh Tin Kính, ngày lễ Phục Sinh chung; Ariô bị tuyệt thông, đi đày | Chương 40 | ||
| khoảng 326 | Thái hậu Hêlêna hành hương Giêrusalem | Constantinô xử tử con là Crispô; hoàng hậu Fausta chết | Chương 39 | |
| 330 | Khánh thành Constantinôpôli (11 tháng Năm) | Chương 39 | ||
| khoảng 330–337 | Iberia (Gruzia) trở lại đạo nhờ bà Ninô | Vua Mirian xin hoàng đế Constantinô gửi linh mục | Chương 49 | |
| 335 | Cung hiến Đền thờ Mộ Thánh; Công nghị Tyrô kết án Athanasiô, ngài đi đày lần một | Chương 39, 41 | ||
| 337 | Constantinô chịu phép Rửa và qua đời (22 tháng Năm) | Chương 39 | ||
| khoảng 341 | Ulfila được truyền chức giám mục, sau dịch Kinh Thánh sang tiếng Goth | Chương 50 | ||
| 356 | Antôn qua đời, thọ 105 tuổi; Athanasiô đi đày lần ba | Chương 41, 43 | ||
| 361 | Martinô lập đan viện đầu tiên ở xứ Gaule, tại Ligugé | Constantiô II mất; Giulianô lên ngôi, ân xá các giám mục | Chương 41, 43 | |
| 367 | Athanasiô công bố đúng hai mươi bảy sách Tân Ước | Chương 41 | ||
| 373 | Athanasiô qua đời; Ephrem qua đời | Chương 41, 44 | ||
| 374 | Ambrôsiô được bầu làm giám mục Milanô | Chương 45 | ||
| 378 | Người Goth thắng ở Hađrianôpôli; hoàng đế Valens tử trận | Chương 42, 50 | ||
| 380 | Sắc lệnh Cunctos populos: Thêôđôsiô nhận Kitô giáo làm đạo của cả đế quốc | Chương 38, 42, 49 | ||
| 381 | Công đồng Constantinôpôli: Kinh Tin Kính trọn vẹn, Thánh Thần “bởi Chúa Cha mà ra” | Chương 42, 66 | ||
| 386 | Augustinô nghe tiếng “Tolle, lege” trong vườn ở Milanô; Ambrôsiô giữ nhà thờ trước thái hậu Giustina; Giêrônimô sang Bêlem | Chương 45, 46 | ||
| 387 | Ambrôsiô rửa tội cho Augustinô đêm Phục Sinh; bà Mônica qua đời | Chương 46 | ||
| 390 | Thêôđôsiô tàn sát dân Thêxalônica, rồi công khai đền tội | Chương 45 | ||
| cuối thế kỷ IV | Vua Chăm Bhadravarman dựng đền thờ đầu tiên ở Mỹ Sơn | |||
| 396 | Augustinô làm giám mục Hippô | Chương 46 | ||
| 398 | Gioan Kim Khẩu làm giám mục Constantinôpôli | Chương 44 | ||
| 404–407 | Gioan Kim Khẩu bị đày đến Cucusô, qua đời gần Comana (407) | Chương 44 | ||
| khoảng 405 | Mesrop Mashtots tạo chữ cái Armenia | Chương 49 | ||
| 410 | Thượng hội đồng Ba Tư nhận Kinh Tin Kính Nicêa | Vua Alaric của người Goth chiếm và cướp phá Rôma | Chương 45, 50, 57 | |
| 418 | Công nghị Carthage lên án giáo thuyết Pêlagiô | Chương 46 | ||
| 420 | Giêrônimô qua đời bên hang đá Bêlem | Nhà Lưu Tống thay nhà Đông Tấn, Trung Hoa vào thời Nam–Bắc triều | Chương 45 | |
| 429 | Quân Vandal vượt biển sang Bắc Phi | Chương 46 | ||
| 430 | Augustinô qua đời giữa vòng vây Hippô (28 tháng Tám) | Chương 46 | ||
| 431 | Công đồng Êphêsô: Nestôriô bị cách chức; Hội Thánh Phương Đông không nhận công đồng này | Chương 47, 57 | ||
| 432 | Giáo hoàng Xíttô III khởi công đền Santa Maria Maggiore; theo truyền thống, Patrick bắt đầu rao giảng ở Ireland | Chương 47, 50 | ||
| 440 | Lêô được tấn phong giám mục Rôma | Chương 51 | ||
| 449 | Công đồng Cướp ở Êphêsô; Flavianô bị đánh, chết trên đường đi đày | Hoàng đế Thêôđôsiô II đứng về phía Eutykhê | Chương 48 | |
| 451 | Công đồng Canxêđônia: hai bản tính trong một Ngôi vị; trận Avarayr, Vardan Mamikônian tử trận | Aêtiô và người Goth đánh Attila ở Catalaunia | Chương 48, 49, 51 | |
| 452 | Lêô gặp Attila bên sông Mincio, người Hung rút khỏi nước Ý | Chương 51 | ||
| 455 | Lêô xin vua Vandal Genseric tha mạng dân Rôma | Người Vandal từ Bắc Phi cướp phá Rôma mười bốn ngày | Chương 50, 51 | |
| 476 | Ôđôacê phế Rômulô Augustulô, đế quốc Rôma ở phương Tây chấm dứt | Chương 50 | ||
| khoảng 480 | Biển Đức sinh ở Nursia (Norcia) | Chương 52 | ||
| 484 | Ly giáo Acaciô: Rôma và Constantinôpôli thôi hiệp thông ba mươi lăm năm; vua Vandal Huneric bách hại giám mục Công giáo ở Bắc Phi | Ba Tư ký hiệp ước cho Armenia giữ đạo Kitô | Chương 49, 50, 67 | |
| cuối thế kỷ V | Chín Vị Thánh từ Syria sang Êthiôpia, dịch Kinh Thánh sang tiếng Ge’ez | Chương 49 | ||
| khoảng 496 | Clovis chịu phép rửa ở Reims | Người Frank thành dân Công giáo | Chương 50 | |
| 527 | Justinianô lên ngôi hoàng đế, trị vì ba mươi tám năm | Chương 53 | ||
| khoảng 529 | Biển Đức lập đan viện Monte Cassino | Chương 52 | ||
| 537 | Giáo hoàng Silvêriô bị truất và đày | Cung hiến Hagia Sophia dựng lại (27 tháng Chạp) | Chương 53 | |
| 541 | Dịch hạch Justinianô lần đầu tràn vào đế quốc | Chương 53 | ||
| 544 | Lý Bí lập nước Vạn Xuân, xưng Lý Nam Đế | |||
| khoảng 547 | Biển Đức qua đời | Chương 52 | ||
| 553 | Công đồng Constantinôpôli II kết án Ba Chương | Chương 53 | ||
| 563 | Côlumba cùng mười hai bạn đến Iona lập đan viện | Chương 50 | ||
| 568 | Người Lombard tràn xuống nước Ý | Chương 54 | ||
| khoảng 570 | Muhammad chào đời ở Mecca | Chương 55 | ||
| 589 | Công nghị Tôlêđô III: vua Reccared bỏ phái Ariô; Kinh Tin Kính được thêm chữ Filioque | Nhà Tùy thống nhất Trung Hoa | Chương 42, 66 | |
| 590 | Grêgôriô nhận chức Giám mục Rôma giữa cơn dịch hạch | Chương 54 | ||
| 597 | Augustinô cùng khoảng bốn mươi đan sĩ đổ bộ nước Anh; vua Ethelbert cho ở lại Canterbury | Vương quốc Kent | Chương 54 | |
| 602 | Phôca nổi loạn, giết hoàng đế Maurixiô | Nhà Tùy đánh Vạn Xuân, nhà Tiền Lý chấm dứt | Chương 54 | |
| 604 | Grêgôriô qua đời (12 tháng Ba) | Thái tử Shotoku ban Hiến pháp mười bảy điều ở Nhật | Chương 54 | |
| khoảng 610 | Muhammad nhận mặc khải đầu tiên trong hang núi Hira | Chương 55 | ||
| 614 | Côlumbanô lập đan viện Bobbio ở nước Ý | Ba Tư chiếm Giêrusalem, đem Thánh Giá thật về Ba Tư | Chương 50, 55 | |
| 618 | Lý Uyên lập nhà Đường | |||
| 622 | Hijra: Muhammad dời từ Mecca sang Mêđina, năm thứ nhất của lịch Hồi giáo | Chương 55 | ||
| 629 | Nhà sư Huyền Trang rời Trường An sang Ấn Độ thỉnh kinh | |||
| 630 | Muhammad về tiếp quản Mecca; hoàng đế Hêraclius rước Thánh Giá về Giêrusalem | Chương 55 | ||
| 632 | Muhammad qua đời ở Mêđina; Abu Bakr làm khalip đầu tiên | Chương 55 | ||
| 635 | Đoàn A-la-bổn của Hội Thánh Phương Đông đến Trường An, kinh đô nhà Đường | Chương 47, 57 | ||
| 636 | Quân Ả Rập thắng trận Yarmuk | Chương 55 | ||
| 638 | Vua nhà Đường ban chiếu cho phép truyền đạo | Giêrusalem mở cổng cho khalip Umar; Hêraclius ban Ekthesis | Chương 55, 56, 57 | |
| 649 | Giáo hoàng Martinô I họp công nghị Latêranô, tuyên bố Đức Kitô có hai ý chí | Chương 56 | ||
| khoảng 651 | Đế quốc Ba Tư bị xóa sổ | Chương 55 | ||
| 653 | Lính hoàng đế bắt Martinô I ngay tại Latêranô; hai năm sau ngài qua đời nơi đày | Chương 56 | ||
| 664 | Công nghị Whitby: Northumbria theo cách tính lễ Phục Sinh của Rôma | Chương 50 | ||
| 679 | Nhà Đường đặt An Nam đô hộ phủ ở đất Việt | |||
| 680–681 | Công đồng chung thứ sáu (Constantinôpôli III): Đức Kitô có hai ý chí và hai hoạt động | Hoàng đế Constantinô IV chủ tọa | Chương 56 | |
| 710 | Nhật Bản đóng đô ở Nara | |||
| 711 | Tariq vượt eo biển Gibraltar; vương quốc Công giáo Visigoth sụp đổ | Chương 55 | ||
| 717–718 | Quân Ả Rập vây Constantinôpôli lần hai, Lêô III giữ thành | Chương 55 | ||
| 723 | Bônifaxô đốn cây sồi của thần Thor ở Geismar | Chương 50 | ||
| 726 | Hoàng đế Lêô III mở đầu cuộc chiến chống ảnh thánh | Chương 54, 58 | ||
| 730 | Thượng phụ Giêrmanô từ chức | Lêô III ra lệnh cấm tôn kính ảnh thánh khắp đế quốc | Chương 58 | |
| 732 | Charles Martel chặn quân Ả Rập giữa Tours và Poitiers | Chương 55 | ||
| 751 | Aistulf, vua Lombard, chiếm Ravenna | Quân nhà Đường thua quân Ả Rập bên sông Talas | Chương 54 | |
| 754 | Stêphanô II xức dầu cho vua Pepin ở Saint-Denis; Công đồng Hiereia cấm ảnh thánh; Bônifaxô tử đạo ở Dokkum | Chương 50, 54, 58 | ||
| 756 | Pepin dâng Ravenna và hơn hai mươi thành cho giáo hoàng, mở đầu Nước Giáo hoàng | Chương 54 | ||
| 762 | Nhà Abbasid dựng kinh đô Bátđa (Baghdad) | |||
| 781 | Dựng bia Cảnh giáo ở Trường An | Chương 57 | ||
| 787 | Công đồng Nicêa II phục hồi việc tôn kính ảnh thánh | Thái hậu Irênê nhiếp chính | Chương 58 | |
| 789 | Charlemagne ra huấn thị Admonitio Generalis: mỗi giám mục, mỗi đan viện mở trường | Chương 59 | ||
| 793 | Người Viking cướp phá tu viện Lindisfarne ở nước Anh | Chương 61 | ||
| 794 | Nhật Bản dời đô về Heian (Kyoto) | |||
| 800 | Lễ Giáng Sinh: Đức Lêô III đội vương miện hoàng đế cho Charlemagne | Đế quốc phương Tây ra đời | Chương 59 | |
| 802 | Jayavarman II lập vương quốc Khmer, mở đầu thời Angkor | |||
| 814 | Charlemagne qua đời (28 tháng Giêng) | Chương 59 | ||
| 843 | Ảnh thánh được phục hồi: “Chúa nhật Chính Thống” | Hiệp ước Verdun chia đế quốc Frank làm ba | Chương 58, 61 | |
| 845 | Viking thiêu Hamburg, Ansgar chạy thoát; vua Vũ Tông nhà Đường dẹp các tôn giáo ngoại quốc | Chương 57, 62 | ||
| 863 | Cyrillô và Mêthôđiô đến Moravia, dạy chữ và dâng lễ bằng tiếng Slav | Đại Moravia | Chương 60 | |
| 866 | Vua Boris xứ Bulgaria gửi Đức Nicôla I 106 câu hỏi; ngài trả lời và sai thừa sai sang | Chương 64, 65 | ||
| 867 | Đức Ađrianô II đặt sách Slav lên bàn thờ; Thượng phụ Phôtiô kết án Filioque | Chương 60, 66 | ||
| 868 | Kinh Kim Cương in khắc gỗ ở Đôn Hoàng, cuốn sách in có ghi năm xưa nhất còn lại | |||
| 869 | Cyrillô qua đời ở Rôma; Công đồng Constantinôpôli (869–870) phế Phôtiô | Chương 60, 71 | ||
| 875 | Vua Chăm Indravarman II dựng Phật viện Đồng Dương (Quảng Nam) | |||
| 885 | Mêthôđiô qua đời; môn đệ bị đuổi khỏi Moravia | Chương 60 | ||
| 897 | “Thượng hội đồng Xác Chết” xử Giáo hoàng Fôrmôsô | Chương 61 | ||
| 905 | Khúc Thừa Dụ giành quyền tự chủ cho đất Việt | |||
| 907 | Nhà Đường mất, Trung Hoa vào thời Ngũ Đại | |||
| 910 | Công tước William dâng đất lập đan viện Cluny | Chương 63 | ||
| 938 | Ngô Quyền thắng quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng | |||
| 955 | Gioan XII, mười tám tuổi, lên ngôi Giáo hoàng | Otto I thắng người Magyar ở Lechfeld | Chương 61 | |
| khoảng 957 | Bà Olga chịu phép rửa | Chương 62 | ||
| 960 | Triệu Khuông Dận lập nhà Tống | |||
| 962 | Gioan XII đội vương miện hoàng đế cho Otto I | Đế quốc người Đức | Chương 61 | |
| 966 | Công tước Mieszko I chịu phép rửa | Ba Lan | Chương 62 | |
| 968 | Đinh Bộ Lĩnh lập nước Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư | |||
| 981 | Lê Hoàn đánh tan quân Tống | |||
| 988 | Vlađimia chịu phép rửa; dân Kyiv chịu phép rửa dưới sông Dnipro | Chương 62 | ||
| 1000 | Gniezno thành tổng giáo phận; Stêphanô đội vương miện Hungary; Althing Iceland chọn đạo Kitô | Chương 62 | ||
| 1009 | Lý Công Uẩn lên ngôi, lập nhà Lý | |||
| 1010 | Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long | |||
| 1014 | Filioque vào Thánh lễ ở Rôma khi vua Henry II đến lãnh vương miện | Chương 66 | ||
| 1046 | Thượng hội đồng Sutri: vua Henry III phế ba giáo hoàng, đặt Clêmentê II | Chương 68 | ||
| 1054 | Humbertô đặt bản án tuyệt thông lên bàn thờ Hagia Sophia (16 tháng Bảy): mốc “Cuộc Đại Ly giáo” Đông–Tây | Nhà Lý đổi quốc hiệu là Đại Việt | Chương 67 | |
| 1059 | Sắc lệnh Latêranô: hồng y bầu giáo hoàng | Chương 68 | ||
| 1070 | Lập Văn Miếu ở Thăng Long | |||
| 1071 | Seljuk thắng quân Byzantine ở Manzikert, bắt hoàng đế Rômanô IV | Chương 69 | ||
| 1073 | Hildebrand lên ngôi, hiệu Grêgôriô VII | Chương 68 | ||
| 1075 | Khoa thi đầu tiên ở Đại Việt; Lý Thường Kiệt đánh sang đất Tống (1075–1076) | |||
| 1077 | Henry IV đền tội ở Canossa, được giải vạ; khoảng năm này Anselmô viết Proslogion | Lý Thường Kiệt chặn quân Tống trên sông Như Nguyệt | Chương 68, 72 | |
| 1085 | Grêgôriô VII qua đời ở Salerno | Hiệp sĩ Kitô giáo Tây Ban Nha lấy lại Toledo | Chương 68, 72 | |
| 1095 | Công đồng Clermont: Urbanô II kêu gọi thập tự chinh | Hoàng đế Alexiô I xin giúp | Chương 69 | |
| 1096 | Cuộc thập tự chinh của dân nghèo; quân Emicô tàn sát người Do Thái ở Mainz và dọc sông Rhine | Chương 69, 75 | ||
| 1098 | Rôbertô cùng hai mươi mốt đan sĩ lập Cîteaux; Thập tự quân chiếm Antiôkhia | Chương 63, 69 | ||
| 1099 | Thập tự quân chiếm Giêrusalem (15 tháng Bảy) | Chương 69 | ||
| đầu thế kỷ XII | Vua Suryavarman II xây đền Angkor Wat | |||
| khoảng 1119 | Hugues de Payens lập dòng Hiệp sĩ Đền Thờ; Đức Callixtô II phê chuẩn Hiến chương Bác ái | Chương 63, 69 | ||
| 1122 | Thỏa ước Worms về việc trao nhẫn và gậy; Công đồng Latêranô I chuẩn nhận năm sau | Hoàng đế Henry V nhượng bộ | Chương 68, 71 | |
| 1139 | Công đồng Latêranô II: hôn nhân của giáo sĩ có chức thánh là vô hiệu | Chương 65, 71 | ||
| 1141 | Sens kết án Abêlard lần nữa; Hildegard nghe tiếng gọi, bắt đầu viết thị kiến | Chương 72, 77 | ||
| 1144 | Cung thánh Saint-Denis được cung hiến, khởi đầu lối Gothic | Zengi chiếm Edessa | Chương 70, 76 | |
| 1146 | Bênađô giảng Thập tự chinh thứ hai ở Vézelay, ngăn Raoul kích động giết người Do Thái | Chương 70, 75 | ||
| khoảng 1150 | Phêrô Lombard soạn Các Mệnh đề; Hildegard lập nữ đan viện Rupertsberg | Chương 72, 77 | ||
| 1163 | Khởi công Nhà thờ Đức Bà Paris | Chương 72 | ||
| 1177 | Barbarossa hôn chân Đức Alexanđê III ở Venise | Hoàng đế Frederick Barbarossa hòa với giáo hoàng | Quân Chăm đánh chiếm kinh đô Angkor | Chương 71 |
| 1179 | Công đồng Latêranô III: giáo hoàng đắc cử cần hai phần ba phiếu; Hildegard qua đời | Chương 71, 77 | ||
| 1187 | Saladin thắng ở Hattin, vào Giêrusalem (2 tháng Mười) | Chương 70 | ||
| 1191 | Thập tự chinh thứ ba chiếm lại Acre | Richard I và Philippe Auguste | Chương 70 | |
| 1192 | Minamoto Yoritomo làm tướng quân, mở Mạc phủ Kamakura ở Nhật | |||
| 1198 | Innôcentê III lên ngôi Giáo hoàng | Chương 73 | ||
| khoảng 1200 | Đại học Paris thành hình | Vua Philippe Auguste ban hiến chương cho thầy trò | Chương 72 | |
| 1204 | Thập tự quân cướp phá Constantinôpôli ba ngày | Đế quốc Latinh lập ra; ba nhà nước Hy Lạp lưu vong | Chương 67, 70 | |
| 1206 | Phanxicô bỏ gia sản trước giám mục Assisi | Thiết Mộc Chân thống nhất các bộ tộc, lấy hiệu Thành Cát Tư Hãn | Chương 76 | |
| 1209 | Thập tự chinh chống phái Albi; Béziers bị tàn sát (22 tháng Bảy) | Chương 74 | ||
| khoảng 1210 | Innôcentê III chuẩn nhận lối sống của Phanxicô | Chương 73 | ||
| 1212 | Clara rời nhà đêm Lễ Lá, về San Damianô | Chương 77 | ||
| 1215 | Công đồng Latêranô IV, bảy mươi mốt sắc lệnh | Đại Hiến chương đóng ấn ở Anh, bị giáo hoàng bác | Chương 73 | |
| 1216 | Innôcentê III qua đời ở Perugia; Hônôriô III phê chuẩn Dòng Đa Minh | Chương 73, 76 | ||
| 1223 | Hang đá Greccio; luật dòng Phanxicô được phê chuẩn | Chương 76 | ||
| 1225 | Trần Cảnh lên ngôi, nhà Trần thay nhà Lý | |||
| 1226 | Phanxicô qua đời (3 tháng Mười) | Chương 76 | ||
| 1229 | Frederick II lấy lại Giêrusalem bằng hiệp ước với al-Kamil; Hòa ước Paris sáp nhập Languedoc vào nước Pháp | Chương 70, 74 | ||
| 1241 | Quân Mông Cổ thắng ở Liegnitz và sông Sajó | Chương 78 | ||
| 1250 | Louis IX bị bắt ở Mansurah; Mamluk nắm quyền Ai Cập | Chương 70 | ||
| 1254 | Rubruck dự cuộc tranh luận ba tôn giáo ở Karakorum | Chương 78 | ||
| 1258 | Hülegü chiếm Baghdad, xử tử caliph Abbasid cuối cùng | Nhà Trần đánh lui quân Mông Cổ lần thứ nhất | Chương 78 | |
| 1271 | Hốt Tất Liệt lập nhà Nguyên | |||
| 1274 | Công đồng Lyon II: sứ thần Byzantium nhận Filioque và quyền giáo hoàng; Tôma Aquinô và Bônaventura qua đời | Hoàng đế Micae VIII công bố hiệp nhất | Quân Nguyên–Mông vượt biển đánh Nhật, thất bại | Chương 71, 76, 86 |
| 1279 | Nhà Nguyên diệt nhà Nam Tống, cai trị cả Trung Hoa | |||
| 1281 | Markos được bầu thượng phụ, hiệu Yahballaha III; Gertrude gặp Đức Kitô trong thị kiến ở Helfta | Quân Nguyên–Mông đánh Nhật lần hai, gặp bão tan | Chương 77, 78 | |
| 1285 | Trần Hưng Đạo đánh bại quân Nguyên–Mông lần thứ hai | |||
| 1287–1288 | Rabban Sauma đi từ Bắc Kinh sang Rôma và Paris; nhận Mình Thánh từ Đức Nicôla IV ở Rôma | Trần Hưng Đạo thắng quân Nguyên trên sông Bạch Đằng (1288) | Chương 57, 78 | |
| 1291 | Mamluk chiếm Acre, hết đất Latinh ở Đất Thánh | Chương 70 | ||
| 1294 | Cêlestinô V từ chức, Bônifaxô VIII được bầu; Gioan thành Montecorvino đến Khanbalik | Hốt Tất Liệt qua đời | Chương 78, 79 | |
| 1299 | Gioan thành Montecorvino dựng nhà thờ giữa Khanbalik | Trần Nhân Tông xuất gia, lập Thiền phái Trúc Lâm; khoảng năm này Osman lập nước Ottoman | Chương 78 | |
| 1300 | Năm Thánh đầu tiên | Chương 79 | ||
| 1302 | Sắc chỉ Unam Sanctam | Quân Flandre thắng kỵ binh Pháp ở Courtrai | Chương 79 | |
| 1303 | Cái tát ở Anagni; Đức Bônifaxô VIII qua đời | Chương 79 | ||
| 1306 | Công chúa Huyền Trân lấy vua Chăm Chế Mân; Đại Việt nhận hai châu Ô, Lý | |||
| 1307 | Đức Clêmentê V lập tổng giáo phận Khanbalik | Vua Philip IV bắt Hiệp sĩ Đền Thờ khắp nước Pháp (13 tháng Mười) | Chương 71, 78, 80 | |
| 1309 | Đức Clêmentê V dừng chân ở Avignon | Chương 80 | ||
| 1312 | Công đồng Vienne giải tán Dòng Hiệp sĩ Đền Thờ | Chương 71, 80 | ||
| 1347 | Thuyền Genova từ Caffa cập Messina, dịch hạch lan ra châu Âu | Chương 81 | ||
| 1348 | Đức Clêmentê VI mua Avignon; ngài che chở người Do Thái giữa cơn dịch | Chương 75, 80, 81 | ||
| 1367 | Đức Urbanô V trở về Rôma | Chương 80 | ||
| 1368 | Nhà Nguyên sụp đổ, nhà Minh lên | Chương 78 | ||
| 1371 | Vua Chăm Chế Bồng Nga đánh vào Thăng Long | |||
| 1373 | Julian thành Norwich thấy các thị kiến về cuộc Thương Khó | Chương 81 | ||
| 1377 | Đức Grêgôriô XI về Rôma; ngài lên án mười tám mệnh đề của Wycliffe | Chương 80, 83 | ||
| 1378 | Đức Grêgôriô XI qua đời; bầu Urbanô VI rồi Clêmentê VII: mở đầu cuộc Đại ly giáo (Ly giáo Tây phương) | Chương 80, 82 | ||
| 1380 | Thánh Catarina thành Siena qua đời ở Rôma | Chương 80, 82 | ||
| 1382 | Công nghị động đất ở Blackfriars; bản Kinh Thánh tiếng Anh đầu tiên xong | Chương 83 | ||
| 1384 | Wycliffe qua đời ở Lutterworth; Geert Groote qua đời | Chương 83, 84 | ||
| 1400 | Hồ Quý Ly lập nhà Hồ, đổi quốc hiệu là Đại Ngu | |||
| 1405 | Trịnh Hòa nhà Minh bắt đầu những chuyến đi biển lớn | |||
| 1407 | Quân Minh chiếm nước ta | |||
| 1409 | Công đồng Pisa truất cả hai giáo hoàng, bầu Alexanđê V; Tổng giám mục Arundel cấm Kinh Thánh tiếng Anh; Hus làm viện trưởng đại học Praha | Chương 82, 83, 84 | ||
| 1414 | Công đồng Constance khai mạc; Hus lên đường đến công đồng mang giấy thông hành | Vua Sigismund hứa bảo đảm an toàn cho Hus | Chương 84, 85 | |
| 1415 | Gioan XXIII bỏ trốn; sắc lệnh Haec Sancta; Grêgôriô XII từ chức; Hus bị thiêu (6 tháng Bảy) | Chương 84, 85 | ||
| 1417 | Công đồng truất Bênêđictô XIII, bầu Martinô V: hết Đại ly giáo | Gioan Oldcastle bị xử tử | Chương 83, 85 | |
| 1418 | Lê Lợi khởi nghĩa ở Lam Sơn | |||
| khoảng 1418–1427 | Tôma à Kempis soạn Gương Chúa Giêsu | Chương 84 | ||
| 1428 | Xương Wycliffe bị đào lên, đốt, đổ xuống sông Swift | Lê Lợi lên ngôi, lập nhà Lê; Bình Ngô đại cáo | Chương 83 | |
| 1429 | Jeanne giải vây Orléans; thái tử đăng quang ở Reims | Chiến tranh Trăm Năm giữa Pháp và Anh | Chương 85 | |
| 1431 | Jeanne bị thiêu ở Rouen; mở Công đồng Basel | Khoảng năm này quân Xiêm chiếm Angkor | Chương 85 | |
| 1439 | Công đồng Florence: văn kiện hiệp nhất Đông–Tây ký ngày 5 tháng Bảy; bánh có men hay không men đều hợp lệ | Chương 65, 86 | ||
| 1440 | Lôrensô Valla vạch mặt Bản Hiến tặng Constantinô | Chương 54 | ||
| 1444 | Quân thập tự bị diệt ở Varna | Chương 86 | ||
| 1452 | Văn kiện Florence được đọc trong Hagia Sophia | Chương 86 | ||
| 1453 | Mehmed II chiếm Constantinôpôli (29 tháng Năm); Hagia Sophia thành đền thờ Hồi giáo; Đế quốc Byzantium chấm dứt | Chương 53, 86 |
Cuốn 3 · chương 73–107Thập giá, cải cách và đại dương
| Năm | Hội Thánh | Đế quốc, vương quốc | Phương Đông, Việt Nam | Ch. |
|---|---|---|---|---|
| 1440 | Valla chứng minh Bản Hiến tặng Constantinô là đồ giả | Chương 87 | ||
| 1444 | Chợ người ở Lagos, 235 người châu Phi bị chia nhau (8/8) | Hoàng tử Henrique nhận phần của mình | Chương 103 | |
| 1452 | Nicôla V cho vua Bồ Đào Nha quyền bắt “dân ngoại” châu Phi làm nô lệ (và năm 1455) | Chương 103 | ||
| 1454 | Mainz in những tờ ơn xá đầu tiên có ghi ngày; Gennadiô Scholariô nhận gậy mục tử, thành thượng phụ Constantinôpôli | Constantinôpôli thất thủ (1453); sultan Mehmed II trao gậy cho Gennadiô (6/1) | Chương 87, 119 | |
| 1455 | Kinh Thánh Gutenberg xong, khoảng năm này; năm 1457 có Thánh vịnh Mainz, cuốn sách in đầu tiên ghi tên người in | Chương 87 | ||
| 1462 | Piô II gọi việc bắt người mới chịu rửa tội làm nô lệ là tội nặng | Quân lính cướp phá Mainz, thợ in tản đi khắp nơi | Chương 87, 103 | |
| 1465 | Gutenberg qua đời (1468) | Máy in đầu tiên ở Ý, trong đan viện Subiaco | Chương 87 | |
| 1475 | Thư viện Vaticanô mở cửa cho học giả; Nhà nguyện Sistine xây xong (1481) | Chương 88 | ||
| 1483 | Luther sinh ở Eisleben (10/11) | Diogo Cão (Bồ Đào Nha) đến cửa sông Congo, dựng cột đá có thập giá | Chương 91, 104 | |
| 1484 | Zwingli sinh ở Wildhaus; bản dịch Platon của Ficinô được in | Chương 87, 93 | ||
| 1491 | Vua Kongo Nzinga a Nkuwu chịu phép rửa, lấy tên João; Savonarôla làm bề trên đan viện San Marcô | Chương 90, 104 | ||
| 1492 | Alexanđê VI, Rôđrigô Borgia, đắc cử giáo hoàng; Granada thất thủ (2/1), người Do Thái không cải đạo bị đuổi | Boabdil nộp chìa khóa Granada, Tây Ban Nha khép chiến tranh với các vương quốc Hồi giáo; Côlômbô vượt Đại Tây Dương, cập đảo San Salvador (chương 101 viết Colón) | Chương 88, 89, 101 | |
| 1493 | Alexanđê VI ban sắc chỉ phân ranh Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha; hai vua được quyền bảo trợ Hội Thánh ở các xứ mới | Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha chia nhau các vùng đất mới | Chương 88, 101, 109 | |
| 1494 | Hiệp ước Tordesillas dời đường chia đất xa hơn; vua Charles VIII dẫn quân Pháp vào Ý, nhà Medici bị đuổi khỏi Florence | Chương 88, 90, 101 | ||
| 1497 | Con trai Alexanđê VI bị giết, ngài hứa canh tân; đống lửa đốt phù phiếm ở Florence (7/2), Savonarôla bị rút phép thông công; Hội Tình yêu Thiên Chúa lập ở Genova | Chương 88, 90 | ||
| 1498 | Savonarôla bị treo cổ và thiêu ở Florence (23/5) | Vasco da Gama thả neo ngoài Calicut | Bờ Malabar, Ấn Độ: người Bồ Đào Nha gặp các Kitô hữu của thánh Tôma | Chương 88, 107 |
| 1499 | Michelangelô hoàn tất bức Pietà; Hồng y Cisneros ra lệnh rửa tội hàng loạt ở Granada, rồi Albaicín nổi dậy | Chương 87, 89 | ||
| 1502 | Las Casas sang Hispaniola | Sắc lệnh buộc người Hồi giáo ở Castilla chịu phép Rửa hoặc ra đi; tuyển hầu Friđêricô lập đại học Wittenberg | Chương 89, 91, 101 | |
| 1505 | Luther bị sét đánh gần Stotternheim (2/7), vào tu viện Augustinô Erfurt; chịu chức linh mục (1507) | Chương 91 | ||
| 1508 | Vua Tây Ban Nha được quyền chọn giám mục ở châu Mỹ; Michelangelô bắt đầu vẽ trần Nhà nguyện Sistine (đến 1512); đại học Alcalá khai giảng | Còn khoảng 60.000 người bản xứ ở Hispaniola | Chương 87, 90, 101 | |
| 1509 | Gioan Calvin sinh ở Noyon | Henry VIII lên ngôi, cưới Catarina xứ Aragon | Chương 93, 94 | |
| 1510 | Thánh Catarina thành Genova qua đời; Luther sang Rôma lo việc cho dòng | Chương 90, 91 | ||
| 1512 | Công đồng Latêranô V (đến 1517); Luther lấy bằng tiến sĩ thần học | Ferdinand xứ Aragon ban Luật Burgos | Chương 88, 91, 101 | |
| 1516 | Erasmô in Tân Ước tiếng Hy Lạp ở Basel; Thomas More viết Utopia; Las Casas đề nghị đưa nô lệ châu Phi sang thay | Chương 87, 94, 101 | ||
| 1517 | Luther gửi chín mươi lăm luận đề (31/10); Tetzel rao ơn xá gần Wittenberg; Kinh Thánh Đa ngữ Complutum xong, Cisneros qua đời | Chương 88, 89, 90, 91, 97 | ||
| 1518 | Luther gặp hồng y Cajetanô ở Augsburg; Lêô X phong Henrique, con vua Afonso xứ Kongo, làm giám mục hiệu tòa; triều đình cấp phép chở nô lệ thẳng từ châu Phi | Chương 91, 101, 104 | ||
| 1519 | Luther tranh luận với Eck ở Leipzig; Zwingli nhận chức ở Grossmünster, Zürich (1/1) | Carôlô V được bầu làm hoàng đế; Cortés cùng khoảng 500 lính đổ bộ lên bờ biển Mêhicô | Chương 91, 93, 101 | |
| 1520 | Luther viết ba sách mỏng; sắc chỉ Exsurge Domine (tháng Sáu); Luther đốt sắc chỉ (10/12) | Chương 91 | ||
| 1521 | Giáo hoàng ra vạ tuyệt thông Luther; Luther trước nghị hội Worms (17–18/4); Henry VIII viết Bênh vực Bảy Bí tích, được Lêô X ban danh hiệu Người Bảo vệ Đức tin; Ignatiô bị thương ở Pamplona, bắt đầu đổi đời | Sắc lệnh Worms tuyên bố Luther ngoài vòng pháp luật (25/5); Quân Pháp vây Pamplona (20/5); Tenochtitlan sụp đổ, Cuauhtémoc bị bắt (13/8) | Chương 91, 94, 96, 101 | |
| 1522 | Tân Ước tiếng Đức của Luther được in; Ađrianô VI thú nhận lỗi ở Nuremberg (1522–1523); chuyện hai chiếc xúc xích ở xưởng Froschauer; Ignatiô canh thức ở Montserrat, sống gần một năm ở Manresa; Las Casas vào Dòng Đa Minh | Chương 88, 91, 93, 96, 101 | ||
| 1523 | Mười hai nữ tu bỏ tu viện Nimbschen, đêm vọng Phục Sinh; Hội đồng Zürich chọn Zwingli; Ignatiô đi Giêrusalem, bị các tu sĩ Phanxicô bắt về | Chương 92, 93, 96 | ||
| 1524 | Cajetanô thành Thiene và Carafa lập Dòng Teatinô; Luther kêu gọi các thành phố Đức lập trường học; tượng và tranh bị gỡ khỏi các nhà thờ Zürich; mười hai tu sĩ Phanxicô đến Mexico City | Chương 90, 92, 93, 101 | ||
| 1525 | Matteo da Bascio rời tu viện, mở đường cho Capuxinô; Luther cưới Catarina von Bora (13/6); Thánh lễ bị bãi bỏ ở Zürich, nhóm người Rửa tội lại đầu tiên (21/1) | Chiến tranh Nông dân ở Đức, Mười hai điều khoản ở Memmingen, Frankenhausen (15/5), bảy mươi đến một trăm ngàn nông dân chết | Chương 90, 92, 93 | |
| 1527 | Felix Manz bị dìm chết (5/1), bảy điều Schleitheim; Henry xin Rôma tuyên bố hôn nhân vô hiệu | Quân Hoàng đế Carôlô V cướp phá Rôma (6/5) | Chương 88, 92, 93, 94, 97 | |
| 1528 | Clêmentê VII chuẩn y Dòng Capuxinô (3/7); Giêrônimô Emiliani đón trẻ mồ côi; Ignatiô đến học ở Paris; Zumárraga làm giám mục Mexico City | Chương 90, 96, 102 | ||
| 1529 | Luther viết Sách Giáo lý Nhỏ; Nghị hội Speyer, các hầu tước đọc bản phản kháng; Luther và Zwingli bất đồng về Thánh Thể ở Marburg; More làm đại pháp quan | Suleiman vây hãm Viên | Chương 89, 92, 93, 94 | |
| 1531 | Zwingli tử trận ở Kappel (11/10); hàng giáo sĩ Anh bị ép nhận vua là thủ lãnh tối cao; Đức Mẹ hiện ra với Juan Diego ở Tepeyac (9–12/12) | Chương 93, 94, 101, 102 | ||
| 1532 | Thomas More trao lại Đại Ấn | Pizarro gặp Atahualpa ở Cajamarca, Đế quốc Inca bị hạ | Chương 94, 101 | |
| 1533 | Cranmer làm tổng giám mục Canterbury; Anne Boleyn đội vương miện; Elizabeth sinh ra; Atahualpa bị xử tử (tháng Bảy) | Người Tây Dương I-nê-khu lén vào làng Ninh Cường và Trà Lũ ở Nam Định giảng đạo, theo bộ sử triều Nguyễn (vua Lê Trang Tông, Nguyên Hòa thứ nhất) | Chương 94, 101, 110 | |
| 1534 | Phaolô III lên ngôi giáo hoàng; bảy người khấn ở Montmartre (15/8); phái Rửa tội lại chiếm Münster; Đạo luật Tối thượng, More vào Tháp (17/4) | Truyền đơn công kích Thánh lễ dán ở Paris, vua Phanxicô I bắt người Tin Lành | Chương 93, 94, 96, 97, 105 | |
| 1535 | Angêla Merici lập hội các nữ tu Ursula; Münster thất thủ; Fisher bị chém (22/6), More bị chém (6/7) | Chương 90, 93, 94 | ||
| 1536 | Calvin in Tổng luận Giáo lý Kitô giáo ở Basel, Farel giữ Calvin ở Geneva; Menno Simons gia nhập phái Rửa tội lại; các tu viện nhỏ ở Anh bị giải thể, Cuộc Hành hương Ân sủng; mở Colegio de Santa Cruz ở Tlatelolco | Anne Boleyn bị chém đầu | Chương 93, 94, 101 | |
| 1537 | Ủy ban Contarini trình báo cáo canh tân (9/3); Ignatiô chịu chức ở Venezia (24/6); Phaolô III ban sắc chỉ Sublimis Deus (2/6) | Venezia giao chiến với Ottoman; Tây Ban Nha lập thành Asunción | Chương 90, 96, 97, 101, 116 | |
| 1538 | Geneva đuổi Calvin và Farel; đền thánh Thomas Becket ở Canterbury bị phá, Phaolô III ra vạ tuyệt thông Henry; Ignatiô dâng lễ đầu tiên ở Đền thờ Đức Bà Cả; Carôlô Borrômêô sinh ở Arona | Chương 90, 93, 94, 96, 98 | ||
| 1539 | Sáu Điều Khoản; viện phụ Whiting bị treo cổ ở Glastonbury; Vitoria dạy ở Salamanca: người bản xứ là chủ đất của họ | Chương 94, 101 | ||
| 1540 | Phaolô III chuẩn y Dòng Tên (27/9); nước Anh không còn tu viện nào; ngày 30/7 ở Smithfield ba người Tin Lành bị thiêu và ba linh mục bị treo cổ; Chúa nhật Phục Sinh, vua Afonso xứ Kongo bị bắn trong nhà thờ, thoát chết | Thomas Cromwell bị chém đầu | Xaviê được sai sang Ấn Độ | Chương 94, 96, 104, 118 |
| 1541 | Contarini và Melanchthon bàn hòa ở Regensburg; Calvin trở lại Geneva | Ngày 7/4 Xaviê xuống tàu Santiago ở Lisboa, mười ba tháng đến Goa | Chương 92, 93, 97, 105 | |
| 1542 | Rôma lập Tòa Dị giáo; Las Casas viết Tường trình ngắn gọn | Carôlô V ban Tân Luật | Ngày 6/5 Xaviê đến Goa, sau đó lên bờ biển Ngư Phủ dạy người Parava | Chương 92, 97, 101, 105 |
| 1543 | Luther viết Về người Do Thái và những lời dối trá của họ; Copernicô in Về chuyển động của các thiên cầu | Hạm đội Ottoman trú đông ở Toulon nhờ liên minh với vua Pháp (1543–1544) | Chương 89, 92, 113 | |
| 1545 | Công đồng Trentô khai mạc (13/12); tìm thấy ngọn núi bạc Potosí | Chương 97, 101 | ||
| 1546 | Luther qua đời ở Eisleben (18/2); công đồng dạy về Kinh Thánh và Truyền thống | Chương 92, 97 | ||
| 1547 | Sắc lệnh về công chính hóa và bảy bí tích, công đồng dời sang Bologna | Carôlô V thắng quân Tin Lành ở Mühlberg; Henry VIII qua đời, Edward VI lên ngôi lúc chín tuổi | Chương 92, 94, 95, 97 | |
| 1548 | Giáo hoàng chuẩn y Linh thao, trường Dòng Tên đầu tiên ở Messina; Juan Diego qua đời, theo truyền thống | Bản Tạm ước Augsburg của Carôlô V | Chương 92, 96, 102 | |
| 1549 | Sách Kinh Chung của Cranmer, Khởi nghĩa Sách Kinh ở Devon và Cornwall; Phaolô III đình chỉ công đồng rồi qua đời | Ngày 15/8 Xaviê đặt chân lên Kagoshima, Nhật | Chương 95, 97, 105 | |
| 1550 | Las Casas tranh luận với Sepúlveda ở Valladolid | Hoàng đế ra lệnh ngưng các cuộc chinh phục mới | Chương 101 | |
| 1552 | Sứ giả Tin Lành đến Trentô, công đồng đình chỉ mười năm; sách Tường trình ngắn gọn của Las Casas được in | Tuyển hầu Maurice quay giáo chống Carôlô V | Ngày 3/12 Xaviê qua đời trên đảo Thượng Xuyên | Chương 92, 97, 101, 105 |
| 1553 | Servetus bị thiêu ở Geneva (27/10); Mary Tudor lên ngôi, Thánh lễ La-tinh trở lại; Hồng y Pole xá giải cho cả nước Anh (30/11 năm 1554) | Edward VI qua đời; Mary Tudor cưới Philip (1554) | Chương 93, 95 | |
| 1555 | Canisiô xuất bản sách giáo lý hỏi thưa; Marcellô II mất sau 22 ngày, Phaolô IV lập khu ghetto Rôma; Latimer và Ridley bị thiêu ở Oxford, gần ba trăm người Tin Lành bị thiêu dưới triều Mary | Hòa ước Augsburg (25/9): đất của ai, đạo của người ấy; Carôlô V thoái vị ở Hà Lan | Chương 92, 95, 97, 112 | |
| 1556 | Ignatiô qua đời (31/7); Cranmer bị thiêu ở Oxford (21/3) | Carôlô V giao Tây Ban Nha cho Philip, đế quốc cho Ferdinand | Chương 92, 95, 96, 102 | |
| 1558 | Hồng y Pole qua đời | Carôlô V qua đời ở Yuste; nước Anh mất Calais; Mary qua đời, Elizabeth lên ngôi | Chương 92, 95, 97 | |
| 1559 | Calvin lập Học viện Geneva; Piô IV đắc cử; Phaolô IV qua đời, dân Rôma kéo đổ tượng ngài | Hòa ước Cateau-Cambrésis chấm dứt chiến tranh ở nước Ý; Đạo luật Tối thượng và Đạo luật Đồng nhất của Elizabeth | Chương 90, 93, 95, 97, 98 | |
| 1562 | Piô IV mở lại công đồng lần thứ ba (tháng Giêng); Têrêsa mở tu viện thánh Giuse ở Ávila (24/8); Landa đốt sách Maya ở Maní | Nội chiến vì đạo ở Pháp mở màn bằng vụ tàn sát ở Wassy | Chương 97, 99, 101, 112 | |
| 1563 | Công đồng Trentô bế mạc (4/12), quyết giữ và tôn kính ảnh tượng; Carôlô Borrômêô chịu chức giám mục | Lãnh chúa Ōmura Sumitada chịu phép rửa, lãnh chúa Kitô hữu đầu tiên của Nhật | Chương 97, 98, 100, 106 | |
| 1565 | Carôlô vào Milan; Piô IV qua đời (9/12) | Đoàn tàu Legazpi từ Mêhicô đến Cebu, mở tuyến thuyền buồm Manila đến Acapulco | Chương 98, 107 | |
| 1566 | Cơn Bão Ảnh Tượng ở Antwerpen (20/8); Sách Giáo lý Rôma; Las Casas qua đời ở Madrid | Chương 92, 97, 98, 100, 101 | ||
| 1567 | Têrêsa được phép lập nhiều tu viện, gặp Gioan ở Medina del Campo | Chương 99 | ||
| 1568 | Gioan lập nhà Cát Minh nam đầu tiên ở Duruelo; William Allen mở chủng viện ở Douai; Có Sách Nguyện mới; khởi công nhà thờ Gesù ở Rôma | Người Morisco ở Alpujarras nổi dậy (1568–1571); Mary, Nữ vương Scotland, chạy sang Anh | Chương 89, 95, 97, 99, 100 | |
| 1570 | Piô V ra vạ tuyệt thông Elizabeth bằng sắc chỉ Regnans in Excelsis (25/2); Sách Lễ Rôma mới | Quân Ottoman tấn công đảo Síp | Chương 89, 95, 97 | |
| 1571 | Liên minh Thánh do Piô V quy tụ (25/5), thắng trận Lepanto (7/10) | Tây Ban Nha lập thành Manila | Chương 89, 107 | |
| 1572 | Đêm Thánh Bartôlômêô: người Huguenot bị tàn sát ở Paris; Đức Grêgôriô XIII cho hát Te Deum | Chương 112 | ||
| 1577 | Gioan bị bắt (2/12), giam ở Toledo, trốn thoát tháng Tám 1578; Têrêsa viết Lâu đài Nội tâm; Philip II ra lệnh tịch thu bản thảo của Sahagún | Chương 99, 101 | ||
| 1580 | Grêgôriô XIII cho Cát Minh Chân Đất lập tỉnh dòng riêng; Cervantes được Dòng Ba Ngôi chuộc (19/9); Campion và Persons lén trở về nước Anh; Phêrô Claver sinh ở Verdú | Chương 89, 95, 99, 103 | ||
| 1581 | Campion bị xử ở Tyburn (1/12); Toribio de Mogrovejo đến Lima làm tổng giám mục | Chương 95, 101 | ||
| 1582 | Đức Grêgôriô XIII sửa lịch (sau 4/10 là 15/10); Têrêsa qua đời ở Alba de Tormes (4/10); Tân Ước Reims; Công đồng Lima lần thứ ba; Hồng y Paleotti in sách chỉ dẫn cho họa sĩ | Cha Valignano gửi bốn thiếu niên Nhật sang châu Âu, tám năm sau về với máy in chữ rời; cha Matteo Ricci đến Macao, học tiếng Hoa | Chương 95, 99, 100, 101, 106, 108, 113 | |
| 1587 | Mary, Nữ vương Scotland, bị xử tử | Hideyoshi bất ngờ ra lệnh trục xuất các thừa sai khỏi Nhật | Chương 95, 106 | |
| 1589 | Job, thượng phụ Mátxcơva đầu tiên | Vua Henri III bị ám sát; Henri xứ Navarre là người thừa kế | Chương 112, 119 | |
| 1596 | Các giám mục Chính Thống ký hiệp thông với Rôma ở Brest | Chương 119 | ||
| 1597 | Ngày 5/2 hai mươi sáu người bị đóng đinh trên đồi Nishizaka, Nagasaki | Chương 106 | ||
| 1598 | Sắc lệnh Nantes cho người Huguenot tự do lương tâm | Chương 112 | ||
| 1599 | Tổng giám mục Menezes triệu tập công đồng Diamper, buộc các Kitô hữu của thánh Tôma theo Rôma | Chương 107 | ||
| 1600 | Giordano Bruno bị thiêu sống ở Rôma; Vinh Sơn chịu chức linh mục; tranh của Caravaggio được treo ở San Luigi dei Francesi | Chương 100, 113, 114 | ||
| 1601 | Tòa thượng phụ Constantinôpôli đặt ở khu Phanar | Ricci được vào Bắc Kinh, dâng hai chiếc đồng hồ; hoàng đế Vạn Lịch nhà Minh cho ở lại kinh đô | Chương 96, 108, 119 | |
| 1603 | Sau một cuộc nổi dậy, khoảng hai mươi ngàn người Hoa bị giết ở Manila | Chương 107 | ||
| 1605 | Hoàn tất Bom Jesus ở Goa | Âm mưu Thuốc súng, Guy Fawkes bị bắt (đêm 4 rạng 5/11); khoảng năm này Cervantes viết Don Quixote | Chương 89, 95, 100 | |
| 1606 | Cha Nicholas Owen và cha Garnet bị bắt; Caravaggio giết người, trốn khỏi Rôma; Toribio de Mogrovejo qua đời (Thứ Năm Tuần Thánh) | Cha Roberto de Nobili đến Madurai, sống như đạo sĩ Bà-la-môn | Chương 95, 100, 101, 107 | |
| 1609 | Galilêô làm kính viễn vọng; Ngày Song Sắt (25/9) ở Port-Royal; vua cho phép lập làng giảm xá, làng đầu tiên San Ignacio Guazú; Cựu Ước Douai (1609–1610) | Philip III ký sắc lệnh trục xuất người Morisco (9/4); Thư Chiếu Ân bảo đảm tự do thờ phượng cho Bohemia | Chương 89, 95, 112, 113, 115, 116 | |
| 1610 | Galilêô in Sứ giả của các vì sao; Claver đến Cartagena; Monteverdi in Kinh Chiều, Caravaggio qua đời; Phaolô V tôn Carôlô lên hàng hiển thánh | Ngày 11/5 cha Ricci qua đời ở Bắc Kinh | Chương 98, 100, 103, 108, 113 | |
| 1614 | Takayama Ukon bị đày sang Manila; nhà Tokugawa cấm hẳn đạo Kitô, trục xuất thừa sai, phá nhà thờ | Chương 106 | ||
| 1615 | Galilêô viết thư gửi bà đại công tước Cristina; Bellarminô viết thư cho Foscarini | Các linh mục Dòng Tên bị đuổi khỏi Nhật cập bến Hội An (chương 96 ghi Buzomi, Carvalho đến Cửa Hàn), mở đầu truyền giáo Đàng Trong; chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên cho ở lại vì muốn buôn bán và cần đại bác | Chương 96, 108, 110, 113, 118 | |
| 1616 | Tòa Dị giáo kết án thuyết lấy mặt trời làm trung tâm, Bellarminô báo lệnh cấm cho Galilêô | Cervantes qua đời | Chương 89, 113 | |
| 1617 | Vinh Sơn giảng ở Folleville (25/1); lập Hội các Bà Bác ái đầu tiên ở Châtillon (tháng Tám) | Chương 114 | ||
| 1618 | Quan bị ném qua cửa sổ ở Praha, Chiến tranh Ba Mươi Năm mở màn | Chương 112 | ||
| 1622 | Đức Grêgôriô XV lập Thánh Bộ Truyền bá Đức tin (6/1); Têrêsa được phong thánh; Claver khấn trọn đời Dòng Tên; hoàng đế Susenyos tuyên bố theo Công giáo, Nzinga chịu phép rửa ở Luanda | Đại Tử đạo Genna: năm mươi lăm người bị thiêu hoặc chém đầu ở Nagasaki | Chương 99, 103, 104, 106, 109 | |
| 1623 | Hồng y Barberini được bầu làm Giáo hoàng Urbanô VIII; tổng giám mục Josaphat Kuntsevych bị giết ở Vitebsk (12/11) | Chương 113, 119 | ||
| 1624 | Urbanô VIII giao Bernini làm tán Đền thờ thánh Phêrô | Cha Đắc Lộ đến Đàng Trong, rồi ra Đàng Ngoài | Chương 96, 100 | |
| 1625 | Lập Tu hội Truyền giáo (các cha Lazarô) | Cha Đắc Lộ học tiếng Việt ở Thanh Chiêm, Quảng Nam; cha Pina chết đuối ở cửa Hàn (tháng Chạp) | Chương 108, 114 | |
| 1627 | Ngày 19/3 cha Đắc Lộ cập Cửa Bạng, ra Đàng Ngoài; chúa Trịnh Tráng cho các cha ở Kẻ Chợ, xây nhà thờ | Chương 108 | ||
| 1631 | Magdeburg bị phá thành, cháy rụi (20/5); mười hai ngàn người Guaraní chạy trốn bọn săn nô lệ, về đến nơi chỉ còn khoảng bốn ngàn | Chương 112, 116 | ||
| 1632 | Phêrô Mohyla lập trường cao đẳng ở Kyiv; Galilêô in cuốn Đối thoại ở Firenze | Vua Thụy Điển Gustavus Adolphus tử trận ở Lützen; Susenyos thoái vị, Fasilides đuổi Dòng Tên, lập kinh đô Gondar (1632–1633) | Chương 104, 112, 113, 119 | |
| 1633 | Galilêô bị Tòa Dị giáo kết án, quỳ đọc lời từ bỏ (22/6); Hội Nữ tử Bác ái ra đời (29/11); Saint-Cyran làm linh hướng Port-Royal | Cha Cristóvão Ferreira bị treo hố, chối đạo | Chương 106, 113, 114, 115 | |
| 1637 | Dịch bệnh ở Eilenburg, mục sư Martin Rinkart chôn hàng ngàn người | Descartes viết: tôi đang suy nghĩ, vậy tôi tồn tại | Nông dân Shimabara nổi dậy dưới Amakusa Shirō; lâu đài Hara thất thủ, chừng 37.000 người bị giết | Chương 106, 112, 117 |
| 1639 | Đức Urbanô VIII cấm bắt người bản địa làm nô lệ (Commissum nobis); nữ tu Ursula đến Quebec | Nhật đóng cửa với thế giới, chỉ người Hà Lan được buôn bán ở Dejima | Chương 90, 106, 116 | |
| 1640 | Cuốn Augustinus của Jansen được in ở Louvain | Bồ Đào Nha thoát ách Tây Ban Nha | Chương 109, 115 | |
| 1642 | Galilêô qua đời ở Arcetri (8/1); Đức Urbanô VIII lên án cuốn Augustinus | Nội chiến nổ ra giữa Charles I và Nghị viện | Chương 95, 113, 115 | |
| 1644 | Ngày 26/7 thầy giảng Anrê Phú Yên, mười chín tuổi, chịu chết vì đạo ở Kẻ Chàm, Quảng Nam, có cha Đắc Lộ chứng kiến | Nhà Thanh của người Mãn Châu lên ngôi ở Trung Hoa | Đàng Trong: quan trấn thủ Quảng Nam mang lệnh chúa Nguyễn cấm đạo, bắt Anrê ngày 25/7 | Chương 108, 109, 110 |
| 1645 | Các tu sĩ Capuxinô Ý sang Kongo do Propaganda Fide phái | Ngày 3/7 cha Đắc Lộ bị kết án tử hình rồi được tha, trục xuất vĩnh viễn khỏi Đàng Trong; Rôma cấm các nghi lễ Trung Hoa | Chương 104, 108 | |
| 1648 | Hòa ước Westphalia ký ngày 24/10; Đức Innôcentê X tuyên bố điều khoản hại Hội Thánh vô hiệu | Chương 112 | ||
| 1649 | Cha Đắc Lộ về đến Rôma xin giám mục cho Việt Nam; Ingoli, thư ký đầu tiên của Propaganda, qua đời | Vua Charles I bị chém đầu; quân Cromwell tàn sát ở Drogheda và Wexford | Chương 95, 109, 110 | |
| 1651 | Cha Đắc Lộ in từ điển Việt–Bồ–La và Phép giảng tám ngày ở Rôma | Chương 87, 96, 108, 110 | ||
| 1652 | Nikon làm thượng phụ Mátxcơva, cải cách phụng vụ, người Cựu Tín chống lại; Fronde: nhà Saint-Lazare nấu súp tới 15.000 suất mỗi ngày | Chương 114, 119 | ||
| 1653 | Đức Innôcentê X lên án năm mệnh đề (Cum occasione) | Ngày 3/1 Lời Thề Thập Giá Nghiêng ở Mattancherry, Ấn Độ | Chương 107, 115 | |
| 1654 | Đêm lửa của Pascal (23/11); Claver qua đời ở Cartagena (8/9) | Chương 103, 115 | ||
| 1656 | Pascal viết Những lá thư gửi một người ở tỉnh | Rôma cho phép lại các nghi lễ Trung Hoa; vua Narai bắt đầu trị vì Xiêm (1656–1688), để mỗi nhóm giữ đạo riêng | Chương 108, 109, 115 | |
| 1659 | Ngày 9/9 Đức Alexanđê VII lập hai địa hạt đầu tiên trên đất Việt, Propaganda gửi huấn thị | Bento Thiện viết thư Quốc ngữ | Chương 109, 110 | |
| 1660 | Vinh Sơn qua đời (27/9), bà Louise qua đời (15/3); cha Đắc Lộ qua đời ở Isfahan, Đức cha Lambert lên đường bộ sang châu Á | Vương triều trở lại với Charles II | Chương 95, 108, 109, 114 | |
| 1663 | Chủng viện Thừa sai và Hội Thừa sai Paris lập ở số 128 phố Rue du Bac | Chương 109 | ||
| 1668 | Ở Ayutthaya, cha Giuse Trang (31/3), cha Gioan Huệ và cha Bênêđictô Hiền (8/6) chịu chức, các linh mục Việt đầu tiên | Chương 109, 110 | ||
| 1670 | Cuốn Tư tưởng của Pascal được in | Đức cha Lambert lén vào Đàng Ngoài, họp Công đồng Phố Hiến, lập dòng Mến Thánh Giá ở Kiên Lao, Nam Định | Chương 109, 110, 115 | |
| 1672 | Ngày 2/4 cha San Vitores và Pedro Calungsod bị giết ở Tumon, Guam | Những trận đánh lớn cuối cùng giữa họ Trịnh và họ Nguyễn chấm dứt; đình chiến ở sông Gianh hơn trăm năm (đến 1774) | Chương 107, 111 | |
| 1678 | Titus Oates bịa Âm mưu của Giáo hoàng; Bunyan xuất bản Thiên Lộ Lịch Trình; cha Richard Simon in công trình nghiên cứu Cựu Ước | Chương 95, 117 | ||
| 1681 | Oliver Plunkett bị treo cổ ở Tyburn (1/7); hai tu sĩ Capuxinô ở Havana tuyên bố buôn nô lệ là tội trọng | Chương 95, 103 | ||
| 1684 | Lourenço da Silva trình bản thỉnh nguyện ở Rôma | Ngày 29/10 Đức cha Pallu qua đời ở Moyang, Phúc Kiến | Chương 103, 109 | |
| 1685 | Sắc lệnh Fontainebleau thu hồi Sắc lệnh Nantes, khoảng 200.000 người Huguenot ra đi; Pozzo vẽ mái vòm giả ở nhà thờ thánh Ignatiô | James II, người Công giáo, lên ngôi | Chương 95, 100, 112 | |
| 1686 | Rôma trả lời nội bộ: mua bán người bị bắt bằng bạo lực là bất công | Sứ đoàn Kosa Pan của vua Narai được vua Louis XIV tiếp ở Versailles | Chương 103, 109 | |
| 1687 | Newton in cuốn sách về định luật hấp dẫn | Cha Giuse Vaz lén vào Tích Lan, vua Kandy ngờ là gián điệp, giam hai năm | Chương 107, 117 | |
| 1688 | Chủng viện Ayutthaya bị cướp phá, người Công giáo bị bách hại | Cách mạng Vinh quang, William xứ Orange thay James II | Xiêm: Phetracha giành quyền, Phaulkon bị xử tử (5/6), vua Narai băng hà (11/7) | Chương 95, 109 |
| 1689 | Đạo luật Khoan dung | Cha Gerbillon và cha Pereira làm thông dịch trong hòa ước Nerchinsk giữa nhà Thanh và nước Nga | Chương 95, 108 | |
| 1692 | Hoàng đế Khang Hy ban chiếu khoan dung cho đạo Kitô; giám mục Maigrot cấm các nghi lễ ở Phúc Kiến (1693) | Chương 108 | ||
| 1704 | Ngày 20/11 Đức Clêmentê XI cấm hẳn các nghi lễ Trung Hoa | Chương 108 | ||
| 1706 | Ngày 2/7 Kimpa Vita bị thiêu sống ở Kongo | Chương 104 | ||
| 1708 | Mạc Cửu, người đứng đầu họ Mạc ở Hà Tiên, quy phục chúa Nguyễn | Chương 111 | ||
| 1709 | Louis XIV đóng cửa rồi cho phá Port-Royal-des-Champs (29/10) | Pedro IV vào kinh đô São Salvador đổ nát, thống nhất lại Kongo | Chương 104, 115 | |
| 1713 | Đức Clêmentê XI ban sắc chiếu Unigenitus | Chương 115 | ||
| 1721 | Phêrô Đại đế ban Quy chế Thiêng liêng, xóa chức thượng phụ Nga | Chương 119 | ||
| 1723 | Bach làm nhạc trưởng nhà thờ thánh Tôma ở Leipzig; Bản Thương Khó theo thánh Gioan (1724), theo thánh Mátthêu (1727) | Chương 100 | ||
| 1724 | Hoàng đế Ung Chính cấm đạo Kitô trên cả nước | Chương 108 | ||
| 1737 | Cha Vinh Sơn được tuyên thánh; hài cốt Galilêô được dời vào nhà thờ Santa Croce | Ngày 12/1 bốn cha Dòng Tên bị chém ở Thăng Long; ngày 3/8 cha Gil de Federich bị bắt; chúa Trịnh Giang cho bách hại dữ dội | Chương 111, 113, 114 | |
| 1738 | John Wesley nghe lời tựa của Luther ở Aldersgate, Luân Đôn (24/5) | Chương 117 | ||
| 1739 | Tháng Chín, nô lệ nổi dậy ở Stono, Nam Carolina, chạy về Florida Tây Ban Nha | Chương 104 | ||
| 1741 | Đức Bênêđictô XIV cho phép in toàn bộ tác phẩm của Galilêô; đến 1758 bỏ lệnh cấm chung các sách dạy trái đất chuyển động | Chương 113 | ||
| 1742 | Handel cho diễn Đấng Mêsia ở Dublin (13/4) | Tông hiến Ex quo singulari khép hẳn cuộc tranh luận về nghi lễ Trung Hoa | Chương 100, 108 | |
| 1745 | Ngày 22/1 cha Gil de Federich và cha Liciniana bị chém ở Thăng Long | Chương 111 | ||
| 1750 | Bach qua đời | Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha ký hiệp ước đổi đất ở Madrid | Chúa Võ Vương Nguyễn Phúc Khoát ra lệnh cấm đạo, trục xuất phần lớn thừa sai ở Đàng Trong | Chương 100, 111, 116 |
| 1751 | Diderot và d'Alembert bắt đầu xuất bản Bách khoa toàn thư | Chương 117 | ||
| 1755 | Động đất ở Lisboa ngày Lễ Các Thánh (1/11); cha La Valette ở Martinique vỡ nợ khi chiến tranh Pháp và Anh nổ ra | Chương 117, 118 | ||
| 1756 | Chiến binh Guaraní thua ở đồi Caiboaté (10/2) | Chương 116 | ||
| 1759 | Rôma đưa Bách khoa toàn thư vào danh mục sách cấm; Pombal trục xuất Dòng Tên khỏi Bồ Đào Nha và các thuộc địa | Chương 117, 118 | ||
| 1761 | Cha Gabriel Malagrida bị thiêu ở Rossio, Lisboa (21/9) | Chương 118 | ||
| 1762 | Jean Calas bị xử ở Toulouse, Rousseau in Émile; Nghị viện Paris ra lệnh đóng trường Dòng Tên | Chương 117, 118 | ||
| 1764 | Vua Louis XV giải tán Dòng Tên trên toàn nước Pháp; Nữ hoàng Ekaterina II tịch thu đất đan viện | Chương 118, 119 | ||
| 1767 | Vua Carlos III (chương 116 viết Charles III) trục xuất Dòng Tên khỏi Tây Ban Nha (đêm 31/3); các làng giảm xá tàn lụi | Chương 116, 118 | ||
| 1771 | Ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ, Nguyễn Huệ khởi binh ở Tây Sơn | Chương 111 | ||
| 1773 | Đức Clêmentê XIV ký tông thư giải thể Dòng Tên (21/7); ngày 7/11 cha Castañeda và cha Phạm Hiếu Liêm bị chém ở Đồng Mơ, Thăng Long | Tin Dòng Tên giải thể đến Việt Nam (1774 và 1775) | Chương 96, 111, 118 | |
| 1776 | Hoa Kỳ tuyên bố độc lập | Chương 117 | ||
| 1781 | Joseph II ban sắc lệnh khoan dung (Tin Lành, Chính Thống), năm sau cho người Do Thái; thuyền trưởng tàu Zong quăng khoảng 130 tù nhân xuống biển | Chương 103, 117 | ||
| 1782 | Philokalia được xuất bản ở Venice | Chương 119 | ||
| 1787 | Pigneau thay Nguyễn Ánh ký hiệp ước với vua Louis XVI ở Versailles, hiệp ước không được thi hành | Đức cha Bá Đa Lộc đưa hoàng tử Cảnh sang Versailles xin viện trợ | Chương 111, 120 | |
| 1789 | Tài sản Hội Thánh thuộc về quốc gia (2/11); cha John Carroll được chọn làm giám mục Công giáo đầu tiên của Hoa Kỳ | Cách mạng Pháp bùng nổ; Hội nghị ba đẳng cấp họp ở Versailles, thuế thập phân bị bãi bỏ (đêm 4/8) | Chương 111, 118, 120 | |
| 1790 | Hiến chế Dân sự về Giáo sĩ (12/7); giáo sĩ bị buộc thề (27/11) | Chương 120 | ||
| 1791 | Đức Piô VI lên án bản hiến chế | Nô lệ Haiti nổi dậy chống quân Pháp | Chương 103, 120 | |
| 1793 | Vua Louis XVI bị xử (21/1); Vendée nổi dậy (tháng Ba); Lễ hội Lý trí ở nhà thờ Đức Bà (10/11) | Cha Joseph-Marie Amiot, học giả Dòng Tên cuối cùng ở triều Thanh, mất ở Bắc Kinh | Chương 118, 120 | |
| 1794 | Mười sáu nữ tu Cát Minh Compiègne bị xử (17/7); nhóm đan sĩ Valaam đến đảo Kodiak ở Alaska | Chương 119, 120 | ||
| 1795 | Nền Cộng hòa tách Hội Thánh khỏi nhà nước, cho thờ phượng riêng | Linh mục Chu Văn Mô suýt bị bắt ở Triều Tiên; ba người giúp việc bị xử tử | Chương 120, 126 | |
| 1796 | Cha Philiphê Bỉnh sang Lisboa xin giám mục cho giáo dân Đàng Ngoài | Chương 111, 118 | ||
| 1798 | Vua Cảnh Thịnh nhà Tây Sơn ban chiếu cấm đạo; người Công giáo Quảng Trị lên rừng La Vang (theo truyền thống, khoảng năm này) | Chương 102, 111 | ||
| 1799 | Đức Piô VI qua đời trong pháo đài Valence (29/8), mật nghị họp ở đảo San Giorgio, Venice | Napoléon nắm quyền, làm Đệ nhất Tổng tài (tháng Mười Một) | Ngày 9/10 Đức cha Pigneau (Bá Đa Lộc) mất ở Quy Nhơn giữa lúc vây thành; Nguyễn Ánh làm tang lễ lớn ở Gia Định | Chương 111, 120, 121 |
| 1800 | Barnaba Chiaramonti được bầu, lấy hiệu Piô VII (14/3); Madeleine-Sophie Barat lập Dòng Thánh Tâm | Vua Jeongjo băng hà ở Triều Tiên; Sunjo mười tuổi lên ngôi | Chương 120, 121, 124, 126 | |
| 1801 | Concordat giữa Đức Piô VII và Napoléon được ký (15/7); Piô VII công nhận Dòng Tên ở nước Nga; Newman sinh ở Luân Đôn; buổi họp lều trại ở Cane Ridge, Kentucky | Triều Tiên: cuộc truy lùng lớn, Lý Thừa Huân, Đinh Nhược Chung, bà Colômba, cha Chu bị xử tử | Chương 118, 121, 124, 126, 127, 128 | |
| 1802 | Chuông Đức Bà Paris vang lại, Chúa nhật Phục Sinh 18/4; Điều khoản hữu cơ | Nguyễn Ánh thống nhất giang sơn, lên ngôi hoàng đế Gia Long | Chương 120, 121 | |
| 1804 | Đức Piô VII xức dầu cho Napoléon ở Đức Bà Paris (2/12) | Napoléon tự đội vương miện, xưng hoàng đế; Haiti lập nước cộng hòa da đen đầu tiên | Chương 103, 121 | |
| 1807 | Nước Anh cấm cuộc buôn nô lệ | Chương 103, 128 | ||
| 1808 | Quân Pháp chiếm Rôma (tháng Hai); Napoléon chiếm Tây Ban Nha, đặt Joseph Bonaparte lên ngai | Chương 121, 123 | ||
| 1809 | Giáo hoàng rút phép thông công kẻ chiếm đất; bị bắt đêm 6/7, đưa đi Savona | Napoléon sáp nhập Quốc gia Giáo hoàng vào Pháp (17/5) | Chương 121 | |
| 1810 | Cha Hidalgo rung chuông Dolores, giương cờ Đức Mẹ Guadalupe (16/9), ra sắc lệnh xóa nô lệ | Mêhicô nổi dậy đòi độc lập từ Tây Ban Nha | Chương 102, 123 | |
| 1811 | Cha Hidalgo bị xử bắn ở Chihuahua (30/7) | Chương 123 | ||
| 1813 | Giáo hoàng ký thỏa thuận (25/1), rồi viết thư rút lại (24/3); cha Morelos viết “Những tâm tình của Quốc gia” | Chương 121, 123 | ||
| 1814 | Đức Piô VII về Rôma (24/5); phục hồi Dòng Tên trên toàn thế giới (7/8) | Đế quốc Napoléon sụp đổ | Chương 96, 118, 121 | |
| 1815 | Hội nghị Viên trả lại gần hết Quốc gia Giáo hoàng; lập lễ Đức Mẹ Phù Hộ; giáo hoàng không ký Liên minh Thánh; cha Morelos bị bắt và xử bắn; Gioan Vianney thụ phong linh mục | Napoléon thua trận Waterloo, bị đày ra Saint Helena; Nga, Áo, Phổ lập Liên minh Thánh | Chương 121, 122, 123, 124 | |
| 1818 | Vianney đến Ars (9/2); Philippine Duchesne sang Missouri | Chương 124 | ||
| 1820 | Hoàng tử Đảm lên ngôi, niên hiệu Minh Mạng | Chương 125 | ||
| 1821 | Mêhicô giành độc lập theo kế hoạch Iguala; Napoléon qua đời ở Saint Helena (5/5) | Chương 121, 123 | ||
| 1823 | Đức Piô VII qua đời (20/8); sứ bộ sang Chile | Chương 121, 123 | ||
| 1825 | Luật xử tử tội xúc phạm Mình Thánh; Charles X đăng quang ở Reims (29/5) | Minh Mạng ra lệnh ngăn linh mục ngoại quốc lên bờ | Chương 122, 125 | |
| 1828 | O'Connell thắng cử ở hạt Clare, Ireland; Newman làm cha sở nhà thờ Đại học Oxford | Chương 122, 127 | ||
| 1829 | Quốc hội Anh thông qua luật giải phóng người Công giáo | William Carey dịch sắc lệnh cấm tục sati sang tiếng Bengal | Chương 122, 127, 128 | |
| 1830 | Lamennais, Lacordaire, Montalembert ra báo Tương Lai (tháng Mười) | Cách mạng tháng Bảy ở Paris, Charles X bỏ ngai; Ba Lan nổi dậy chống Nga; Bỉ giành độc lập | Chương 122 | |
| 1831 | Đức Grêgôriô XVI được bầu (tháng Hai); các thành phố Quốc gia Giáo hoàng nổi dậy, quân Áo đến dẹp | Hiến pháp Bỉ bảo đảm tự do tôn giáo | Đức Grêgôriô XVI lập Triều Tiên thành giáo khu riêng, giao Hội Thừa sai Paris | Chương 122, 123, 126 |
| 1833 | Keble giảng “Sự bội giáo của quốc gia” (14/7), mở đầu Phong trào Oxford; Ozanam và bạn họp buổi đầu của hội Vinh Sơn Phaolô (23/4) | Nghị viện Anh chấm dứt chế độ nô lệ trong toàn đế quốc | Minh Mạng ban chiếu chỉ cấm đạo toàn quốc; Lê Văn Khôi nổi dậy ở Gia Định; cố Kính bị xử thắt cổ ở Huế (17/10) | Chương 122, 124, 125, 127, 128 |
| 1835 | Triều đình phá thành Gia Định; cố Du bị xử lăng trì ở Huế (30/11) | Chương 125 | ||
| 1836 | Cha Maubant đưa ba thiếu niên Triều Tiên sang Macao; thừa sai Pháp đầu tiên lẻn vào Triều Tiên | Chương 126 | ||
| 1837 | Vua Phổ bắt tổng giám mục Köln, giáo dân Đức đứng lên | Cố Tân bị xử phân thây ở Sơn Tây | Chương 122, 125 | |
| 1838 | Cố Cao cùng cha Khoa và cha Điểm bị chém ở Đồng Hới (24/11) | Chương 125 | ||
| 1839 | Đức Grêgôriô XVI kết án việc buôn bán nô lệ; Jeanne Jugan đón cụ bà mù ở Saint-Servan, mở đầu Dòng Tiểu Muội Người Nghèo; Newman đọc về phái Một Bản tính | Đức cha Imbert, cha Maubant, cha Chastan tự nộp mình và bị chém ở Triều Tiên; cha Anrê Dũng Lạc bị chém ở Ô Cầu Giấy (21/12) | Chương 103, 122, 124, 125, 126, 127 | |
| 1841 | Don Bosco gặp cậu bé Garelli trong phòng thánh ở Torino (8/12); Newman viết Tiểu luận số 90 | Minh Mạng mất, Thiệu Trị lên ngôi; bà Anê Lê Thị Thành chết trong tù (12/7) | Chương 124, 125, 127 | |
| 1843 | Newman giảng bài cuối “Chia tay bạn hữu” ở Littlemore (25/9) | Thầy Phaolô Lê Bảo Tịnh viết thư từ nhà tù Hà Nội | Chương 125, 127 | |
| 1844 | Đàng Trong chia thành Đông và Tây Đàng Trong | Chương 122 | ||
| 1845 | Newman xin gia nhập Hội Thánh Công giáo trước cha Dominic Barberi (đêm 8/10); huấn thị về đào tạo linh mục bản xứ | Chiến hạm Mỹ Constitution ghé Đà Nẵng, bắt quan làm con tin | Anrê Kim Đại Kiến thụ phong gần Thượng Hải (17/8), về Triều Tiên trên thuyền Raphael | Chương 122, 125, 126, 127 |
| 1846 | Đức Grêgôriô XVI qua đời (1/6); Piô IX được bầu (16/6), ân xá tù chính trị (16/7); Don Bosco thuê lán ở Valdocco, Torino | Cha Anrê Kim bị chém ở Saenamteo (16/9); Tây Đàng Ngoài tách thêm Nam Đàng Ngoài | Chương 122, 124, 126, 129 | |
| 1847 | Newman được truyền chức linh mục ở Rôma, lập Oratorio ở Birmingham | Hai chiến hạm Pháp bắn chìm năm chiến thuyền ở Đà Nẵng | Thiệu Trị ra lệnh xử tử thừa sai, rồi mất; Tự Đức lên ngôi | Chương 125, 127 |
| 1848 | Piô IX từ chối gây chiến với Áo (29/4); thủ tướng Rossi bị giết; giáo hoàng trốn đến Gaeta (24/11) | Cách mạng quét qua châu Âu; Piemonte tuyên chiến với Áo | Tự Đức ban chiếu chỉ cấm đạo (tiếp các năm 1851, 1855, ngày càng nặng) | Chương 125, 129 |
| 1849 | Nền Cộng hòa Rôma (9/2), quân Pháp vào Rôma (tháng Bảy); cha Dominic Barberi qua đời trên sân ga Reading | Cha Thôi Dương Nghiệp thụ phong, trở về Triều Tiên | Chương 126, 127, 129 | |
| 1850 | Piô IX trở về Rôma (12/4); Đức Piô IX lập lại hàng giáo phẩm Công giáo ở Anh, với tổng giám mục Westminster | Chương 127, 129 | ||
| 1854 | Piô IX định tín tín điều Vô Nhiễm Nguyên Tội (8/12); Newman sang Dublin lập đại học Công giáo | Théophane Vénard đến Đàng Ngoài | Chương 125, 127, 129 | |
| 1855 | Luật Cải cách của Juárez ở Mêhicô (1855–1860), nội chiến ba năm | Chương 123 | ||
| 1857 | Thầy Lê Bảo Tịnh bị chém ở Nam Định (6/4); Đức cha Díaz Sanjurjo bị chém; Pháp và Tây Ban Nha lấy cớ đưa quân sang | Chương 125 | ||
| 1858 | Bernadette thấy Bà hiện ra lần đầu ở Lộ Đức (11/2); Bà nói “Ta là Đấng Vô Nhiễm Nguyên Tội” (25/3); vụ Mortara ở Bologna (23/6); Piô IX mở chủng viện cho Mỹ Latinh ở Rôma | Hạm đội Pháp và Tây Ban Nha đánh Đà Nẵng | Chương 123, 125, 129, 130 | |
| 1859 | Cha Vianney qua đời (4/8); Don Bosco lập Dòng Salêdiêng | Piemonte và Garibaldi thống nhất gần hết nước Ý, Nước Giáo hoàng mất hai phần ba đất (1859–1860) | Pháp chiếm Gia Định, tức Sài Gòn | Chương 124, 125, 129 |
| 1860 | Cố Ven bị bắt ở Kim Bảng (cuối tháng Mười Một); bốn nữ tu Chartres đến Sài Gòn mở cô nhi viện, trường học, nhà thương | Chương 124, 125 | ||
| 1861 | Cố Ven bị chém ở Hà Nội (2/2); cha Thôi Dương Nghiệp qua đời vì kiệt sức, bốn mươi tuổi | Chiếu chỉ phân sáp chia tách người Công giáo; bốn nữ tu Cát Minh Pháp đến Sài Gòn, lập nhà Cát Minh đầu tiên ở Viễn Đông | Chương 99, 125, 126 | |
| 1862 | Giám mục tuyên bố có thể tin Đức Mẹ đã hiện ra ở Lộ Đức | Hòa ước Sài Gòn: Pháp nhận ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ và Côn Đảo, người Việt được tự do theo đạo Công giáo | Chương 125, 130 | |
| 1863 | Chủng viện Sài Gòn mở để đào tạo linh mục người Việt | Chương 125 | ||
| 1864 | Thông điệp Quanta Cura và Syllabus; Piô IX nói riêng với các hồng y về ý định triệu tập công đồng; Newman viết Apologia pro Vita Sua | Chương 127, 129, 131 | ||
| 1865 | Mẹ Barat qua đời; William Booth bắt đầu giảng ở Đông Luân Đôn, mở đầu Đội quân Cứu Thế | Hudson Taylor lập Hội Truyền giáo Nội địa Trung Hoa | Chương 124, 128 | |
| 1866 | Bernadette vào Dòng Nữ tử Bác ái ở Nevers; đường sắt đến Lộ Đức | Ở Ý, đám cưới chỉ có giá trị khi làm trước viên chức dân sự | Triều Tiên: cuộc bách hại lớn nhất, chín thừa sai Pháp bị chém, khoảng tám ngàn tín hữu bị giết; hải đội Pháp chiếm đảo Ganghwa | Chương 126, 129, 130 |
| 1867 | Lính Zouave và quân Pháp đẩy lui quân Garibaldi ở Mentana (tháng Mười Một); khoảng năm trăm giám mục về Rôma mừng một ngàn tám trăm năm ngày thánh Phêrô và Phaolô tử đạo | Quân Pháp rút khỏi Mêhicô, Juárez thắng, hoàng đế Maximilian bị xử bắn | Chương 123, 129, 131 | |
| 1869 | Công đồng Vaticanô I khai mạc trong đền thờ Thánh Phêrô (8/12) | Chương 129, 131 | ||
| 1870 | Dei Filius (24/4); Pastor Aeternus với 533 phiếu thuận, 2 phiếu chống (18/7), Newman chấp nhận; quân Ý vào Rôma qua Porta Pia (20/9), Piô IX tự gọi là người tù trong Vatican; người Công giáo Pháp thề xây đền thờ Thánh Tâm ở Montmartre | Pháp tuyên chiến với Phổ (19/7) rồi thua | Chương 127, 129, 130, 131 | |
| 1871 | Đạo luật Bảo đảm của chính phủ Ý, Piô IX từ chối; Giám mục Hefele chấp nhận bản định tín | Đế quốc Đức thống nhất; Bismarck mở Kulturkampf; vua Ý dọn vào điện Quirinale; Brazil tuyên bố con của nô lệ sinh ra là tự do | Chương 123, 129, 131 | |
| 1873 | Tổng thống Ecuador dâng đất nước cho Thánh Tâm Chúa Giêsu; David Livingstone qua đời, bạn đồng hành châu Phi khiêng thi hài ra biển | Các Luật Tháng Năm của nước Đức đặt linh mục dưới sự chấp thuận của nhà nước | Chương 123, 128, 129 | |
| 1874 | Hai giám mục Brazil bị kết án tù khổ sai; một chàng thợ Công giáo bắn Bismarck ở Bad Kissingen (tháng Bảy) | Chương 123, 129 | ||
| 1875 | Newman viết thư ngỏ gửi Công tước Norfolk đáp Gladstone; các giám mục Đức tuyên bố đáp Bismarck; các thừa sai Salêdiêng đầu tiên lên đường đi Argentina | Tổng thống García Moreno bị ám sát ở Quito (6/8) | Chương 123, 124, 127, 131 | |
| 1878 | Đức Piô IX qua đời (7/2) | Chương 129 |
Cuốn 4 · chương 108–138Truyền giáo và cách mạng
| Năm | Hội Thánh | Đế quốc, vương quốc | Phương Đông, Việt Nam | Ch. |
|---|---|---|---|---|
| khoảng 301 | Dân Armenia nhận Kitô giáo làm quốc giáo, sớm hơn Rôma | Chương 143 | ||
| 1054 | Sứ giả giáo hoàng đặt sắc chỉ tuyệt thông lên bàn thờ Hagia Sophia, mở đầu Đại Ly giáo | Chương 149 | ||
| 1517 | Luther mở đầu cuộc Cải cách | Chương 149 | ||
| 1596 | Hiệp ước Brest: Giáo hội Công giáo Hy Lạp Ukraina hiệp thông với Rôma | Chương 144 | ||
| 1659 | Rôma lập hai địa phận tông tòa đầu tiên | Đàng Ngoài và Đàng Trong có hai giám mục đại diện tông tòa | Chương 142, 169 | |
| 1724 | Giám mục Varlet truyền chức cho Steenoven, mở Hội Thánh Utrecht | Chương 132 | ||
| 1790 | John Carroll chịu chức, giám mục đầu tiên của Mỹ | Hoa Kỳ độc lập năm 1776 | Chương 135 | |
| 1798 | Cha Emmanuel Nguyễn Văn Triệu bị chém | Tây Sơn lập triều | Việt Nam: Đức Mẹ La Vang, theo truyền thống, hiện ra an ủi giáo dân trốn trong rừng | Chương 133, 145, 169 |
| 1802 | Nguyễn Ánh thắng Tây Sơn, lên ngôi Gia Long | Việt Nam: thống nhất đất nước, đóng đô ở Huế | Chương 133 | |
| 1842 | Hiệp ước Nam Kinh sau Chiến tranh Nha phiến; Anh nhận Hồng Kông | Trung Hoa: nhà Thanh thua cuộc; 1846 bãi lệnh cấm đạo | Chương 138 | |
| 1859 | Darwin xuất bản Nguồn gốc các loài | Chương 140 | ||
| 1863 | Việt Nam: Nguyễn Trường Tộ dâng bản điều trần Thiên hạ đại thế luận | Chương 133 | ||
| 1865 | Mendel trình bày kết quả thí nghiệm đậu | Việt Nam: Gia Định Báo, báo chữ Quốc ngữ đầu tiên; cha Trần Lục về Phát Diệm | Chương 133, 140 | |
| 1870 | Vaticanô I bị cắt ngang; Piô IX lui vào Vatican (tháng 9) | Quân Ý chiếm Rôma qua Porta Pia | Trung Hoa: thảm sát Thiên Tân, mười nữ tu bị giết | Chương 138, 147, 176 |
| 1871 | Döllinger bị tuyệt thông (17/4) vì không nhận định tín | Chương 132 | ||
| 1873 | Reinkens được tôn làm giám mục Công giáo Cũ (11/8); cha Damien đến Molokai (10/5) | Phổ công nhận ông giữa Kulturkampf | Chương 132, 136 | |
| 1878 | Lêô XIII được bầu (tháng 2) | Rôma thuộc vương quốc Ý | Chương 134 | |
| 1879 | Thông điệp Aeterni Patris, trở về với thánh Tôma; Cha Áo Trắng đến Buganda | Chương 134, 137 | ||
| 1880 | Hội Thừa sai Phi châu đến Elmina | Canada lập trường nội trú cho trẻ bản địa (đến 1996) | Chương 155, 156 | |
| 1881 | Mở Văn khố Mật Vaticanô cho nhà nghiên cứu; Angelo Roncalli sinh (25/11) | Chương 134, 146 | ||
| 1883 | Pháp chiếm Thuận An; hòa ước 1883–1884 đặt nền bảo hộ | Việt Nam: chia làm Nam Kỳ, Trung Kỳ, Bắc Kỳ | Chương 133 | |
| 1884 | Công đồng Baltimore III: mỗi giáo xứ một trường học | Chương 135 | ||
| 1885 | La Vang bị đốt | Tôn Thất Thuyết đánh Huế; hịch Cần Vương; Đồng Khánh lên ngôi | Việt Nam: Văn Thân đốt xóm đạo, hàng chục ngàn người Công giáo bị giết | Chương 133 |
| 1886 | Giàn thiêu Namugongo, các trang hầu tử đạo (3/6); Tolton chịu chức ở Rôma | Vua Mwanga II ở Buganda | Chương 135, 137 | |
| 1889 | Lập Liên hiệp Utrecht; Mẹ Cabrini đến New York; cha Damien qua đời | Đình công bốc vác Luân Đôn; Manning làm trung gian | Chương 132, 134, 135, 136 | |
| 1890 | Sơ Bakhita được rửa tội ở Venezia (9/1) | Chương 137 | ||
| 1891 | Rerum Novarum (15/5); Edith Stein sinh (12/10) | Cách mạng công nghiệp, thợ thuyền khốn khổ | Việt Nam: cung hiến nhà thờ đá xanh gỗ lim Phát Diệm | Chương 133, 134, 141, 175 |
| 1892 | Lêô XIII khuyên người Công giáo Pháp chấp nhận nền cộng hòa | Chương 134 | ||
| 1894 | Maximilianô Kolbe sinh ở Ba Lan | Chương 141 | ||
| 1896 | Tông thư Apostolicae Curae: truyền chức Anh giáo vô hiệu | Chương 134 | ||
| 1898 | Linh mục Hodur lập Hội Thánh Công giáo Quốc gia Ba Lan ở Scranton | Chương 132 | ||
| 1900 | Năm Thánh; phong chân phước 77 vị tử đạo, 64 vị ở Việt Nam | Liên quân tám nước giải vây Bắc Đường (16/8) | Trung Hoa: Nghĩa Hòa Đoàn bao vây Bắc Đường | Chương 134, 138 |
| 1901 | Cung hiến nhà thờ La Vang mới (8/8); Foucauld thụ phong, vào Sahara | Trung Hoa: Nghị định thư Tân Sửu, bồi thường 450 triệu lượng bạc | Chương 133, 137, 138 | |
| 1903 | Lêô XIII qua đời (20/7); Piô X được bầu (4/8) | Áo dùng quyền phủ quyết với hồng y Rampolla | Chương 134, 139 | |
| 1904 | Roncalli chịu chức linh mục | Chương 146 | ||
| 1905 | Piô X cho rước lễ thường xuyên (20/12) | Pháp tách Hội Thánh khỏi nhà nước (9/12) | Chương 139, 162 | |
| 1907 | Thông điệp Pascendi chống chủ nghĩa Duy tân | Chương 139 | ||
| 1908 | Cha Paul Wattson khởi xướng tuần cầu nguyện cho hiệp nhất | Chương 149 | ||
| 1910 | Trẻ rước lễ lần đầu khoảng bảy tuổi; Hội nghị Truyền giáo ở Edinburgh | Hai phần ba người Công giáo thế giới ở châu Âu | Chương 139, 149, 162, 176 | |
| 1914 | Piô X qua đời (20/8); Bênêđictô XV được bầu (3/9) | Ám sát ở Sarajevo; Thế chiến thứ nhất bùng nổ | Chương 139, 141 | |
| 1915 | Đức cha Maloyan bị bắn; Bênêđictô XV xin vua Hồi thương người Armenia | Diệt chủng Armenia (24/4); Sayfo, tàn sát Kitô hữu Syria | Chương 143, 150 | |
| 1916 | Cha de Foucauld bị bắn chết ở Tamanrasset (1/12) | Chương 137 | ||
| 1917 | Bộ Giáo luật mới (27/5); Đức Mẹ hiện ra ở Fatima; Tikhon làm thượng phụ Nga | Sa hoàng thoái vị; Bônsêvích nắm quyền (tháng 11) | Chương 141, 142, 143, 144 | |
| 1918 | Cha Piô mang năm dấu thánh (20/9); Nga tước tư cách pháp lý các giáo hội | Mười bốn điểm của Wilson; thế chiến kết thúc, khoảng 20 triệu người chết | Việt Nam: cha Denis lập đan viện đầu cho đan sĩ Việt ở Phước Sơn | Chương 141, 142, 154 |
| 1919 | Maximum illud về truyền giáo (30/11); Mindszenty bị bắt lần đầu | Chế độ cộng sản ngắn ngủi ở Hungary | Chương 138, 142, 144 | |
| 1920 | Constantinôpôli mời các Giáo hội lập hiệp thông; Karol Wojtyła sinh (18/5) | Việt Nam: Cao Đài ra đời ở Tây Ninh (thập niên 1920) | Chương 149, 157 | |
| 1921 | Frank Duff lập Đạo binh Đức Mẹ ở Dublin (7/9) | Chương 142 | ||
| 1922 | Piô XI kế vị; Edith Stein chịu phép rửa; thông điệp Ubi arcano | Nga tịch thu đồ vàng bạc trong nhà thờ | Chương 141, 142, 144 | |
| 1923 | Solovki thành trại tù Xô Viết đầu tiên | Chương 144 | ||
| 1925 | Cardijn lập Thanh Lao Công; Quas Primas, lễ Chúa Kitô Vua; Roncalli sang Bulgari | Lập Liên minh Những người Vô thần Chiến đấu | Chương 142, 143, 144, 146 | |
| 1926 | Sáu giám mục Trung Hoa đầu tiên (tháng 10); linh mục Mêhicô ngưng dâng lễ công khai | Luật Calles, chiến tranh Cristero (1926–1929), khoảng 90.000 người chết | Chương 138, 142, 143 | |
| 1927 | Giám mục Nhật đầu tiên Hayasaka; cha Miguel Pro bị xử bắn (23/11) | Trung Hoa: cha Lebbe nhập quốc tịch Trung Hoa | Chương 142, 143, 144 | |
| 1928 | José Sánchez del Río bị giết (10/2); Opus Dei lập ở Madrid; Mortalium Animos | Mêhicô: Obregón bị bắn (tháng 7) | Việt Nam: Nguyễn Văn Thuận sinh ở Huế (17/4) | Chương 143, 145, 149, 154 |
| 1929 | Hiệp ước Latêranô lập Quốc gia Thành Vatican; Los Arreglos ở Mêhicô | Đại Suy thoái bắt đầu | Việt Nam: Thiếu nhi Thánh Thể về Hà Nội | Chương 141, 143, 154, 176 |
| 1930 | Casti Connubii | Giám mục Anh giáo ở Lambeth cho phép ngừa thai | Nhật: cha Kolbe sang Nhật, lập tu viện ở Nagasaki | Chương 141, 152 |
| 1931 | Vatican khai trương Đài Phát thanh; Faustina thấy Chúa (22/2) | Tây Ban Nha: Đệ nhị Cộng hòa, đốt nhà thờ ở Madrid; nhà thờ Moskva bị giật mìn | Chương 143, 144, 154, 174 | |
| 1932 | Công bố “kế hoạch năm năm không có Thiên Chúa” | Chương 144 | ||
| 1933 | Tòa Thánh ký hiệp ước với Hitler; Dorothy Day lập báo Công nhân Công giáo (1/5) | Hitler lên làm thủ tướng Đức | Việt Nam: Nguyễn Bá Tòng, giám mục người Việt đầu tiên (11/6) | Chương 135, 141, 142, 143, 159 |
| 1934 | Asturias: 34 linh mục, tu sĩ và chủng sinh bị giết (tháng 10) | Chương 143 | ||
| 1935 | Roncalli sang Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp | Việt Nam: Hồ Ngọc Cẩn làm giám mục Bùi Chu | Chương 142, 146 | |
| 1936 | Bergoglio sinh ở Buenos Aires (17/12); 51 tu sĩ Barbastro bị bắt | Nội chiến Tây Ban Nha; “Khủng bố Đỏ” giết 6.832 giáo sĩ, tu sĩ | Chương 143, 167 | |
| 1937 | Mit brennender Sorge (14/3); Divini Redemptoris (19/3) | Guernica bị ném bom (26/4); Stalin Đại Thanh trừng (đến 1938) | Chương 141, 143, 144 | |
| 1938 | Piô XI: “tất cả chúng ta đều là người Sêmít” | Đêm các hội đường Do Thái bị đốt khắp nước Đức | Việt Nam: Ngô Đình Thục được truyền chức, coi Vĩnh Long | Chương 141, 142 |
| 1939 | Piô XI qua đời; Piô XII được bầu (2/3); Kiwanuka, giám mục da đen đầu tiên | Thế chiến thứ hai bùng nổ; Franco toàn thắng | Trung Hoa: cho phép kính tổ tiên (8/12). Việt Nam: Hòa Hảo lập ở miền Tây | Chương 137, 138, 141, 142, 143, 148, 149, 157 |
| 1940 | Roger Schutz đến Taizé; Soegijapranata, giám mục Indonesia đầu tiên | Quân Đức chiếm Hà Lan | Quân Nhật vào Đông Dương | Chương 141, 142, 149, 161 |
| 1941 | Kolbe chết thay một người tù ở Auschwitz (14/8) | Chương 141, 176 | ||
| 1942 | Edith Stein chết ở Auschwitz (9/8); thư giám mục Hà Lan được đọc (26/7) | Gestapo bắt người Công giáo gốc Do Thái ở Hà Lan | Chương 141 | |
| 1943 | Jägerstätter bị xử tử (9/8); Focolare lập ở Trento | Quân Đức vây bắt người Do Thái ở Rôma (16/10) | Chương 141, 144, 148, 154 | |
| 1944 | Karl Leisner chịu chức trong trại Dachau (17/12); Mindszenty bị bắt | Lemkin đặt ra chữ “diệt chủng” | Chương 141, 143, 144, 146 | |
| 1945 | Zolli xin chịu phép rửa; Slipyj bị bắt; To Rot bị tiêm thuốc độc | Nagasaki (9/8); sáu triệu người Do Thái bị giết | Việt Nam: nạn đói Ất Dậu, Cách mạng Tháng Tám, Tuyên ngôn Độc lập (2/9). Indonesia giành độc lập (đến 1949) | Chương 136, 141, 142, 144, 145, 161 |
| 1946 | Mindszenty làm hồng y; Wojtyła thụ phong (1/11); Mẹ Têrêsa nghe tiếng gọi (10/9) | Churchill nói về Bức màn sắt (5/3) | Việt Nam: chiến tranh Việt Pháp bùng nổ (tháng 12) | Chương 142, 144, 145, 157, 159 |
| 1948 | Mindszenty bị bắt (26/12); Hội đồng Thế giới các Giáo hội ở Amsterdam | Nam Phi dựng chế độ apartheid | Chương 144, 149, 156 | |
| 1949 | Mindszenty bị án chung thân; Taizé có bảy anh em đầu tiên khấn | Cộng sản lên nắm quyền ở Trung Hoa | Trung Hoa: Hội Thánh chừng 3,3 triệu giáo dân | Chương 138, 142, 144, 146, 149 |
| 1950 | Piô XII công bố tín điều Đức Mẹ hồn xác lên trời; Humani generis | Chiến dịch K ở Tiệp Khắc (13–14/4) | Chương 140, 144, 146, 150 | |
| 1953 | Wyszyński bị bắt (25/9); Roncalli làm hồng y; Bergoglio xưng tội ở Flores | Ba Lan đòi quyền bổ nhiệm giáo sĩ | Việt Nam: Nguyễn Văn Thuận chịu chức linh mục | Chương 144, 145, 146, 167 |
| 1954 | Giussani bắt đầu dạy ở Milano; Tòa Thánh bảo linh mục thợ Pháp dừng lại | Việt Nam: Điện Biên Phủ, Hiệp định Genève; hơn 600.000 người Công giáo vào Nam | Chương 145, 146, 154 | |
| 1955 | CELAM lập ở Rio de Janeiro; Cung Phẩm Mai bị bắt ở Thượng Hải (8/9) | Việt Nam: Ngô Đình Diệm làm tổng thống miền Nam (1955–1963) | Chương 138, 145, 153, 159 | |
| 1956 | Hơn một triệu người hành hương Jasna Góra khi Wyszyński còn bị giam | Hungary nổi dậy; xe tăng Liên Xô vào Budapest (4/11) | Ấn Độ: Ambedkar và hàng trăm ngàn người Dalit sang đạo Phật | Chương 144, 161 |
| 1958 | Piô XII qua đời; Gioan XXIII được bầu (28/10) | Trung Hoa: những giám mục đầu tiên tự bầu, tự tấn phong | Chương 138, 146, 157 | |
| 1959 | Gioan XXIII loan báo công đồng (25/1) | Khrushchev đóng gần nửa số nhà thờ vừa mở lại; Cách mạng Cuba | Chương 144, 146, 160 | |
| 1960 | Lập Văn phòng Hiệp nhất các Kitô hữu | Nigeria độc lập; Sharpeville (21/3); Kennedy thắng cử | Việt Nam: lập hàng giáo phẩm, ba giáo tỉnh Hà Nội, Huế, Sài Gòn (24/11) | Chương 135, 145, 146, 149, 152, 156, 169 |
| 1961 | Hơn 130 linh mục bị trục xuất khỏi Cuba | Việt Nam: La Vang thành Vương cung thánh đường (22/8) | Chương 146, 160, 169 | |
| 1962 | Công đồng Vaticanô II khai mạc (11/10); Nhà thờ Hòa Giải ở Taizé | Khủng hoảng tên lửa Cuba (tháng 10); Uganda độc lập | Chương 146, 147, 149, 159, 175 | |
| 1963 | Pacem in Terris (11/4); Gioan XXIII qua đời (3/6); Phaolô VI được bầu (21/6) | Việt Nam: khủng hoảng Phật giáo ở Huế; đảo chính 1/11 | Chương 144, 145, 146, 147, 159, 175 | |
| 1964 | Lumen Gentium và Sắc lệnh Đại kết (21/11); Phaolô VI gặp Athenagoras ở Giêrusalem; phong thánh 22 vị Uganda | Việt Nam: Tòa Thánh cho áp dụng chỉ thị kính tổ tiên | Chương 137, 147, 148, 149, 150 | |
| 1965 | Vaticanô II bế mạc (8/12); Rôma và Constantinôpôli xóa vạ tuyệt thông 1054; lập Thượng Hội đồng Giám mục | Selma: Chúa nhật Đẫm máu (7/3) | Việt Nam: giám mục ra thông cáo kính tổ tiên (14/6) | Chương 135, 147, 148, 149, 150, 151, 159, 171 |
| 1966 | Phaolô VI trao nhẫn cho Tổng giám mục Canterbury Ramsey; công an chặn rước ảnh Đức Mẹ Đen | Trung Hoa: Cách mạng Văn hóa (đến 1976), thánh đường đóng cửa | Chương 138, 144, 149 | |
| 1967 | Populorum Progressio; phục hồi phó tế vĩnh viễn; Thượng Hội đồng họp lần đầu | Albania tuyên bố là quốc gia vô thần; Biafra tách khỏi Nigeria | Việt Nam: Nguyễn Văn Thuận làm giám mục Nha Trang | Chương 144, 145, 148, 149, 156, 171, 175 |
| 1968 | Humanae Vitae (25/7); Hội nghị Medellín; Sant’Egidio khởi đầu; Ngày Hòa bình Thế giới | Sinh viên xuống đường khắp phương Tây; chiến tranh Việt Nam chia đôi người Công giáo Mỹ | Chương 151, 152, 153, 159 | |
| 1969 | Sách lễ Rôma mới; Phaolô VI đến Namugongo | Chương 137, 148, 151 | ||
| 1970 | Phaolô VI đến Manila, thoát vụ dao tấn công; đến vùng Thái Bình Dương | Chương 136, 161 | ||
| 1971 | Gutiérrez in Thần học Giải phóng; Mindszenty rời sứ quán Mỹ sang Viên | Chương 143, 144, 153 | ||
| 1972 | Nghi thức Khai tâm người lớn; Liên đoàn FABC của châu Á | Mùa hè đỏ lửa | Việt Nam: La Vang bị phá gần hết | Chương 133, 144, 145, 148, 161 |
| 1973 | Nghi thức xưng tội thành nghi thức sám hối | Pinochet đảo chính ở Chile | Chương 148, 153 | |
| 1974 | Đại hội đầu tiên của FABC ở Đài Bắc | Chương 161 | ||
| 1975 | Mindszenty qua đời ở Viên (6/5); Phaolô VI phong thánh Elizabeth Seton | Franco mất, Tây Ban Nha dân chủ; Mozambique độc lập; nội chiến Liban (đến 1990) | Việt Nam: 30/4 chiến tranh chấm dứt; Thuận bị bắt (15/8), ở tù 13 năm; hàng trăm ngàn người đi tị nạn | Chương 135, 143, 144, 145, 150, 159, 169 |
| 1976 | Hồng y Trịnh Như Khuê, hồng y đầu tiên của Việt Nam; Angelelli bị giết | Argentina: chính quyền quân sự mở chiến tranh bẩn | Việt Nam: Kinh Thánh trọn bộ của cha Nguyễn Thế Thuấn | Chương 145, 148, 151, 160 |
| 1977 | Cha Rutilio Grande bị giết (12/3); Romero làm tổng giám mục San Salvador | Chương 153, 160 | ||
| 1978 | Phaolô VI qua đời; Gioan Phaolô II được bầu (16/10) | Chương 144, 151, 157 | ||
| 1979 | Gioan Phaolô II về Ba Lan (2/6); Hội nghị Puebla; Mẹ Têrêsa nhận Nobel | Cách mạng lật đổ Somoza ở Nicaragua | Chương 144, 153, 157, 158, 159, 174 | |
| 1980 | Đức cha Romero bị bắn chết khi dâng lễ (24/3) | Đoàn Kết ra đời ở Gdańsk (tháng 8); nội chiến El Salvador | Việt Nam: thư chung “Sống Phúc Âm giữa lòng dân tộc”; làn sóng vượt biển | Chương 144, 145, 148, 153, 169 |
| 1981 | Gioan Phaolô II bị bắn (13/5); Wyszyński qua đời | Thiết quân luật ở Ba Lan (tháng 12) | Philippines: Gioan Phaolô II thăm trại thuyền nhân Việt ở Bataan | Chương 144, 157, 158, 175 |
| 1982 | Gioan Phaolô II phong thánh cha Kolbe (10/10) | Chương 141 | ||
| 1983 | Bộ Giáo luật mới; Gioan Phaolô II đến Haiti | Chương 142, 157, 160 | ||
| 1984 | Cha Popiełuszko bị giết (19/10); báo cáo Nunca Más | Argentina trở lại dân chủ | Hàn Quốc: phong thánh 103 vị tử đạo | Chương 144, 158, 160, 161 |
| 1985 | Linh mục Gauthe bị kết án; linh mục Prevost sang Peru | Chương 164, 173 | ||
| 1986 | Cầu nguyện các tôn giáo ở Assisi (27/10); Gioan Phaolô II vào Đại hội đường Do Thái Rôma | Cách mạng Quyền lực Nhân dân ở Philippines; Duvalier trốn khỏi Haiti | Việt Nam: Đại hội VI mở ra công cuộc Đổi mới | Chương 145, 149, 158, 159, 160, 161 |
| 1987 | Hồng y Kim Sou-hwan che chở sinh viên ở nhà thờ Myeongdong | Hàn Quốc bầu tổng thống trực tiếp | Chương 161 | |
| 1988 | Một trăm mười bảy vị tử đạo Việt Nam được phong thánh (19/6); Lefebvre truyền chức bốn giám mục | Việt Nam: Đức cha Thuận được thả (21/11) | Chương 143, 145, 151, 158, 169 | |
| 1989 | Giáo xứ Công giáo Hy Lạp Ukraina đăng ký công khai | Bàn tròn Ba Lan; Bức tường Berlin mở (9/11); Gorbachev gặp Gioan Phaolô II | Việt Nam: Hồng y Etchegaray đến thăm | Chương 144, 145, 158 |
| 1990 | Bộ Giáo luật các Giáo hội Đông phương; Thầy Daswa bị giết (2/2) | Ông Mandela ra tù (11/2) | Chương 150, 156, 174 | |
| 1991 | Hồng y Thuận sang Rôma, không được về nước; hai tu sĩ Ba Lan bị giết ở Peru | Liên Xô tan rã; quân đội Indonesia bắn vào đám đưa tang ở Dili | Chương 144, 145, 161, 173 | |
| 1992 | Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo; Gioan Phaolô II xin tha thứ ở đảo Gorée; nhận sai lầm vụ Galilêô | Hòa ước Chapultepec; Hiệp định Hòa bình Rôma ở Mozambique | Chương 140, 143, 153, 156, 158, 159, 163 | |
| 1993 | Gioan Phaolô II đến Đồi Thánh Giá, Lithuania; đêm Giáng Sinh toán vũ trang đến Tibhirine | Chương 144, 149 | ||
| 1994 | Chị Félicitas bị bắn (21/4); vụ Smyth làm đổ chính phủ Ireland | Rwanda diệt chủng, khoảng 100 ngày; Nam Phi bầu cử mọi chủng tộc | Chương 137, 156, 159, 164 | |
| 1995 | Ut Unum Sint; Evangelium Vitae; Ngày Giới trẻ Thế giới ở Manila | Philippines: bốn, năm triệu người họp ở Luneta | Chương 149, 158, 161, 174 | |
| 1996 | Bảy đan sĩ Tibhirine bị bắt (26–27/3); Giám mục Belo nhận Nobel Hòa bình | Chương 149, 155, 161, 176 | ||
| 1997 | Mẹ Têrêsa qua đời (5/9) | Chương 159 | ||
| 1998 | Gioan Phaolô II đến Cuba (tháng Giêng); Fides et Ratio; Edith Stein hiển thánh | Việt Nam: Kinh Thánh trọn bộ của Nhóm Giờ Kinh Phụng vụ | Chương 140, 141, 148, 160 | |
| 1999 | Tuyên bố chung về Ơn Công chính hóa ở Augsburg (31/10); Hội Thánh tại châu Á | Chương 149, 161 | ||
| 2000 | Năm Thánh; Ngày Xin Tha Thứ (12/3); Faustina hiển thánh (30/4) | Việt Nam: Anrê Phú Yên được phong chân phước | Chương 141, 143, 145, 146, 154, 158 | |
| 2001 | Hồng y Thuận (tháng 2); Maloyan chân phước; tự sắc về các tội nặng (30/4) | Chương 143, 145, 165, 173 | ||
| 2002 | Báo The Boston Globe loạt Spotlight (6/1); Hiến chương Dallas; Hồng y Thuận mất (16/9) | Timor-Leste độc lập; Rwanda mở các phiên tòa gacaca | Chương 145, 159, 160, 161, 164, 165, 174 | |
| 2004 | Nghiên cứu John Jay: 4.392 linh mục bị tố cáo; Toát yếu Học thuyết Xã hội | Chương 164, 175 | ||
| 2005 | Gioan Phaolô II qua đời (2/4); Ratzinger đắc cử, Bênêđictô XVI (19/4) | Chương 143, 149, 158, 160, 163, 165, 172 | ||
| 2006 | Bài giảng Regensburg (12/9); Auschwitz; Đền Xanh Istanbul | Chương 163 | ||
| 2007 | Summorum Pontificum; Aparecida; thông điệp Được cứu độ trong hy vọng | Luật ký ức lịch sử ở Tây Ban Nha | Việt Nam: Thủ tướng Dũng gặp giáo hoàng (25/1) | Chương 143, 144, 151, 160, 162, 163, 169 |
| 2008 | Bạo lực chống Kitô hữu ở Kandhamal, Ấn Độ; Canada và Úc xin lỗi các dân tộc bản địa | Việt Nam: Caritas được lập lại | Chương 155, 161, 169 | |
| 2009 | Bác ái trong chân lý; bãi vạ bốn giám mục Huynh đoàn Piô X; báo cáo Ryan và Murphy | Khủng hoảng tài chính toàn cầu; động đất L’Aquila | Việt Nam: Chủ tịch Triết đến Vatican (11/12) | Chương 163, 164, 166, 169, 175 |
| 2010 | Popiełuszko chân phước; Mary MacKillop hiển thánh; Đại hội Dân Chúa ở Sài Gòn (21–25/11) | Động đất Haiti, hơn 200.000 người chết | Pakistan: bà Asia Bibi bị kết án tử hình | Chương 136, 144, 160, 161, 164, 169 |
| 2011 | Cloyne; Bộ Giáo lý Đức tin buộc mọi hội đồng giám mục soạn hướng dẫn bảo vệ trẻ em | Ông Shahbaz Bhatti bị giết (2/3) | Việt Nam: đại diện không thường trú đầu tiên của Tòa Thánh | Chương 161, 163, 164, 165, 169 |
| 2012 | Người quản gia Gabriele bị bắt; Kateri hiển thánh; Bênêđictô XVI mở Twitter | Chương 155, 163, 174 | ||
| 2013 | Bênêđictô XVI từ chức (11/2); Bergoglio đắc cử, Phanxicô (13/3); Lampedusa (8/7) | Đảo chính ở Cộng hòa Trung Phi | Chương 160, 162, 166, 167, 168 | |
| 2014 | Gioan XXIII và Gioan Phaolô II hiển thánh (27/4); Ủy ban Giáo hoàng Bảo vệ Trẻ | Nhà nước Hồi giáo chiếm Mosul; Boko Haram bắt hơn 270 nữ sinh | Chương 150, 158, 160, 165, 168, 173, 174 | |
| 2015 | Laudato Si’ (24/5); Năm Thánh Lòng Thương Xót (8/12); 21 tín hữu Copt bị giết ở Libya | Hội nghị khí hậu Paris; Ireland chấp thuận hôn nhân đồng giới | Chương 143, 150, 156, 167, 168, 174 | |
| 2016 | Amoris Laetitia; Phanxicô đến Lund; Mẹ Têrêsa hiển thánh (4/9) | Hòa ước Colombia với FARC | Chương 143, 149, 152, 159, 160, 165, 168 | |
| 2017 | Phanxicô xin tha thứ về Rwanda; Hồng y Thuận là Đấng Đáng Kính (4/5) | Chương 137, 145, 160, 165 | ||
| 2018 | Romero hiển thánh; Báo cáo Pennsylvania; thư gửi Dân Chúa (20/8) | Nicaragua đàn áp biểu tình | Trung Quốc: thỏa thuận tạm về bổ nhiệm giám mục (22/9) | Chương 138, 153, 160, 164, 165 |
| 2019 | Văn kiện Tình huynh đệ Nhân loại ở Abu Dhabi (4/2); Đức Bà Paris cháy (15/4); Vos estis lux mundi | Thi hài Franco được dời khỏi Thung lũng Những người Ngã xuống | Sri Lanka: đánh bom ba nhà thờ (21/4) | Chương 143, 149, 161, 162, 164, 165, 168, 174 |
| 2020 | Statio Orbis (27/3); Tất cả là anh em (3/10); báo cáo McCarrick (tháng 11) | WHO tuyên bố đại dịch (11/3); Ý đóng cửa (9/3); nổ ở Beirut | Việt Nam: ít người chết vì dịch; lũ miền Trung (tháng 10) | Chương 141, 165, 167, 168, 169, 170, 173, 175 |
| 2021 | Traditionis Custodes; Kamloops; báo cáo Sauvé; Wyszyński chân phước | Biến thể Delta ở Ấn Độ | Việt Nam: Sài Gòn phong tỏa từ tháng 7 | Chương 144, 151, 155, 164, 165, 168, 170 |
| 2022 | Phanxicô xin tha thứ ở Maskwacis (25/7); Hãy rao giảng Tin Mừng (19/3); Bênêđictô XVI qua đời (31/12) | Nga tràn vào Ukraina; ChatGPT ra mắt | Chương 155, 166, 167, 168, 174, 175 | |
| 2023 | Phanxicô chủ sự an táng Bênêđictô XVI (5/1); Thượng Hội đồng khóa thứ nhất (4/10); Tòa Thánh bác học thuyết khám phá | Hamas tấn công Israel (7/10), chiến tranh Gaza | Việt Nam: thỏa thuận đại diện thường trú của Tòa Thánh (27/7) | Chương 150, 155, 160, 165, 166, 167, 168, 169, 171, 173, 174 |
| 2024 | Phanxicô tông du Indonesia đến Singapore (tháng 9); khóa cuối Thượng Hội đồng; Đức Bà Paris mở lại | G7 bàn về trí tuệ nhân tạo (14/6) | Việt Nam: Zalewski nhận chức đại diện thường trú ở Hà Nội. Đông Timor: Thánh lễ ở Dili | Chương 160, 161, 167, 168, 169, 171, 172, 174, 175 |
| 2025 | Phanxicô qua đời (21/4); Lêô XIV đắc cử (8/5); Frassati, Acutis, Maloyan, To Rot hiển thánh | Gaza, Ukraina, Sudan, Myanmar, Congo còn chiến tranh | Chương 136, 143, 168, 172, 173, 174, 176 | |
| 2026 | Lêô XIV đóng Cửa Thánh (6/1), ký Magnifica humanitas (15/5) | Nước Mỹ mừng 250 năm độc lập (4/7) | Việt Nam: Lêô nhận lời mời sang Việt Nam (tháng 4) | Chương 173, 175, 176 |